SÖĞÜTLÜ VADİSİ 

Mehmet Nuri Sunguroğlu  -11 Mart  2023

İlk defa 1971 yılında gitmiştim Söğütlü Vadisinden yukarı doğru. Düzköy’e gidecektim. Tütün tarlalarının arasından kıvrılarak geçen stabilize yollardan geçerek varmıştım Düzköy’e. 

Tüm Akçaabat gibi Söğütlü vadisi de tütün ekimine bağımlı olan insanların yaşadığı köylerdi. Bu köyler, şimdiki gibi neredeyse zincirleme birbirine yakın değildiler. Evler tipik Karadeniz mimarisi ve ahşap binalardan oluşuyor, köyler şimdiki kadar şenlik olmayıp, her evin yanında, iplere dizili tütünlerin kurumayı bekleyen tütün damları vardı. 

Tütüne bağımlı olan yöre halkı gurbete gidemiyor, alternatif olacak başka ürünleri de düşünmüyordu. Sonra tütün yasağı geldi ve o çileli, yerlilerin, “14 aylık ürün” dedikleri tütün ekilmez oldu. Tütün satışıyla ellerine geçen tomar paralar da yoktu artık. Söğütlü Vadisinin erkekleri gurbetin yolunu ararken, kadınları kazmaya sarılarak 1800 yıllarından, —tütün ekimi— öncesi var olan ama unutulan farklı ürünleri yeniden ekmeye başladılar.  

Dün, 11 Mart günü geçtim Vadiden. Çal Mağarasına gidiyorum.

Sahilden ayrıldıktan sonra sanki zincirleme, birbirine bağlı köylerin aralarından geçerek Çal Mağarasına gittiğimde 52 yıl önceki hatıralarım gözümün önüne geldi. Her ne kadar şimdilerde mahalle olarak tanımlanıyor olsa da köy karakterlerini korumuşlardı. Değişen, zenginleşerek yaratılan mimari yapıların yöreye verdiği görünüm köyleri şehirleştirememişti, ama şehri köyleştirmeyi başaran insanların emeğiydi.

Tarlaları bellenmiş, otu çalısı temizlenmiş ve her tarlanın bir tarafında çiçekleriyle baharı müjdeleyen erik ağaçlarının yarattığı atmosfer görmeye değerdi. Kıştan kalan lahana bahçeleri tazeliğini koruyacak kadar yemyeşildiler. 

30 km’lik yol boyunca, insanları şehre inmeye zorlamayan mağazalar vardı. İnşaat malzemesinden alın da tarımı destekleyecek ne varsa bu mağazalarda istiflenmiş alıcısını bekliyordu; sanki Değirmendere veya Moloz gibi. 

Çal Mağarası yokuşunda, üçüncü virajın dönemecinde pütürce esen rüzgârın arasından süzülen duman küçücük semaverin bacasından çıkıyordu. Durduğumda “hoş geldiniz ağabey” diyerek arabaya yaklaşan Kenan, 7’ci Sınıf öğrencisiydi. Semavere üfleyen kardeşi Elif ise 4’cü sınıfa gidiyordu. Belli ki yaz aylarından kalan bu çay büfesinde çay yaparak ailenin ekonomisine katkı sağlıyorlardı. Babası duvarcı olan çocukların ağabeyleri İstanbul’da gurbetteydi. Öyle söyledi Kenan. Elif ise, ablasının evde olduğunu anlatırken bir taraftan da semavere odun ekliyordu.

Çocuklara veda ederken neler geçmedi ki aklımdan. Bu yaşta sorumluluğu öğrenen bu çocuklar, Söğütlü Vadisinin geleceğinin kaderinin nasıl olacağını anlatıyordu bizlere. 

Evet… Kadınıyla, erkeğiyle, çocuklarıyla çalışkan, özgüvenli ve bir o kadar da onurlu insanların yaşadığı Vadi, Söğütlü Vadisi. 

Ne demiştik… Trabzon’un yaşayan, köyleşen şehirleri, Söğütlü Vadisi…

Mehmet Nuri Sunguroğlu 

Not: 

1) Özellikle: Tarladan gelen kadınlar ricamı kırmayarak resim çekmeme izin verdikleri için kendilerine ne kadar teşekkür etsem az gelir. Böyle çalışkan ve özgüvenli insanların başı yere eğilmez. 

2) Söğütlü Vadisini bir sayfaya sığdırmak mümkün değildir. Kocaman bir kitap olacak kadar özelliği var bu vadinin. Hele ki Trabzon’un 1929 yılında ilk elektrik santralının kurulduğu Visera, şimdiki Işıklar köyünün eteklerinden geçen Söğütlü Deresi, kendi başına bir kitap olacak kadar Cumhuriyet tarihinin bir parçası olursa.  
Hayırlı Pazarlar…

 YUSUF HOCA

Mehmet Nuri Sunguroğlu  (Araştırmacı,yazar)

Bir köy düşünün ki, bakkalı yok, kahvesi yok, muhtar odası yok, okulu yok, suyu, yolu yok.

Sonra düşünün ki bu adı geçen köyün yetecek kadar yolu, üç bakkalı, üç terzihanesi, komşuların oturup konuşacağı cami yanında kahve misali dükkanları, okulu, öğretmenleri, berberi, demircisi; yetmedi, bir de İslam’ı ilim yuvası vardı. "Tüm bunlar vardı, vardı!"

Bu ilim yuvasının adı “ÇUBUKLU KÖYÜ FAHRİ KURAN KURSU” idi. O zamanlar bizim köyümüz tüm komşu köylerin dilindeydi. Övgüler vardı köyümüze. Yurdun her köşesinden talebeler vardı bizim köyde. Kültürel kalkınma olanaklarımız çok yüksek düzeye geldiği zamandı bu adı geçen 1960’lı yıllar.

Birde köyümüzün camisinin genç bir imamı vardı; atılgan, gözü pek bir imamdı.

Köye ilk geldiğinde, kendisine çocuklara Elif-Ba öğretmesini öneren köylüye: “Kusura bakmayın ama, benim işim çocuk okutmak olmaz, bu iş için başka bir hoca bulun, ben daha yüksek yaşta olan gençlere eğitim vermek istiyorum.” Diyerek asıl amacını ortaya koyar.

Kısa bir zaman sonra da bu isteğine kavuşmuştu bu genç imam. Müftülükten, Arap dilinde eğitim vermek için izin alan bu genç imam, köyümüze; “ÇUBUKLU KÖYÜ FAHRİ KURAN KURSU” nu açmıştı.

Ücretsiz olan bu Fahri Kuran kursu tam 3 defa icazet vererek memleketimize çok değerli imamlar ve hafızlar yetiştirdi. Bu Kuran kursu zamanında, köyümüz cıvıl-cıvıl doluydu, her yerden talebeler vardı.

Peki... Bu imam kimdi?

Bu genç ve dinamik olan imam uzaklardan değildi.

İlköğrenimini Çiçekli köyünden Topaloğlu Hacı Halil Hafızdan alan bu genç imam, daha sonra Of’un Çaykara ilçesindeki hatırı sayılır olan Hacı Hasan Efendinin yanında eğitimini tamamlayarak icazetini almıştı. Genç ve dinamik olan bu imam, Uzunhüseyinoğulları sülalesinden Muhammet Uzun’un oğlu Yusuf Uzun’du.

Yusuf hocamız köyümüzdeki çok eski olan mektebi yıkarak yerine bugünkü mektebi yaptırmakta önderlik yapmıştı. (Şimdi o da yıkıldı) Sözünü esirgemeyen hocamız, vaazlarına da kimsenin karışmasına müsaade etmezdi.

Bir defasında camide vaaz verirken cemaatten birisi (xxxx) vaaza karışmak istediğinde Yusuf Hoca ona dönerek şöyle peydahlamıştı: “Kes sesini, caminin kapısından içeride benim sözüm geçer, siz dışarıda konuşursunuz”!

Birde Kars ziyareti var bu değerli hocamızın.

Bir gün Kars’ın Susuz ilçesinde; yine köyümüzden Susuz ilçe müftüsü olan bir komşumuzu ziyaret etmek için yola koyulur. Kars’a geldiklerinde gece yarısıydı. Mevsim kış olup her taraf karla kapalıydı. Kars ile Susuz arası ise 24 km. Gecenin o saatinde araba yok. Ama Yusuf Hoca kafaya koymuş, o gece Susuz’a gidecekti. Oradaki insanlar Hocaya tehlikeyi anlatarak yola çıkmaması için verdikleri uğraşı boşunaydı.

24 km Yolu yürüyerek Susuz ilçesine vardığında sabahın ilk ışınları açılıyordu. Sakallarında 10-15 cm. Buzlar sarkıyordu.

Susuz ’da henüz sokaklar boştu sadece bir fırın açıktı. Fırına giden Yusuf Hoca kimliğini anlattıktan sonra ziyaret etmek istediği Susuz ilçesi müftüsüne haber verilir. Haberi alan ilçe müftüsü; o da bizim köyümüzden bir hocamız. Rahmetli Hasan hocanın oğlu Yahya Semiz Hoca, fırına gelerek Yusuf hocayı alır eve getirir.

1933 doğumlu olan Yusuf Uzun hocamız, 1997 yılında aramızdan ayrılarak hakkın rahmetine kavuşmuştur.

Allah rahmet eylesin, mekânı cennet olsun. Köyümüz onun zamanındaki duyulmasıyla çok daha saygındı ve bu saygınlık hala devam etmektedir.

Mehmet Nuri Sunguroğlu

“Araştırmacı, Alman dili edebiyatı”

Yapılan yorumlar;

Onur Bayraktar

Adını duydum lakin yanılmadık. Bizi Rahmetli Ali hoca okuttu.

· 5s

Mustafa Bektaş

Allah rahmet etsin. Mekanı cennet olsun.

· 5s

Yaşar Ramazanoğlu

Mekânı cennet olsun.

· 5s

Sefer Uzun

Allah rahmet eylesin nur içinde yatsın.Eniştem amca oğlum.Gerçekten çok bilgili saygın büyüğümüzdü.

· 5s

Mehmet Küçük

Allah.rahmet.eylesin.m.nuri.beycok.iyi.taniyorum.omrunun.sonunda.mahkemeler.sinirleri.bozulmusdu.gece.bizim.koye.gelie.camiinin.hadaptörlerinden.köyküye.vaaz.verirdi.Allah.gani.gani.rahmet.eyelesin.

· 5s

Kaptan Bayraktar

Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun yeri dolacak kisidegildi Âlimin ölümü alemin ölümüdür

· 5s

Haydar Akay

Mekanı cennet olsun

Hocamıza uyarak kılınan namazlar bir başka olurdu

Onun kıldırdığı cenaze namazları yaptığı dualar cenaze yakınlarının acısını üzüntüsünü hafifletirdi… Devamını Gör

· 5s

Harun Akgöğ

Rabbim rahmetiyle muamele eylesin

Taksıratını affeylesin

Hayrulhalefler nasib etsin!..

· 4s

Atilla Buyukkol

allah rahmet eylesin tüm ölulerimizi rahmetle aniyorum mekanlari cennet bahcelerinde olsun amin ecmain

· 4s

Abdurrahman Beşir

Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun

· 4s

Abdullah Midi

Allah rahmet eylesin

· 4s

Feti Akçay

Rabbim mekanını cennet eylesin

· 4s

Hüseyin Erdoğan

Mekanı cennet olsun hizmeti çoktur köyümüze hocamızın

· 4s

Mustafa Yılmaz

Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun

· 4s

Mehmet Kurt

Rabbim rahmetiyle muamele eylesin inşallah

· 4s

Hasan Çelik

Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun. Ruhu şad olsun hocamızın

· 4s

Musa Bektaş

allah rahmet eylesin

· 3s

Şaban Ceylan

Allah mekanini cennet eylesin.Yokluğu her zaman hissedilir.Mekani cennet olsun.

· 3s

Fethiye Atmaca

Allah rahmet eylesin inşaallah.

· 3s

Ahmet Uzun

Hocamız çok renkli kişilikti allah rahmet etsin

· 3s

Sevim Celep

Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun

· 3s

Hasan Cemil Ataoglu

Rshmeti bol olsun inşallah.

· 3s

Ahmet Kurt

Allah rahmet eylesin

· 3s

Ahmet Tahir Ceylan

Rabbim Gani Gani rahmet etsin lafını hak eden kişiden esirgemeyen yiğit gözü pek bir müslüman di

· 2s

Enver Mutlu

Allah rahmet eylesin Allah böyle ilim irfan sahibi insanların sayısını artirsin insallah

· 2s

Halil Velioglu

Rahmetler olsun muazzez ruha.Mekânı cennet olsun inşallah

· 2s

Süleyman Uzun

Bu kadar güzel anlatılırdı.Hafızayı tazeledik sağolasın emmi

· 2s

Kemal Midi

Allah rahmet eylesin

· 2s

Safiye Sungur Yamak

Benimde hocamdı, o dönemde başarılı talebelerinden biriydim. Nurlarda yatsın.

· 2s

Hüseyin Bayraktar

Allah rahmetiyle muamele etsin. Mekânı cennet olsun.

· 2s

Resul Bektaş

Şimdi o kurslar kimlere kaldı vah ülkem vah allah yusuf hocamıza gani gani rahmet eylesin mekanı cennet olsun saygıyla anıyorum ruhun şadolsun

· 2s

Hami Azak

ALLAH rahmet eylesin mekanı cennet olsun inşallah

· 2s

Orhan Bayraktar

Hocamla çok anım vardı Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun büyük alimdi

· 2s

Irfan Aktas

Allah Rahmet eylesin

M. Kemal AYÇİÇEK – Kasım 2021

Hiç bir yer, yani yerleşim alanı bırakın köy, mahalle, bucak olmayı ilçe olmuş bir yerleşim yeri düşünün ve yedinci kez, var olduğu yerden başka bir yere taşınıyor. Artvin’in adı gibi güzel insanlarının yurdu Yusufeli ilçesi, artık yeni yerine bir daha taşınmamak üzere yerleşme aşamasına geldi. Yeni Yusufeli, baraj manzaralı ve düzenli bir kent görünümü ile Türkiye’nin yepyeni turizm merkezlerinden biri olacak.

Yusufeli’n de geçmişte anılarım vardı. Hürriyet Gazetesi Muhabiri iken zed medya anket şirketinin seçim anketi için görevlendirildiğim yerlerden biriydi Yusufeli, orada Yüncüler köyüne gitmem gerekiyordu. Yıl 1991 olmalı ama bir taksi yok o zamanlar, ben de KTÜ’den tanıdığım ve sevdiğim arkadaşımdan yardım istedim. Sağ olsun bana “Babam” dedi, “Yusufeli’n de, git bize babam sana yardımcı olur”, Gittim, şimdi ki gibi cep telefonları yok o zamanlar, Şenol’un babasını arayıp, “Böyle bir arkadaş gelecek” diyebilecek durumu da yok, öyle bir zamandı o zaman! mekânı cennet olsun!

Gittim Mustafa abi, yurt dışında çalışmış ve bir Renault 12 almış dönüş yaparken ve aracı evin önün de, o gece misafir ettiler beni, sabah kahvaltıdan sonra arabanın anahtarlarını bana uzattı, “sen sür” dedi. Benim ehliyetim yok diyemedim, “abi önce sen kullan sen yorulunca ben sürerim” dedim. Oysa ben hiç araç kullanmamıştım ama arabası olan insanın şoförlüğü vardır diye düşündüm ama bizim Mustafa abinin de meğer şoförlüğü pek yokmuş, yola koyulduk. Baktım zaman zaman sendeliyor ama araç sahibi, kesin şofördür benim anlamadığım şey ne de olsa diye düşündüm ve gittik.

Yüncüler köyüne vardık ama yol tam ortasından kazılmış, su almışlar o mahalleye ve dönüş yeri de yok belki iki yüz metrelik bir yer, geri geri gelinmesi gerekiyor. Ben anket çalışmamı yaptım ve geri döneceğiz ama Mustafa abi bana, “artık sen sür, ben hiç geri geri gitmeyi bilmem” dedi. Ne yapacağımı şaşırdım ve orada itiraf etmek zorunda kaldım, “Mustafa abi, sen yine iyi sürüyorsun ben hiç araba sürmedim üstelik benim şoförlüğüm de yok, özür dilerim ama ben bu görevi yapmak zorundaydım. Onun için yalan söylemek zorunda kaldım af edersin ama sen zaten iyi sürüyorsun ileri gittiğin gibi geri geri geleceksin, sen yaparsın abim” dedim. Ona cesaret verdim, bindi araca ve geri geri gelirken ben de ona muavinlik yaptım bir ara yoldan çıktı neredeyse uçuruma yuvarlanıyordu ama toparladı ve kazasız belasız görevimi tamamladım.

Yusufeli’ne döndük ama benim gazeteme bir fatura göstermem lazım, Yusufeli’n de Yüncüler köyüne gittiği ve orada çalışma yaptığımı ispat etmem lazım, onun için de belli bir ücret ödemem lazım. O zamanın parası 250 tl vermem gerekirdi, Mustafa abiye de bunu teklif ettim. “abi “ dedim bu benden değil gazetemden çıkıyor, bunu almazsan ben bu görevi yapmış gözükmem, onun için bu parayı sana vermem gerekir” dedim ama Mustafa abi, “olmaz, sen benim misafirimsin ben o parayı almam” dedi. Ne dediysem razı olmazdı sonun da da “istersen git Şenol’la bir yemek yersiniz, olur biter” dedi.

Şenol’la ben zaten yemek yerim de neyse, döndüm Trabzon’a. Şenol’u buldum, Şenol KTÜ de öğrenci ona, “baban bu parayı almadı ama bak benim bu parayı gider yapmam şart, onun için 250 lirayı sana vermem şart, al” dedim ve ona vermek istedim ama Şenol’da , “Babamın almadığı parayı ben hiç alamam” demez mi? Allem ettim, kellem ettim ve Şenol’u o 250 lirayı almaya zorla razı ettim. Yusufeli insanı böyle insanların memleketi işte!

O Mustafa abi, daha sonra aynı aracı ile trafik kazası yapıp vefat etmiş, duyduğum da deli oldum, çok üzüldüm. Vicdan azabı çektim hala acısı içimdedir ve Yusufeli adını her duyduğum da önce Mustafa abi, sonra Şenol aklıma gelir.İşte bizim Şenol’un memleketi şimdi taşınma telaşın da olan yer. Yeni Yusufeli’n de inşaatlar neredeyse tamamlanmışlar. Alt yapı, üst yapı inşaatları neredeyse tamamlanmış ve artık eski Yusufeli, Yusufeli barajı sularının altında kalacağı için daha yüksek rakım da olan yerleşim yerine taşınma hazırlıkları yapılıyor.

Yusufeli’n de 15 yıl oturmuş, mal sahipleri yeni Yusufeli’n de mülk edinme hakkına sahip olmuş. Eski evleri istimlak edilmiş, ücretleri ödenmiş, malı mülkü olanlar, yani hak sahipleri Devletten mekânlarına biçilmiş ücreti alıp, genellikle Bursa, olmak üzere Batı illerine gidip, arazi satın almışlar ama şimdi Yusufeli’ne dönmek istiyorlar. Gençler, geçmiş kaygıları pek olmadığından yeni Yusufeli’ne olumlu bakıyorlar ama yaşlılar, eski Yusufeli’ndeki anıları, yaşamları ve geçmişle olan bağları daha yakın olduğundan olaya daha duygusal bakabiliyorlar. Eski Yusufeli’ndeki malını mülkü satıp Batı illerine gidip, aldıkları istimlak paraları ile arsa ve arazi alanlar da şimdiler de yeni Yusufeli’ne dönmenin yollarını arıyorlar. Çünkü yeni Yusufeli’nde artık TOKİ tarafından yapılan konutlar da kura çekimleri yapılmış ve ev sahipleri de belirlenmiş durumda ve hak sahipleri yeni evlerine taşınma telaşını yaşıyorlar.

Eski Yusufeli’nin doğu yakasından yukarıya çıktım. Şimdi Yusufeli Belediyesi’nin yaptırdığı seyir terasına çıktım yürüyerek tabi ki de yoruldum, oradan eski ve yeni Yusufeli rahatlıkla görülebiliyor. Yeni Yusufeli’nin fotoğraflarını bu terastan çektim. Geceyi eski Yusufeli’n de geçirdim, sabah erken saatler de fotoğraflar alabileyim diye, hava da güzeldi ve şansım yaver gitti öylece eski ve yeni Yusufeli fotoğraflarını aynı anda çekebilme şansım oldu. Hep merak ediyordum yeni Yusufeli neresi olacak diye, meğerse eski Yusufeli’nin 500 bilemediniz 600 metre daha yükseği olan tepeler de kuruluyordu. Binalar tamamlanmış, alt yapısı üst yapısı derken tabi ki de halen inşaatları devam eden yatırımlar da çalışmalar aralıksız sürdürülüyor. Gece vardiyaları var, gece hangi ışıkla nasıl çalışılır bizim normal de aklımız almıyor ama gece gündüz çalışmalar devam ediyor denir ya aynen burada Yusufeli’n de bunu gözlemledim. Gece o dondurucu soğukta bile Viyadüklerdeki çalışmalar devam ediyordu.

Düşünsenize evden taşınıyorsunuz, kendi evinizden bir başka yere taşınıyorsunuz siz sadece bir aile olarak, ne meşakkatli iş değil mi? İşte bura da bir ev değil komple bir ilçe taşınıyor hem de bir değil iki değil tam yedinci kez taşınıyor. Bu ne büyük cefa öyle değil mi? Evleriniz var, anılarınız var, komşularınız var. Mezarlarınız var, meyveleriniz var, ağaçlarınız var, bir küçük bahçeniz var, bahçe duvarınız var ama hepsini geride bırakıp taşınıyorsunuz, hem de hiçbir anınınız olmadığı bir yere, hem de eski evinizin, bağınızın bahçenizin, mezarınızın olmadığı bir yere taşınıyorsunuz, kolay mı? Bu iş öyle kolay değil, hazmedebilmek zaman ister, sabır ister ama yine de kolay değil, bu çok büyük bir yıkım, insan psikolojisi üzerin de ağır bir incinme yaratır, Yusufeli halkı işte tam da bu sarsıntının içerisin de ve “aşağı tükürsem sakal, yukarı tükürsem bıyık” misali, vakarlı duruşunu muhafaza ediyor. Bu aslın da Devlete duyduğu saygının bir sessizce duruşunun simgesi!

Sabahleyin kahvaltı yapmak istedim ve birilerine “nerde ne yiyebilirim” diye sordum. Ben normal de vejetaryenim ama Hacıoğlu denen yerde tavsiye üzerine kelle paça yedim, kelle paçası ve suyu mükemmeldi. Suyu nerden aldıklarını sordum, “arıtma cihazımız var” dediler, hakikaten mükemmeldi. Öylesi bir lezzet, şu MasterChef programların da görülmemiştir, o derece mükemmeldi. Sonra bir çay içeyim dedim gittim bir kahvehaneye, orada tanıştım 70 yaşındaki Ali Bilgin ile, biraz sohbet ettik.

“ömrümüz bitti de iş kolaylaştı” diye başladı sözlerine, sonra DSİ’de şoför olarak çalıştığı yılları, Yusufeli’nden bağlı oldukları Trabzon’daki müdürlüğe gidene kadar yolda iki kez aracının lastiklerini patladığı için değiştirmek zorunda kaldıklarını anlatırken de, “Dünyanın işi değişti, her şey kolaylaştı. Biz 3-4 metre genişliğin de kazma kürekle yol yapardık, şimdi şehirler yapılıyor, bak aha bizim yeni ilçemizin binaları buradan görülüyor” diyor.

Ali Bilgin, “Bülbülü Altın Kafese Koymuşlar Ah Vatanım” demiş ya, yani “Kaldığı yer her ne kadar güzel olursa olsun, kendisine ne kadar iyi bir ortam sunulmuş olursa olsun, yine de kendi vatanında, doğup büyüdüğü yerde yaşamak ister.” İnsan da öyle, doğduğu yerde değil doyduğu yerde derler ama yaşlanınca insan, doğduğu yere daha fazla yaklaşır, doymanın sonu yok, insan bunu yaşlanınca daha iyi anlıyor” diye ekliyor.

Eski Yusufeli’nden yeni yapılmış Yusufeli seyir terasına doğru çıkıyorum, seyir terası hem barajı ve hem de yeni Yusufeli yerleşim yerini karşı yamaçtan görebilen bir piknik ve dinlenme alanı aynı zaman da tabi. Burada küçük kamelya tarzı evler yapılmış, şömineleri ve izgara alanları olan yapılar. Bu yapılara da isimler yazılmış, Kazahora, Hamzet, Ahalt, Çengelogi, vecanget, sapanet, kananet, bunlar Yusufeli’nin olmazsa olmaz mahallelerinin isimleriydi.

Resmi Gazete’de Yusufeli’nin Öğdem’den Ahalt’a kaldırılmasına ilişkin karar şu şekil de yer almış;

“Yusufeli İlçesi Merkezinin Öğdem'den Ahalt'a kaldırılması ve bu merkeze Yusufeli aldı verilmesi

Hakkın da Kanun

Kanun No: 5531 Kabul tarihi: 11/2/1950

Madde 1 — Yusufeli ilçesi Merkezi Öğdem'den Ahalt , Vecenket

ve Kozahora mahallelerinden teşekkül eden Ahalt Köyüne kaldırılmış

ve bu merkeze Yusufeli adı verilmiştir.

Madde 2 — Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer .”

Madd e 3 — B u kanun u Bakanlar Kurul u yürütür.

15/2/1950”

Yusufeli neden taşınıyor? Çünkü Çoruh nehrinin Yusufeli’ni de içine alan dokuzuncu gerdanlığı, yani Dünya’nın üçüncüsü olacak 275 metre yüksekliğindeki Çift Eğrilikli Beton Kemer Dolgu Baraj, yani 2.2 milyar hm3 hacmi olacak Yusufeli barajı ve Yusufeli şehrini sular altında bırakacak bir dev baraj yüzünden Yusufeli, yedinci kez taşınmış olacak. Artvin Barajı ve HES, Borçka Barajı, Muratlı Barajı ve HES, Deriner Barajı ve Yusufeli barajı bu gerdanlıkların en önemlileri.

Seyir terasın da ufak bir mescit ve piknik yapılacak bungalovlar ve çevre düzenlemeleri tamamlanmış durum da ve yeni Yusufeli ile bağlantısı bir devasa köprüyol ile sağlanacak. Viyadük çalışmaları da tamamlanmak üzere ama eski Yusufeli ile yeni Yusufeli’ne Artvin’den ya da İspir yönünden girişler, müthiş tünellerle bezenmiş, harika bir ulaşım ağı oluşturulmuş. Öyle ki Türkiye’nin tüm tünellerini düşünün ama Artvin’e gelince orada durun, Çünkü Artvin abartmıyorum, Tüm Türkiye’deki tünellerin bir müzesi görünümün de kısa Türkiye’nin Tüneller denince akla ilk gelecek ili de yapılan tüm bu yatırımlarla Artvin olacak şüphesiz, saymaya kalksanız sayım hatası yaparsınız o derece tüneller ili oldu Artvin. Atın kafadan mesela Artvin-Yusufeli arasın da kaç tünel vardır, bir tahmin de bulunun ama o tahmininiz kesinlikle 55’in üzerin de olsun! İnanmayanlar, eline bir tespih matik alıp, o yol da seyahat etsin, o zaman belki tünel sayısını tam olarak belirleyebilirsiniz. Tam o yolda iken arka koltyukta oturan yeğenime “Tünelleri say bakalım kaç tünel” var dedim, “bilelim” ama az sonra yeğenimin babası, “ne gerek var, sayma oğlum, ne diye çocuğa yük bindiriyorsun” diyerek müdahale etti ve tünelleri biz sayamamış olduk!

M. Kemal AYÇİÇEK - Trabzon

Karadenizolay (Özel) – Trabzon’un Of İlçesi’nin Ağaçbaşı mahallesi, Mahallenin eski adı "Kazıret" olarak biliniyor. Mahallenin sakinleri, nerede olurlarsa olsunlar kendi gelenek ve göreneklerine bağlılıkları ile bilinir.

Mesela 91 yaşındaki Hacı Mehmet Albayrak, Pandemi salgını nedeniyle yaşlılara konan seyahat yasağı nedeniyle geçen yıl köyüne gelemedi. İstanbul’da Arnavutköy de çocuklarının yanın da kalıyor. Böyle olunca da her sabah kuymak, lahana yemeklerinin vazgeçilmezi mısır, olmazsa olmaz sevilen bir ürün. İşte bunu yanı mısırı İstanbul’da ekip, yetiştiriyor, hasadı da yapıyor ama pandemi yasakları esnetilince de bir yıl aradan sonra kendi köyüne gelebiliyor.

Madem İstanbul’dan memlekete gidiyoruz o zaman getirin bizim İstanbul’da yetiştirdiğimiz mısırı da gidip Trabzon’da, Of’ta bizim köyde öğütelim diyor çocuklarına, yanında olan oğlu 49 yaşındaki oğlu Mahmut Albayrak ile geliyor Ağaçbaşı’nın hemen girişindeki sebil su değirmenine. Mehmet amca, İstanbul’da yetiştirdiği 50 kilo mısır zaresini, kendi köyünün değirmenin de öğütüp un yapıp, tekrar İstanbul’a götürüyor.

Koskoca İstanbul’da mısır öğütecek bir değirmen mi bulamamışlar denebilir ama Mehmet amca öyle demiyor, “ Madem bir yıl hapis gibi kaldım İstanbul’da, yetiştirdiğim mısırları da madem köye gidiyoruz, gidip bizim değirmen de öğütelim, su değirmenin de öğütülmüş mısır ununun tadı bambaşkadır. Ne de olsa bizim toprak ta öğünmüştür, onun yemekleri de bambaşka olur” diyor, gülümsüyor sürekli.

Mehmet amca 7 çocuk sahibi, 4 erkek 3 de kızı var. “39 torunum var, 24 hafızım var, ikisi damadım hafızların, onlarda benim çocuklarım onun için onları ayırmıyorum “diyor ve onlarla gurur duyduğunu söylüyor. Oğlu Mahmut söze giriyor, “babam araziyi bölmemiş, iyi de etmiş, her yıl kardeşlerden biri gelip çay işini yapıyor, bu yıl çay işi bende idi. Hallettik, ana baba duası bu dünyanın en güzel mutluluğudur. Babamız sağ olsun da biz her yıl memlekete gelip, onu kendi kültürün de biraz da mutlu ve memnun edebiliyorsak ne mutlu, biz de bundan mutluluk duyuyoruz” diyor.

Sebil su değirmeni, Ağaçbaşı köyünden olan ama İzmir’de iş yapan Hacı Enver Mete’nin 2011 yılında köyü adına yaptırdığı bir su değirmeni. Bir bina yapmış, değirmen binası ve çevresindeki düzenlemeleri ile Ağaçbaşı köyü girişin de sadece değirmen de değil, burada bir kapalı piknik yapılması amacıyla da bir barbekülü piknik yeri yapmış, yani değirmene gelen kendi zaresini öğütsün ve zare öğütülürken de kendileri piknik yapıp eğlensin. Zaten güzel de bir yer, dere kenarın da tam olması gereken yerde bir değirmen ve bu değirmene gelen insanların da zamanlarını iyi değerlendirmeleri için olması gereken her şey yapılmış bir hayrat, mükemmel bir sebil yani.

Hacı Mehmet amca o değirmenden 50 kiloluk mısır ununu alıp gittikten sonra oraya gelen bir başka kadın yaşlı bir teyze, ama Rize’den getirmiş mısırlarını burada öğütüyor. O teyze de, öğüttüğü unu, konu komşularına dağıtmakla mutlu oluyor. O undan bize de birkaç kilo verdi, “mıhlama yapın oğlum, afiyetle yiyin” diyerek, yöre insanı ve insanları, elde avuçta ne varsa başkaları ile paylaşım için can atıyor dense yeridir. Bayburt’tan bölgeye gelen bir delikanlı, “Abi bu ne ya, ne biçim insanlar, ellerinde ne varsa al al diyorlar, Buradakiler de insan Bayburt’ta, Erzurum’dakiler de insan” diyor!

O doksan bir yaşındaki Hacı Mehmet Albayrak amca beni sınava tabi tutuyor ve bana sorular yöneltiyor, “Ne gece ne de gündüz görebilen nedir?” diyor, ben şok tabi, sonra cevabını kendisi veriyor, “Köstebekler, ne gece ne de gündüz görürler.” Ardından devam ediyor, “İki ayaklılar, sadece gündüz görürler”, “dört ayaklılar ne varsa gece görürler”, ”Yarasalar, gündüz görmez gece görürler” sonra da bana “daha çok öğrenmen gereken şeyler var!” der gibi bakıp, içten içe gülüyor, tabi tebessüm ederek.

Sebil su değirmeni sadece mısır öğütmüyor tabi varsa eliniz de buğday un mu yapmak istiyorsunuz doğruca Trabzon’un Of ilçesinin hemen yanı başındaki Ağaç başı köyüne çıkıyorsunuz, değirmenin suyunu açıyorsunuz, sonra zarenizi yani öğütmek istediğiniz ne varsa eliniz de onu değirmenin kasesine döküyorsunuz ve orada o ürününüz öğünüyor, siz sadece un olarak öğütülen her ne ise onu çuvalınıza ya da torbanıza dolduruyorsunuz, her şey bedava, her şey ücretsiz yani bir sebil bu su değirmeni, yapandan, sebep olandan ve koruyup kollayandan hak razı olsun.

M. Kemal AYÇİÇEK -  6 Ekim 2021 

(Karadenizolay.com - Rize -Özel)Balık tutmak için ağırlık ve çaparı almak için girdim dükkâna ama baktım ki balıkları da var, o zaman benim uzun zamandır ihmal ettiğim ve için de sadece iki tane japon balığımın kaldığı akvaryumu canlandırmak için japon balıkları alayım istedim. Yavru vatos ve 5 balık aldım, tam o sıra bir gencin küçük bir kafesten kuş satışını gözlemledim. Dükkân sahibi, kuşları incitmemek için çok dikkatli davranıp, kafesten aldığı kuşları kendi kafeslerine dolduruyordu. O genç, demek ki kuş satıcısıydı. Bunu anladım. Satış sonrası küçük kafesini çantasına koyup, hesabını görünce de kuş satıcısı bu genç dikkatimi çekti. Ben alış verişimi tamamlayıp çıktım ama sonra o kuş satan çocuğu düşündüm! Kimdi, neydi, o kuşları nereden alıp satıyordu, bu işi nasıl yapıyordu?

Kuş satışını küçük kafesi ile yapıp, kasada hesabını gören genç, o küçük kafesini elindeki çantasına koyarken yanına yaklaştım, “kuş mu sattın sen?” diye takıldım, “evet” dedi. Ama adını bilmiyorum, sadece takılmak istemiştim. Yaptığı işi ne kadar ciddiyetle yaptığını, vereceği cevapla anlamak için ama o beni yanlış anladı sanırım, sanki ben onu aşağılamışım gibi algıladı, belki küçük kafesle az kuş getirmiş diye mi pek anlam veremedim ama bana, “Benim 200 tane kuşum var abi” dedi ve çantasını alıp gitti.

O gittikten sonra Petshop sahibi genç delikanlı ile konuştum. “Siz, kuşları küçük kafesten alıp, kendi büyük kafeslerinize koyunca, delikanlının size kuş sattığını anladım, öyle mi?” diye sordum, “evet” dedi, “bizden kuş alıyordu, bir aldı iki aldı, sonra bize kuş satmaya başladı” dedi ve güldü. Petshop sahibi arkadaşa “telefonu var mı siz de” diye sordum, “yok” dedi. O zaman ben de kendi telefonumu petshoptaki arkadaşa verdim ve “o delikanlı bir daha gelirse benim telefonumu ona, ya da onun telefonunu alın ki ben tekrar uğradığım da sizden alabileyim. O genç ile konuşmak isterim” dedim.

Sağ olsun Pethsopcu arkadaş, benim telefonumu o gence vermiş ama ben aranmadım. Tam üç hafta, aynı yere gittim elim boş döndüm. İkinci hafta gidişim de kuş satan gencin adının Mert olduğunu öğrenebildim sadece ama soyadı yine yoktu! Bu gencin, o petshopdaki tavırları bana çok ciddi gelmişti, yani hayatı çok ciddiye almış ve yaşından daha büyük bir özgüvenle malını pazarlıyordu! Oysa onunla aynı kuşak olan gençler, yani alfabenin son harfi olan “z” kuşağı diye adlandırılan o kuşakta hayatı böylesine ciddiye alanlara pek rastlamıyordum. Zaten o nedenle o kuş satan delikanlıyı bulmalıydım.

Sabırla bekledim ama beklerken aklıma gelmedi değil, Rize başta olmak üzere Doğu Karadeniz’de tüm iller de vardır bu inanç, “nazar değer”, “nazar alırım”, “göz değer”, “göz alırım” diye, bireysel başarıların gizlenmesi inancı vardır. Kendi kendime, “Petshopcu, benim telefonumu bu delikanlıya vermiş ama o delikanlı beni aramamışsa bunun altında ne olabilir, kesinlikle nazar değer kaygısıdır” dedim. Aradan bir hafta daha geçti ve o petshopa uğrayıp, “ben bugün akşama kadar buralarda olurum, eğer o arkadaş gelirse beni haberdar edin” dedim. Tamam dedi Petshopcu arkadaş ve tekrar telefonumu aldı. Aradan iki saat geçmişti ki telefonum çaldığın da arayan Mert’ti. Mert’le o petshopta buluştuk. Sonra Mert’le kuşlarına aldığı bir torba yemle köyüne doğru yola çıktığımız da Mert, o nazar kaygısını dile getirdi ve aramayışının nedenini biraz da ona bağladı!

Haber başlığın da “kuşçubaşı Mert” dediğim delikanlı, yirmi yaşın da ve babasını bir yıl önce kaybetmiş ve aile yükü, diğer iki kardeşi ve annesinin yaşam yükünü sırtlamış bir genç delikanlı işte. Liseyi bitirmiş ama üniversite okuma isteğini yitirmiş ya da üniversiteyi bir iş sahibi olmak için okuma gereğine inanmış ama zaten kendince bir iş kurgusu yapmışken, sevdiği işi yapmak adına üniversite okumayı düşünmemişti. Kendisini şimdi kuşlara adamış ve hedefin de de doğrudan üreticiden tüketiciye olacak bir büyüklükte petshop sahibi olmak var. Tabi kuş bakıcılığına gelmeden önce on yaşındayken tam yüz tane civciv almış, bu civcivleri büyütmüş, tavuk yapmış. Sonra da hafta da 2 ya da 3 koli yumurta elde etmiş ve bunları da eşe dosta satmaya başlamış ama tavuk işi biraz meşakkatli olunca bunları elden çıkarmış. Sonra Balık almış, büyükçe bir de akvaryum sahibi olmuş, biraz da bununla uğraşmış ama ondan da bıkmış ve onları da elden çıkarmış.

“Abi, hayvan sevmeyen insana hayvan satılır mı” diye sordu bana, “olur mu canım, tabi satılmaz” dedim. “ama” dedi, “hayvan sevmeyen insanlara hayvan satılıyor, o hayvanlar tam bir işkence altında kalıyor, nasılsa hayvan aldım deyip, kuş sahibi olan, tavuk sahibi olan o hayvanların acıkma saatlerine değil de kendi kafalarındaki barınma mantığına göre hayvanları yemlerse o hayvanlar, sahipli mi olur yoksa esir mi olur” dedi. Haklıydı Mert, mert zaten kuşları da petshoplardaki kafeslerden çok insanların evlerindeki dostları olarak gören bir tip, bunun için de hayvanların mevcut petshoplar da işkence altında olduklarına inandığı için kendisi örnek bir hayvan bakıcısı olarak, ürettiği kuşları gerçekten hayvan severlerle buluşturmak istiyor.

Kuçcubaşı Rizeli Mert, evinin ortanca katını kuşlarına ayırmış. Küçük bir kuş çiftliği kurmuş ve 49 kafesi var. Tabi bu kafesler, bizim bildiğimiz kafeslerden farklı, yuvalı ve birbirlerine geçişli kafesler. Kuşların bakımını düzgün ve temiz yaptıktan sonra bir kuştan 12 yavru alınabileceğini söylüyor. Kendisi, 12 yumurtadan 9 yavru kuş almış ve zaten sattığı kuşlar da bu yetiştirdiği yavru kuşlar. Mert, yetiştirdiği kuş çeşitlerini sayarken “lutongo, sultan papağan, Albino, çeek, İngiliz, çekoslavakya, şou junbo ve muhabbet kuşları” diyor. Kuşlarına hafta da bir kez de kızartma kabağı, yeşil elma, salça biberi, maydanoz, yumurta yemi, havuç, kırmızı turp ile kendisinin hazırladığı özel karışımı veriyor. Günde ne kuşlar için ne kadar zaman harcadığını sorduğum da “abi bu bir hobi, zaten siz yavrulu kuşları gözlemlemek için giriyorsunuz kafesler arasına ve zamanın nasıl geçtiğini de anlayamıyorsunuz. Ben gün de 4-5 saatimi veriyorum, tabi temizlik ve bakım için daha fazla zaman harcıyorum”diyor.

Mert, gittiği bir petshop’dan bir kuş aldı önce, sonra bir daha sonra bir daha.. Baktı ki bu kuşları para verme ile alınıp, özgürlüklerine kavuşturmak adına kendi duygu ve hassasiyeti ile bu tüm kuşları alamayacak, sonra bu kuşları eşleştirerek, kendi kafasındaki özgür kuşları üretmeye başladı. Tam da hikaye böyle işte bir çocuğun, tüm kuşları kendisi sahiplenirse özgür olacaklarına inanıp, o inancın peşine takıldı. Ve kuşçubaşı mert oluverdi. Rize’nin Güneysu ilçesine hakim tepelerin de yer alan Zavendikte! “abi “diyor, “benim tasmalı köpeğimi bile çaldılar kapımdan biliyor musun?” derken, kaybettiği köpeğine düşkünlüğünü dile getirirken sitemkârdı. Moral vermek istedim Mert’e, ama yutmadı tabi.

Bir an da “ben çalmadım” demek geçti içimden yani öyle bir söyledi ki ben kendimi hırsız sandım, sitemkârdı! “Kim alır senin köpeğini, neden öyle düşünüyorsun, belki köpek gitmiştir” demeğe çalıştım, “yok abi, Zavendikli Mustafa efendinin türbesi burada ya, gelen giden çok fazla oluyor, bizim evde tam yol üstün de işte, oraya gelenler mi aldı, bilmem ama çaldılar işte” diyor. Ben de “Türbe ziyaretine gelen adam, köpek çalar mı?” diye çıkışıyorum, yani Müslüman ve hem de türbe ziyaretine geliyorsa, buna hırsızlık kılıfımı uyduruyor yani! Demek ki, insanlar da her yol mubah devri, öyle ya! Yoksa tasmalı köpek çalmak ne demek yahu, olur mu öyle şey? Ama oluyormuş demek! Hani İvan Turgenyev’in bir sözü var ya, işte aynen öyle “Öyle bir an gelir ki; Bazı yolların dönüşü, bazı hataların özrü, bazı insanların anlamı olmaz.” Diye, öyle değil mi?

Mert, babasını kendisinin de içerisin de olduğu ama babasının kullandığı araçla yaptıkları kazada kaybetmiş bir delikanlı, ondokuz yaşın da babasının kullandığı araçla yaptıkları kaza sonrası annesi ile sağ kalabilen bir evlat. Babası için, “ecel mi, alın yazısı mı, vaad edilen ömür mü” ne dersen de işte o, yoksa kaza yapılacak bir durum değildi ama oldu, kaderin önüne geçilemiyor, diye yorumluyor. Mert, üç kardeşinin ağabeyi, yani annesinin artık gözbebeği ve umut direği ve oda bunun bilincin de bir delikanlı. Kardeşi Cengiz, henüz 15 yaşın da ama Mert’in de sağ kolu, mert, zorlandığı her yer de Cengiz’e destek çağrısı yapıyor, Allah var, cengiz de hep söz dinleyen biri değil ama ne olursa olsun yine de ağabeyine el vermekten çekinmiyor.

Bu araya bir not düşmek istedim; Twitter’da “beyinsiz” nickli arkadaş, “Z kuşağından sonra harf kalmadığı için tekrar başa döneceğiz. Yani A kuşağı. A kuşağını kimse bilmez. Bunlar Osmanlıyı falan kuran kuşak. Türk-İslam cihan hakimiyetini kuran kuşak. Seküler tayfa, s*çtınız olum. :/” paylaşımda bulunmuş, haksız da değil hani!

Yazdığım konumun kahramanı 20 yaşındaki Mert Hayrullah Yıldız, Rize’nin Güneysu ilçesinin Zavendik köyünden, hatta Zavendikli o meşhur Mustafa Hoca’nın torunu bir genç. Güneysu’yu ayakları altına almış bir tepedeki üç katlı evinin orta katını kuşlara tahsis etmiş, bura da değerli kuşları için odaları ayırmış, kafesleri pırıl pırıl birer mekan oluşturmuş, gününün 4-5 saatini kuşları ile geçiren bir delikanlı. O kafeslerin konulduğu odalara girdiğimiz de kuşlar, bir anda dile geliyor, sahiplerinin yanlarına gelişini sanki hep bir ağızdan “hoş geldin kuşçubaşı sahibimiz Mert” diye şakıyorlar! Hayvanlar, sahipleri ile iyi bir diyalog içindedirler, bilirim, sahiplerini tanırlar ve o sahiplerine kavuştukları anları, törenselleştirirler, bunlar da öyle, isimlerini bilemediğim tür ve cinsteki kuşlar, kafesleri içinden seslerini yükselttiler!

Kuşları görünce aklıma benim de bir zamanlar var olan muhabbet kuşlarım geldi. Anlattım da Mert’e, vardı iki muhabbet kuşum ama evde temizlik yapılırken annesi oğluma “bu kafesi balkona koy” demiş, oğlum da daha ufak çocuk, kafesi balkona koymuş, hava alsınlar diye de kafesin kapısını açmış ve benim muhabbet kuşlarım da özgürlüklerine kavuşmuş! Hala saklarım kafeslerimi, ne de olsa o kafesler de kuşlarım vardı bir zamanlar! Şimdi tekrar gittiğim petshoptan aldığım yavru balıklarımdan 12 tanesini kaybettim, unutmuşum akvaryum sahipliğinin bile sorumluluk gerektirdiğini, var olan iki balığım vardı, onlar da göz fungusu vardı ama tedavi de geciktim. Onları ve yeni aldığım balıklarımdan kayıplar verdim, tabi ki de üzgünüm. kalın sağlıcakla.

Hayati AYÇİÇEK - 2 Eylül 2021 

Haberi, Cuma günü saat on dokuz sularında geldi. Alt üst etti. Hak’tan gelene kim ne diyebilir ki? Er geç inandık. Hazmı zaman alacak gibi.

Sorular soruları izledi: Daha birkaç hafta önce köyde değil miydi? Konuşmuş, uzun boylu sohbet etmiş, sağlığına dair en ufak bir şüphe duymamışken kalp krizi de ne oluyordu?

Aslında hayatta her an, her şey oluyordu. Olmak’tı esas olan. Maddenin olmakla var olduğu bir hakikatti. Madde olma’sız, olma maddesiz var olamazdı. Bütün fiiller olmak’la maddi dünyada tezahür ediyordu. Duygusal olan insandı, yani bizlerdik. Kimi olmaları faydalı, değerli ve sevindirici buluyorken; kimi olmaları da beğenmiyor, faydasız görüyor, üzüntü duyuyorduk. Erenlerin hali halimiz olsa her şey kolay olabilirdi. Lakin erenlerden değildik.

Gece zor geçecek. Gün, çok daha zor... Suskun ve kederli bekleyeceğiz.

Bir ara Hoca’nın facebook sayfasına bakmak geliyor aklıma. Son paylaşımlarında, özellikle sağlıkla ilgili olanları arıyor gözlerim. Ağustos ayı başında diş randevusu alamamaktan şikâyetçi olduğu bir paylaşıma rast geliyorum. Sağlıkla ilgili tek paylaşım bundan ibaretti. Her şey âni olmuştu demek ki. Ani…

Kendi kişisel sayfasında, isminin hemen altında “Hayat fani, bilmek gerek her ân'ı...” sözü ilişiyor gözüme. Dolu dolu geçen çocukluk yıllarımız, Samsun’daki askerlik dönemim, Endülüs Kitabevi, bayram akşamları köyde geç vakitlere dek yaptığımız sohbetler ırmaklar oluyor akıp duruyor zihnimde.

Çocukluk dönemimizde mahalledeki bütün çocuklarla birlikte eğlenirdik. Kalabalık da sayılırdık. Piyesler oynar, kitap, dergi okur, futbol maçları yapar, birlikte çarşıya iner, denize gider, sinemanın keyfini çıkarırdık... Bayramlarda Trabzon’a kaçar, cadde cadde, sokak sokak şehri turlar, meraklı gözlerle insanlara, binalara, bahçelere, köprülere bakar, yarı aç, yarı yorgun da olsak muazzam bir gün geçirirdik. Yanbolu Deresi değirmen günlerimiz ise sabah erkenden yollara düşüp akşam karanlıklarında evlerimize vardığımız upuzun bir macera, masalsı bir gün demekti.

1992 yılında Samsun’a askerlik nedeniyle gittiğimde Hüseyin Hoca, Endülüs Kitabevi’ni işletiyordu. O yıllarda tanıdığım onun arkadaş çevresiyle ben de tanışmış, dahası kaynaşmış, izin günlerimi onlarla geçirir olmuştum. İçlerinde gazeteci, yazar, şair, üniversite hocası, çokça öğrencinin olduğu bu grup ile Hüseyin Hoca, 30 yılı aşkın bir süre arkadaş kaldı. Bir tekiyle bile küskünlük yaşadığını sanmıyorum. O yıllarda tanıdığım Hayati, İzzet ve Ömer İdris’i cenazede gördüğümde hiç şaşırmadım. Samsun’da helallik babında mini bir tören düzenlenmese bu gelenlerin üç, dört katı insanın köye geleceği tahmin edilebilir.

Hüseyin Hoca’nın lüksü, gösterişi, israfı yoktu. Yetinmeyi, dahası kanaatkâr olmayı tercih ederdi. Yani, çokla nevri dönen bir insanlıktansa azla kendi kalmayı tercih ederdi. Sakindi. Sükûneti, bilgi diye kasılan hurafelerin sınırında dağılır, sahtekârlığa karşı savaşçı bir veçheye bürünürdü. Bu son hali zaman zaman nüksederdi. En veciz ifadesine ise bir Ramazan Bayramı sabahı köy camiinde İmam Efendiye karşı çıkışı sırasında yaşanmıştı.

Hüseyin Hoca, dünyaya erken veda edenler kervanına katıldı. Olası bir “ölüme yakın kişiler listesi” yapılsa akla gelecek kişilerden olmadığı kesindi. Bu işin bilgisi gibi hikmeti de Allahuteala’ya ait. Bizler Allahuteala’ya aitiz. Hakkımızı sonsuza dek helal ediyor, mekânının cennet olmasını diliyoruz.

Fotoğraf: Ben, Baki, Hüseyin, Şakir Hoca ve Necati. Karadeniz Yazarlar Birliği lokali. Yıl, 2000'lerin başı olmalı.

Ali Bedir / Samsun'dan yazdı;

Trabzon'un Araklı ilçesi Yiğitözü köyünden

Bir can düşmüştü Samsun'a

Yüzü hep Hakka dönük Ayçiçekti

Yeni dostları girmişti koluna

Ülkenin birçok yerinden

Nice anılar biriktirdi şahit olduğu

Kelimeleri de kendisi gibi telaşlıydı

Her kültürel çalışmada yer almak büyük zevkiydi

Şiire selam çakarken tiyatronun içinde oldu

Hatta amatör oyunculuk denemesi de

Kitapları ise hiç unutmadı

" Endülüs Kitabevi" bu sevdanın ürünüydü

Kuruluşunda çok çabaladı

Hak izinde hakikat arayışı hiç solmadı

Peşine düştüğü çok soruları vardı

Acıları azaltmak sorularına cevap bulmak sancısıydı

Öfkesi neye, kime; bilenler susardı

Bazen kasırga olur eser, atar tutardı

Dostları onu anlar her şeyi yutardı

Bilirlerdi ki kötü bir niyeti yok

Sonunda o da susardı

Ve bu sakinlikte eyvallah dedi

O telaşlı adam nasıl da yalnız gitti

Rahmet olsun diyelim.

Ali Bedir

----------

Midye, karides ve yengeç yemek caiz midir?

Hüseyin Akın / Milli Gazete / 31 Ağustos 2021

İnsanoğlu acelesi olan varlık. İnsankızı da öyle. Kur’an insanın bu zafiyetini “acelecilik” olarak ifade eder: “İnsan çok acelecidir” (İsra-11). Bir an önce olsun ister, beklemekten hoşlanmaz. Bekletmeyi sevenler bile böyledir, kendileri beklemeye gelmezler. Sabır isterken dahi aynı paradoksu yaşadıklarının farkında değildirler: “Allah’ım bana sabır ver; ama çabuk olsun!” Oysa sadece hayırlı işlerde acele etmek tavsiye edilir. “Hayırlı işlerde acele ediniz” (Hadis).

Herhangi bir tehlike karşısında, hele bir de insanların canları söz konusu ise acele etmeyecek miyiz? Makul bir acelecilikle, tabi ki evet! Gözü kapalı bir acelecilikte ayaklar birbirine dolanır, panik yapılır ve kaş yapayım derken göz çıkarılabilir. Bazı insanlar vardır tez canlıdırlar. Bir şey üzerinde düşünmek için beklemeye tahammülleri olmadığı için iki adım ötesine bile geç kalmış gibi yetişemem endişesiyle saatinden çok önce harekete geçerler. Şeytan bu tür insanları adım adım duvar arkasından izler. İki ayakları tam pabuca girecekken şeytan önlerinde dikilir. Acelecilikten işlerine şeytanı karıştırmakta bir beis görmezler. Ayakkabının ikisini de doğru ayağa giydiriyorum diye kandırarak şeytan onlara pabucu ters giydirir. Hâlbuki şeytana pabucu ters giydirmekte bu insanlar daha iddialıdır.

Bir şeyin cevabını drajeler halinde almaya alışkındırlar. Nasıl olsa büyükler her şeyi bizim yerimize düşünmüşlerdir. Önemli olan sonuçtur. Düşünmek zaman alan bir eylem olduğu için, “Neyim var doktor, sen onu söyle?!” mucibince teşhise odaklanmışlardır. Biliyorum bu yazı boyunca da bazılarımız başlıktaki fetvanın cevabını bu fakirden alıp derin bir oh çekmeyi bekliyordu. Bırakınız mevzuya girmeyi, konunun semtinden bile geçmedim. Yo, lütfen hemen surat asmayın; sorun bir, “Niye girmedin konuya?” diye.

Trafik çok sıkışıktı dostlarım, herkes o güzergâha doğru gidiyordu. Mecburen daha tenha sokaklardan köy yollarına direksiyonu kırdım. Kimsenin acelesinin olmadığı yerlere doğru.

HER GİDEN DOSTLA SEYRELİYOR DÜNYA

Dostlarımızın yaşadıklarından Facebook, Twitter ve Instagram gibi mecralar sayesinde haberdar oluyoruz. Vefat edip aramızdan ayrılışlarını da öyle. Hele dostlara ait ölüm haberleri sosyal medyanın hayatı gölge oyununa dönüştüren ortamında hiç inanılır gibi gelmiyor insana. Daha doğrusu sanallığın işletilebildiği tek yer olarak kalsın istiyor insan bu mecraları ölüm haberleri ile karşılaşınca. 27 Ağustos akşamı çok değerli dostum Hüseyin Ayçiçek’in vefat haberini yine sosyal medyada okuduğumda aynı duyguları yaşadım. Çünkü her şey yaşamanın lehineydi. Daha bir gün evvel diyet mevzuunda kendisine takılmış karşılıklı şakalaşmıştık.

Hüseyin dostumuzla ilgili binbir türlü haber okuyabilirdik, ama bunların hiçbirinde ölüm okuduklarımızla aramıza girmezdi. Ne desem, nasıl söylesem, hangi mazerete sığınsam, kime şikâyet etsem nafileydi. Sevgili dostum Hüseyin Ayçiçek kalp krizi neticesi ruhunu Allah’a teslim etmişti. Çaresiz ortak dostları aramaya koyuldum. Belki içlerinden biri, “Haber doğru değil, yanlış anlaşılma olmuş” der de bu haberi üzerimizden uzaklaştırırız diye. Bir süre sonra doğruluğu tescillenen haber yerini hatıralar ormanında derin bir sessizliğe bıraktı. Birden seyreldi dünya. Yanımız yöremiz boşaldı.

Hüseyin Ayçiçek’le öğrencilik günlerimizde Samsun-Baruthane yokuşunun başında oturduğumuz ev ve gece yarılarına kadar okuduğumuz kitapların yüksek sesle teatisi yüreğime sürünerek geçti. Endülüs Kitapevi, Yolcu dergisi, sahici dostluklar, demli çaylar, İstanbul’a uğradığında kültür mekânlarını turlamalarımız, daha bir sürü şey geçti gözlerimin önünden. Samsun’u güzelleştiren adamlardandı. Ahmet Usta gibi merhum İsmail Dervişoğlu gibi, İsmail Esti, İsa Hemiş, Nevzat Onmuş, şair Mustafa Karaosmanoğlu gibi ve daha niceleri gibi. Eğitimciliği, tiyatroculuğu ve hayatın iyi okuyucusu olmasıyla herkesin hafızasında sahici dertleri ve ulvi meseleleri olan bir Hüseyin Ayçiçek imgesi olduğunu biliyorum. Yüzündeki tebessüm nüktedanlığına, nüktedanlığı ise dünya ile kurduğu ilişkinin kalenderlik ve dervişaneliğine işaretti. Bu harbilik ve hasbilik içerisinde sağlam bir inanç ve mücadele azmine sahip olduğuna şahidim. Başta ailesi olmak üzere, bütün dostlarına ve yakınlarına başsağlığı diliyorum. Mekânın cennet olsun aziz kardeşim, sevgili dostum!

----------

SAĞ YANIM / Kamil Sönmez

Hüseyin AYÇİÇEK’in Aziz Hatırasına

(İnsanın tarifine dair, şu kısacık ömür için uzun bir yazıdır.)

Üniversiteye girdiğim yıl (1988) tiyatro seçmelerinde tanışmıştık. Dile kolay otuz üç yıl geçmiş üzerinden. Müteveffa, ilahiyat fakültesinin son sınıfında okuyordu. Bir an şaşırdığınızı hissediyorum, durun! Yazıyı okudukça daha çok şaşırtacak sizi Hüseyin. İlk bölümde affınıza sığınarak tarihimizi, hukukumuzu anlatacağım, ikinci bölümde de Hüseyin’i!..

Hüseyin ile başlayan sanat birlikteliğimize eklemlenen dostluğumuz, üniversite tiyatrosu için verdiğimiz mücadeleyle daha da pekişecekti. Benim kavgacı, mücadeleci yanımı; itidalli, sabırlı bir yol arkadaşı tamamlayacaktı. Hüseyin, tüm kulüp öğrencileri tarafından sayılan, sevilen biriydi. Bir ağabeyde olması gereken niteliklerin tamamına haizdi. Serde Karadenizlilik olduğundan mı bilinmez, bir yerde haksızlık gördüğünde gözünü de budaktan esirgemezdi, yani pes etmezdi. Bana dostunu söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim, atasözü Hüseyin’de gerçeklik bulmuştu. Dostlarının tamamına yakını sadece Samsun’a değil; tüm ülkeye ışık saçan bireylere dönüşecekti. Önce Baruthane’deki fakirhanesi (öğrenci evi), ardından Irmak Caddesi’ndeki öğrenci evi… Oralar, düşünce ufkumu geliştirdiğim, okuduğum, öğrendiğim gerçek fakülteydi. İsmail Dervişoğlu’nun inatçı bilgeliği, Mustafa Karaosmanoğlu ’nun entelektüelliği ve daha niceleri. Bir okuldu Hüseyin. Ayrı dünya görüşlerimiz olmasına rağmen mahallemin sağ tarafını öğrendiğim bir okuldu. Hatta birgün ortak tanıdığımız İnkılap Tarihi Öğr. Görevlisi Nejat Bayrak hoca, bizi sürekli yan yana görünce (O zaman Demirel ile İnönü Hükümeti koalisyona girmişti. Sol-sağ koalisyonuydu.) , Ohooo siz hükümetten önce koalisyon olmuşsunuz, deyiverecekti.

Tiyatro dolu yıllar sürecinde, gece eğitimi (II. Öğretim) tiyatro konservatuvarına da kayıt olmuş, aynı sıraları paylaşır olmuştuk. Hüseyin üniversiteden mezun olunca, “Endülüs Kitabevi”ni kurdu. Endülüs, bilim ve sanatın Avrupa’daki ilk Rönesans’ıdır. Entelektüel bir merkezin adıdır. İşte bu ad, Hüseyin’in kitabeviyle Samsun’da (ve Karadeniz’de) tekrar dirilecekti. Hüseyin, Samsun’un kültür yaşantısına bir nefes gibi gelmiş, binlerce okura, sanatçıya, felsefeciye ilham kaynağı oluvermişti.

Kararlı ve inatçı kişiliğine örnek, Hüseyin hayat arkadaşı yengemiz Gülendam Ayçiçek ile dünya evine girmek istiyordu. Gülendam yengenin eski Samsun Müftüsü olan pederi ise, bir türlü razı gelmiyordu. Hüseyin, ben Gülendam’ı kaçıracağım, deyince mevcut Samsun Müftüsü, olur mu canım öyle şey, isteriz verirler, demiş. İstemeye gidip eli boş dönünce, kaçır evladım, deyivermişti. Hüseyin’in nikahını da Prof. Dr. Süleyman Ateş kıyacaktı.

Kitabevi işletmek, ticari serüvendi Hüseyin için. Bir türlü barışık olamadığı ticareti terk eyleyip, öğretmenliğe, bu sefer de öğrencilerine ışık tutmaya devam edecekti. Üç evlat sahibi oldu. Tek maaşla üç evladını da en iyi şekilde okuttu, iki evladının güzel mezuniyetlerini gördü. Küçük kızı ise, başarıyla okul hayatını sürdürüyor. Büyük kızı Sena (Bizim eve geldiğinde 7-8 yaşlarındaydı) sonradan Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nde öğrencim, fakültesinin tiyatro kulübünün de yönetmeni olacaktı. Hüseyin ile en son annemin vefatında Samsun’da bir aradaydık. Hüseyin, sağ ol, dediğimde. Dostlar iyi ve kötü günde lazım, deyivermişti vefalı dostum. Ne acı ki, annemin vefatından 20 gün sonra da Hüseyin’i kaybedecektim. Vefattan bir hafta önce de telefonla görüşmüştük. Cuma akşamı bir telefon, Mustafa Ağabey (Karaosmanoğlu), donuk bir ses (Hiç alışık olmadığım.), önce yavaştan hal hatır sordu, anladım soruş şeklinden, yüreğime indi denilir ya!.. Bunu şiddetle yaşadım. Şöyle tarif edebilirim: Bir ton ağırlığında bir yükün nefesinizle birlikte kalbinizin tam ortasına inmesi gibi bir şeydi. Otuz üç yıllık dostluğumuzda beni ilk üzüşü oldu Hüseyin’in bu vedası.

Hüseyin,

Vefalı dostum, ilahiyatçı tiyatrocu olur mu, sorusunun yanıtı dostum. Beni dünya tiyatrosunun belki de en önemli birkaç yazarından birisi Dürrenmatt ile sen tanıştırdın. Benim sanat anlayışıma güneş gibi doğdun. Camus’un "Doğrular"ı…, Hediye ettiğin başucu kitaplarımdan birisi Beşir Ayvazoğlu'nun “Aşk Estetiği”, Halil Cibran'ın “Ermiş”i, “Kuran-ı Kerim Meali” Prof. Dr. Süleyman Ateş, Ali Şeraiti'nin “Sanat”ı, bu kitabın anısı da var bende. İslam estetiği, sanatı konusunda gelmiş geçmiş en önemli isimlerden İranlı Ali Şeriati, aydınlanmacı yönüyle tabuları yıkmış büyük bir düşünür… Ben de İstanbul’da asteğmenim. Kitabı gece nöbetlerde nizamiyede okuyorum. Binbaşı girdi içeri ve o zaman 28 Şubat olmuş. Ne bu şeriat meriat kaldır o kitabı, sakın bir daha görmeyeyim, diyerek benim 28 Şubatım da o olmuştu. Halbuki Ali Şeriati, şeriatçı değildi ama yıllarca tebessümle hatırladığım bir anıma dönüştü.

Hüseyin’le Samsun’a gelen tüm tiyatroları izlerdik. Sağ- sol fark etmezdi. Oyunları izler, arkadaşlarla tartışır, bilgimizi, görgümüzü arttırırdık. Hatta sadece Hüseyin’le izlediğimiz haremlik-selamlık oyunlar bile oldu. Ulvi Alacakaptan ilk aklıma geleni… Sonradan facebooktan takipçisi olmuş, yaptığım bir eleştiriye sinirlenmiş (Genel tavrıdır Üstadın.), bana fena sarmıştı. Ama, gerçekten severim Alacakaptan’ı, efendice takibi bıraktım. Hüseyin’e, Alacakaptan’dan feragat ettim, deyince çok gülmüştü. Hüseyin hayatında bir bara ilk ve son olmak üzere benimle gitmişti. Hararetli bir konu üzerinde tartışıyorduk birkaç arkadaş. Hüseyin de yanımızda vardı. Bir iki kadeh üzerine parlatalım, sohbet açılır, deyip bara gitmeye karar verdik. Hüseyin, ben gelmem, deyince. Hüseyin, sigara içiyorsun, o da haram, içki-sigara fark etmez. Sen gel su iç, deyince. Bir süre durakladı ve geldi. Kızılay sodası içtiğini hatırlıyorum. Bara gidilince dinden aforoz edilmeyeceğini bilebilecek donanımda ve zekadaydı.

Hüseyin ile her sezon başında Ankara Devlet tiyatroları Genel Müdürü’ne gider dekor hibesi alırdık. Gel gör ki, Genel Müdür imzayı koyar, İrfan Şahinbaş Atölyesi Dekor-Kostüm Ayniyat Şefi "Arnavut" memur, kısmır davranır, istediklerimizi vermezdi. Bu film her sene tekrarlandığı için, Genel Müdür’ü değil de Şefi önce ikna ederdik, Ankara’nın simsiyah olmuş kar kalıntıları üzerinde beraber üşüyüp, karlı yolları beraber arşınlardık.

Fakir ve gururlu denir ya, işte ondandık biz de… Gönlümüz zengin, ufkun arkasına bakardık. Göremesek de orasıylaydı muhasebemiz. Hüseyin, hayatının hiçbir döneminde paraya tamah etmedi. Para onun için araçtan öteye geçmedi. İşte bundandır tüketim toplumunda dostluklar da tüketilirken o hiçbirini tüketmeye müsaade etmedi. En büyük keyfi, dostlarıyla cami altında bir kıraathanede felsefe tartışmak, dostlukları paylaşmaktı. Endülüs Kitabevi 'nin düzenlediği entelektüel buluşmaların da hem mucidi hem de başkonuğuydu.

Hüseyin, dedikoduyu asla sevmez, kimseyi inciltici bir davranışa girmezdi. Onun söylediği her söze sonsuz itimat edilirdi. Çünkü, hiçbir söyleminde bir çıkar peşinde olmazdı. Tek çıkarı, doğruluk ve erdemdi. Egolarını tamamen yenmiş, Gülendam Yengenin tarifiyle “ Bu dünyadan sessiz sedasız göç edivermişti.”

Hüseyin, başlangıçta hükümeti (kendi mahallesini) desteklemiş ve zamanla gördüğü haksızlıklara dur diyerek, bu birlikteliğini akıl ve vicdan terazisinde sonlandırmayı bilmişti. İlahiyatçı bir tiyatrocunun, sanat ve felsefeyle yoğrulmuş itikat dolu bir ömrün de gereği bu değil miydi?

Hüseyin’in hiç otomobili olmadı, tatil için yaz aylarında gittiği Araklı’daki köyünden, İstanbul’un, Ankara’nın entelektüel mekanlarından başka tatil anlayışını tatmin edecek bir yer arayışı yoktu. Azla yetinmeyi bildiği gibi, önceliği ferasetteydi. İnsan ihtiyaçları sınırsızdır ve her doyum diğerini doğurur, fikrini benimsemiş, doyumun sınırsızlığına karşı dur deyivermişti.

Son zamanlardaki en büyük hazzı, okul etkinliklerinde düzenlediği şiir ve tiyatro geceleriydi. Sosyal ve dışadönük olan Hüseyin, facebook üzerinden de hayata, dostlarına dair paylaşımlarda bulunurdu. Hatta son zamanlarda en çok mahallesindeki mütedeyyin eşraf ile tatlı atışmalara giriyordu. İslama bakış açısı sofistike olduğundan günümüzdeki birtakım dindarlardan farklı düşünürdü. Doksanlı yıllar Fethullah Gülen ismi duyulmaya başlamış. Hüseyin, dedim. Kimdir bu Gülen? Hüseyin, Gülen’in Kuran-ı Kerim-e şirk koştuğunu, doğru biri olmadığını bana ettiği izahı, bugün gibi hatırlarım. Hüseyin, bugün isteseydi, Kültür Bakanlığı’nda, Diyanet İşleri Başkanlığı’nda, Milli Eğitim Bakanlığı’nda üst düzeylere gelebilecek evsafta bir donanıma ve vicdana sahipti. Ama o, davul onda tokmak başkasında bir ruhu kabul etmezdi, etmedi de… O nedenle bu iktidara başlangıcında fikriyatta önemli katkılar sunmasına rağmen, kendisinin oyun dışında kalmasında da bir beis hiçbir zaman görmedi. Gülendam Yenge ile düzenli olarak Samsun’daki yetim çocuklar için, muhtaçlar için insani yardım organizasyonlarına katılıyor ve aktif görevler icra ediyorlardı. İşte böyle güzel bir aileydi Ayçiçekler! Toplumun karpuz gibi ikiye bölündüğü günümüzde, herkesi kucaklayan, inançlara ve düşüncelere saygı duymayı öğreten, insanlıkta bizi birleştiren Hüseyin’in kaybı başta Samsun, sonrasında da öğrencilerinin tekamülü ve tefekkürü açısından son derece büyük bir kayıp olmuştur. Bize insan olmanın tarifini lafla değil, eylemle buram buram gösteren, bizi hayata bağlayan biricik unsurun sevgi olduğunu, dostlarımız olduğunu öğreten yoldaşım;

Tiyatromuz (OMÜTİT) için yazdığım bir şiirimle sana şimdilik veda ediyorum aziz dostum. Sen benim sağ yanımdın, vicdanımdın, ağabeyimdin. Biliyorum göğsünde, laleler, güller açacak. Çok arzu ettiğin cennetine de kavuştun güzel insan. Ruhun şad olsun!

Hepsi çocuktular

Büyüdüler

Yaşadılar

Sevdiler

Bir anlam fırını içinde piştiler

Anlamlı güzeli

Sevip gittiler

----

Not: Yiğitözü mahallesi sakinlerin den Hacıhamzaoğulların dan Hacı Muhammed Ayçiçek'in torunu, Hafız Ahmet Ayçiçek'in oğlu, Öğretmen Hüseyin AYÇİÇEK hakkın rahmetine kavuşmuştur. Cenazesi Bugün, (28 Ağustos 2021 cumartesi günü) ikindi namazını müteakip Yiğitözü Merkez Camiinde kılınacak cenaze namazının ardın toprağa verilecektir. Allah rahmet eylesin, mekanı cennet olsun!
Not; Acımızı paylaşan, cenazemize katılan, uzaktan telefon, internet veya dijital platformlardan duygularını paylaşan tanıdık tanımadık tüm dostlarımıza içtenlikle teşekkür ediyoruz ve tüm geçmişlerine diledikleri rahmeti misli ile iade ediyoruz. saygılarımızla (Ailesi).

M. Kemal AYÇİÇEK  -  18 Haziran 2021 

Gecenin bir yarısı telefonum çaldı, “Perşembe oradayız, Cuma’ya bir yere gidebilir miyiz abi ?” diye soruyordu Nuri, hiç düşünmeden “olur tabi neden olmasın, hele bir gelin” deyiverdim. Geldiler, üç kişilerdi, Nuri, yanın da Kerim ve Erkan. Onlar da tanıdıklarımdı zaten. Biz de Neco, müco ve ben, yani toplam altı kişiyiz, gece semaver çayının ardından “sabah erkenden yola girmek lazım” da mutabık kaldık.

Sabah kahvaltısından hemen sonra Müdür Nuri’nin aracı ile yola koyulduk ama Nuri emniyetten emekli müdürdü, yani hükümsüz müdür ama Kerim görevde olan müdürdü, telefonu hiç susmuyor, sürekli konuşuyor. Müdahale etmeye kalkıyorum ama emekli Müdür Nuri, “Onun mesaisi yok, eskiden mesai kavramı vardı şimdiler de o mesai kavramı filan rafa kalkmış, insanın tüm zamanını emiyorlar, zaman affetmiyor!” diyor, yani ona karışma demeye getiriyor, o da eski müdür ya, koruyorlar hukuklarını sivillere karşı! (Şaka tabi)

Önce Akçaabat yaylaları gezilecekti güya ama biz tam ters istikamete girdik. Neco, “Machael” diye tutturmuştu, biz de “tamam” dedik. Trabzon’dan Maral şelalesine 264 kilometre vardı. Hava mükemmeldi, ekipte her bireri de gezi için bahane üretecek tipler değildi, zaten biri diğerinden deli bir ekipti kısacası. Machael, bakir bir bölge, sıradan bir yolun ulaştığı, her önüne gelenin aklına estiğin de gidebileceği bir yer değildi. Sadece önceden belirlenen hedef olarak dikkate alınırsa, yolda fikir değiştirmeden ulaşılabilecek bir bölge olması açısından önemliydi. Biz de bunu yapmak için yola çıktık ve hedefimiz Maral şelalesine gidebildik.

Rize Pazar’da Deniz dolgusu üzerin de yeni yapılan Rize- Artvin Havaalanı inşaatının başlangıcında deniz kenarın da bir balıkçım var oradan taze balık alıp, yolda uygun bir yerde közde balık yaparız diye düşünmüştüm ama müdürlerin eskisi “pişmez, mişmez “gibi bahaneler ileri sürünce o güzelim karagözlerden alamadık, çaktırmadım ama ona üzüldüm. O zaman yolda atıştırmalık olsun diye Pazar’daki bir fırından yirmi tane Rize simidi (Çiplak simit) kaşar peyniri ve ayran alıp yola devam ettik.

Karadeniz Sahil yolu yapımı sırasın da rahmetli Başbakan Mesut Yılmaz başta olmak üzere dönemin siyasetçileri çok çileler çekti, tüm emek verenlere şimdiler de teşekkür ediliyor gerçi de iyi ki yapılmış bu yol diyorsunuz her kilometresin de, şükran hisleri ile. Rahatça yol alıp Hopa’dan dönüyoruz Artvin’e doğru, eskilerin korkulu rüyası Cankurtaran geçidini artık beş kilometreden uzun tünelle geçiyoruz. Tabi Pandemi, yani Covid-19 kaygısı hepimiz de var, tedbirliyiz güya ama aramız da meğer pandemiyi atlatmış biri de var. Bunu Macahel Küçükyayla geçidin de öğreniyorum.O halen müdür olan Kerim, meğer bu hastalığı atlatmış, onu öğrenince artık onunla mesafe koyuyorum araya hem de göstere göstere, alınırsa da alınsın dercesine adeta!

Borçka’ya varmadan yolun hemen sağ tarafın da daha önceleri çay içtiğimiz bir yer vardı, orayı aradı gözüm ama yok, tesis diye bir şey de kalmamış, o ahşap kondudan geriye bir eser de bırakmamışlar, ne olmuşsa artık. Biraz daha aşağıya inince bir büyük semaver gördüm yol kenarın da, kaptana “dur” dedim. Kaptanımız müdür eskisi, aktif müdür onun için “sekreterim” diyor ya neyse, çekti sağa,park etti aracı ve inip bir güzel çay içtik. Çay da çaydı ama ha! 

Çay demişken aklıma geldi, bir hafta öncesiydi, vurdum İkizdere’den yukarıya, Ovit’e varmadan Sivrikaya diye bir yer var, harika bir yer tabi salıncakları olan bir çay ocağın da çay içtim, ardından da o çay ocağının hemen alt tarafında bulunan bir çay ocağına uğradım orada da çay içtim. Bana çay getiren yaşlı birisi, “Yukarda içtiğin çayı beğendin mi? Ne anlar çay yapmaktan, nerden bilecek çay yapmayı”diye de ekledi. Hayret ettim, yahu hem orada hem de sende çay içiyorum, ne diye komşunu gereksiz yere itham ediyorsun ki be adam? Galiba adam, benim onun çayını beğenmeyip, kendi çay evine geldiğimi sandı ama ben oradaki esnaflar, “iş yaptım” diyebilsinler diye bu tarzımı çoğu yerde yapıyorum.

Borçka’dan bir çok defa geçmişimdir ama hiç bu Muratlı yoluna sapmamıştım. Artık o sapaktan sonrasını ben de tüm ekipteki arkadaşlarım da ilk kez gidiyoruz. Tabi bu başta benim eksikliğim, keşkelerimden biri de buydu yıllarca o Macahel’e gidememiş olmak benim en büyük eksiklerimdendi. Şimdi kendimi affettirmem lazımdı. Bunu Ha bu bölgeye gelin aman aman da ne güzel yermiş, koşun koşun demek için değil, bu bölgenin bir çocuğu olarak evet yeşilin kırk bin türlüsünü de görmüş birisi olarak bu Macahel, yani gökyüzüne açılmış bir el içi, Camili merkezli düşünüldüğün de avucunuzu gökyüzüne tutunca camili bilek, ve ona bağlanan köyler Düzenli, Efeler, Kayalar, Maral ve Uğur köyleri ve oralardan gelen dereler, tıpkı bir elin parmaklarını oluşturuyor ve semaya bakan bir eli temsil eden bölge anlamına geliyor.

Burada tek şeritli yol ayrıcalıklı bir yere gittiğinizi yol şeritlerinin sarı şerit olması ile size anlatıyor zaten ve tırmanışa geçiyorsunuz. Aralık geçtiğimiz bir köy ve şu ünlü Acarkent sahipleri  Acar’ların köyü burası. Tam dönüş yolun da buradan birisini araca aldık, Erkan’ın dediği kadarı ile  55 yaşın da birisi, “Ömrüm de ilk defa geçen sene gittim Maral Şelalesine, keşke her gün gidebilsem, insana yaşam hevesi veriyor” diye bahsetti Maral Şelalesinden geldiğimizi söyleyince, hem o yörenin insanı hem de 55 yaşın da ilk kez gidebilmiş ve her gün de gitmek isteyen bir gıptası var için de düşünsenize, gerçekten öyle bir yere gidiyoruz işte!

Zaman zaman yol kenarların da kah fotoğraf çekmek ve çekilmek kah da aracı dinlendirmek için kısa molalar veriyoruz. Fakat yol boyunca bizim hanifta dediğimiz kısaca sizin çilek olarak bildiğiniz dağ çilekleri ile karşılaşıyoruz ve deli gibi onlara saldırıyoruz. Çünkü hanifta zamanı biz de tam bir ay öncesin de vardı, yanı zamanı geçmişti ama buralar da daha yeni olmuş hem de Maral Şelalesi’ne ininceye kadar çevre de hep hanifta var. Rize’nin o çiplak simitlerini Maral şelalesine inerken de hanifta ile birlikte bile yedik düşünsenize ne büyük zevk! (Nerden bileceksiniz tadını bilmediğiniz şeyin zevkini değil mi? Haklısınız!)

Karadeniz’de hangi dağ ya da tepeyi dönerseniz vadiye indiğiniz de sizi farklı yollarla sahile ulaştıran alternatif yollar bulabilirsiniz ama Macahel de durum farklı, gittiğiniz yol, sadece dönüş yolunuz oluyor. Meğer, bin 860 rakımlı o Macahel Kuçuk Yayla geçidi, kış mevsimin de kardan kapanıyor ve oraya kar kalkıncaya kadar ulaşamıyorsunuz! Tabi bu geçmişi de düşünürseniz altı ay boyunca dünya ile irtibatı kesmiş olmak demek, ona göre de yöre halkı ulaşım olmayınca kendi kendine yetebilmeyi bir yaşam haline getirmiş, o nedenle de kendi kültürünü bugünlere ulaştırmayı başarmış. Kuçukyayla geçidine çıkarken Borçka’nın meşhur Karagöl’ünü de uzaktan görebiliyoruz tabi bir yeşil cennette gibi oluyorsunuz ama henüz yaprak açmamış ağaçlar dışın da dağlar, taşlar bile ormangülleri ile donanmış, seyretmeye doyamıyorsunuz!

Tam geçide geliyoruz burada büyükbaş hayvanlar gölgelenmek için daha önce inşaların, turlar vasıtasıyla uğrayıp, yiyecek içecek tedariklerin de bulunduğu bir işyerinin yeni sakinleri olduklarını anlatırcasına o turistik eşya satışının yapıldığı yerdeler. Pandemi yüzünden orası da henüz faaliyete geçmemiş anlaşılan ve birçok yer aynı kaygılarla kapalı maalesef, yol boyunca bunu sık sık yaşadık. Çok güzel yerler evet ama Covid-19 belası yüzünden hiçbir yer de doğru dürüst bir şey yiyip içebileceğiniz yer bulamıyorsunuz! Ha bu geçit, yani  bin 860 rakımlı Macahel Küçük Yayla Geçidi, bir tünel yapılarak aşılır ve Macahel, hiç değilse kış mevsimin de kapanan bu geçit yüzünden Dünya ile bağlantısını koparmamış olur. Evet burada tünel var ama o tüneller, kar kürtlüklerinin erimesi sonucu, dere yataklarında oluşan kar kürtlüklerinden kalan tüneller, tabi bu tüneller de insanların işine gelmiyor!

Küçük yayladan Macahel vadisine doğru inerken ağaçların sakallı olduklarına şahit oluyorsunuz! Şaka değil gerçek, ağaçta sakal mı olur demeyin olur! İnsan da sakal oluyor da ağaçlar da neden olmasın değil mi? Yaşlı ormanlar, ağaçların heybetleri ile zaten size kendilerini anlatıyor. Öylesine korunmuş ve halen korunmak için yırtınan insanların var olduğu bu bölge, bugüne dek gittiğiniz en doğal yerden daha doğal bir coğrafya. Çünkü bu bölgenin insanı yaşamış bu bölgede ve dışarıdan gelip burada dileyen birinin kafasına göre yaşaması mümkün değil tıpkı Kafkas ırkı arı ırkında olduğu gibi zaten onun için bu bölge Türkiye’de ilk Unesco Biyosfer Rezervi oluverdi. Her birerimizin burada yaşayan insanlara, sırf bu tabiatı günümüze kadar doğaya bağlı ve saygılı olarak getirebildikleri için teşekkür borcumuz var, içtenlikle teşekkür ediyoruz.

Turizm açısından önemli yazı tarzları var, nerde kalınır, ne yenir ne içilir gibi bilirsiniz ama insan,  bir geziye çıktığın da en son düşünmesi gereken şeyleri illa da en başta düşünme gibi yanlış algıya hapsedilmiş, gideceğin yer belli ise orada da insanlar var ve o insanlar, seni de sana bırakmazlar! Yani, o bölge de yaşayan insanlar, kendi evlerini birer pansiyona dönüştürmüş ve seni yani o bölgeye giden insanlara diyor ki, “Ben burada yaşıyorum, beni yadırgamazsanız buyurun benim evim de kalabilirsiniz, milletiniz, cinsiyetiniz, kimliğiniz ne olursa olsun buyurun, biz de kalabilirsiniz” diyor, siz daha ne istiyorsunuz?

Yıllarca önce İstanbul Sirkeci’de petrol istasyonu olan bir dostum benden Ayder’de bir gece kalabilecekleri bir konaklama için rezervasyon yapmamı istedi. Yaptım, ailece kalacaklardı tabi, ben de o doğaya uygun Ayder’de bence kalınabilecek tek bir yer vardı ve orada rezervasyon yaptırdım. Misafirler gitmiş Ayder’e, rezervasyon yaptırdığım yeri beğenmemişler, ahşapmış,eskiymiş, tavanları simsiyahmış, “Aaayy burada tahta böcekleri olurrr” tarzı kaygılarla orada kalmamış, dönüp Hopa’ya gitmişler gecenin bir yarısı ve orada bir otel de kalmışlar. Tabi merak ettim, memnun olmuşlar mı diye aradım, bana bu hikâyeyi anlattılar, ondan sonra da zaten bir daha benden rezervasyon isteyen kim olursa olsun hiç kimseye hiçbir yeri önermiyorum! Bunu neden anlattım Macahel’e gidiyorsanız, orası güzelse, orada yaşayan insanların güzellikleridir o gittiğiniz yerler bunu unutmayın diye yazdım, evet siz insansınız da o gittiğiniz yerlerdeki insanlar, insan değil mi? Ne yiyip ne içtiklerini, nerde yatıp kalktıklarını bir gün de sen yesen ve yatsan kalksan insanlığından ne eksik olur? Geziye gittin diye gittiğin yerlerdeki insanları, “ay burası ne güzel yer de” eee, ama insanları şey … mi? “ ne yani, ne demek istiyorsunuz? Bir yere gitmeden önce insan olun, sonra zaten gittiğiniz yerlerdeki insanlara da kendinize duyduğunuz kadar saygılı olun yeter! Takarım sizin “turistik” havanıza!

Camili, Macahel merkezi yani bucak ve buraya bağlı Maral köyü zaten yedi kilometre mesafe de bir yer. Bizim önümüz de bir bursalı yani 16 plakalı bir araç vardı, girmiş bu yola yollar toprak yola dönüşünce çekinmiş ve maral şelalesine çıkmadan geriye dönmüş. “Ne oldu, sorun mu var” diye sorduk, “yolları çok bozuktu o nedenle geri döndük” dediler. Üç kişilik bir aile, belli ki toprak yolda araç sürmemiş ve yoldan korkmuş geri dönüyorlar.  Oysa yol gayet de güzel ve her türlü araçla çıkılabilecek bir yol evet asfalt değil, evet stabilize de değil ama gidilebilir bir toprak yol, burada taş olur, yağmur suyunun etkilediği yer olabilir ama burada yaşam düzenlenmiş değil, olduğu gibi yaşamdır! 

Ve geldik Maral köyüne, geldik derken çıktık. Bize göre vahşi doğa, yani balta girmemiş ormanlar, evler, mahalleler, pansiyonlar ama mesela böylesi bir doğa da tavuklar, özgürce dolaşabiliyor! Bu nasıl olabiliyor, buna anlam veremedim. Yani çakal, tilki yok, kartal, doğan yok ve tavuklar, özgürce otlanabiliyor. Ana yoldan kısa bir patika yolumuz var yürüyoruz zaten orman içindesin ve şelalenin sesini bile duymuyorsun. Merdivenlerle inilebilen yerlere geliyoruz, Devlet, işi bilen köylüler yerine kendi bildiği ustalara ahşap merdivenler yaptırmış ama burada hangi ağaç yaşar, hangisi yaşamaz diye bakmamiş ve merdiven olarak döşenen o ağaç basamaklar, çürümüş ve yok olmuş. Yani insan masrafa yazık diyor, neyse basamaklı basamaksız merdivenlerden indikçe iniyoruz ama manzara güzel olunca merdivenleri umursanmıyoruz.

Maral şelalesi yani aslında Macahel Şelalesi, oranın adı Maral şelalesi değil de Macahel şelalesidir.Sırf “ben,been, beeen”ler öne çıkarılmak istendiğinden hangi köyde ise adı odur mantığı ile köyün adı ile anılır Maral şelalesi denmiş, ne denirse densin orası Macahel şelalesidir. Gördük nihayet, enfes bir yer,tam karşısında bir çay ocağı ve küçük bir işletme ve şelale terası denebilecek bir yerden ilk kez görüyoruz bu şelaleyi. Enfes görüntü. Orada aynı köyden gençler var,o çay ocağı dediğimiz yer de , “var mı çay” , “yok abi” denilince, “o zaman biz geldik, bir çay demleyin, biz şelaleye inip çıkıncaya kadar da hazır olsun” , “tamam abi” dediler, biz şelalenin altına indik. Tabi yine merdivenler, dik mi, dik ama eğlenceli, yormayan merdivenlerle indik şelaleye ve o esintiler de ıslandık. Faal müdür, tam şelalenin altın da kayalardan kaydı, nerdeyse suya gömülüyordu ya Allah’dan ben el uzattım da kurtuldu!

Şelaleler bizim bölgemiz de hemen hemen her yerde vardır, küçük büyük ama şelaledir. Mesela burası için 64 metreden dökülen tek eğimli şelale deniyor ya, iyi de mesela burayı görmeden bizim Araklı’nın Çatak’ta var olan ama bilinmeyen Asmasuyu şelalesi de 75 metre tek eğimden dökülen bir şelaledir. Yani şelale boyu yarıştırmanın bir anlamı yok ama gördüğüm en düzgün, en keyifli seyri ile görselliği ile hatta altında yüzüle bilirliği ile en mükemmel şelale Macahel yani Maral Şelalesi. Bu tarz şelalelerin altın da yüzmek ne derece doğru tabi doğru değil  64 metreden, 75 metreden düşen şelale, ufacık bir taş parçasını da getirse bir insan yaşamına mal olabilir. Aynı şey Çayeli’ndeki ağaran şelalesi için de geçerli tabi O nedenle şelaleler altın da yüzmek çok riskli ve tehlikeli deneyimler olur, bunlara gerek yok, risk almadan gezmek varken risk alarak gezmelere gerek yok!

Şelalenin altın da bir süre kaldık, tekrar o teras denilen yere gelip çaylarımızı içtik ama acıkmışız da ama yiyecek bir şey yok. Orada görevli aynı köyden olan gençler, “kavrulmuş fındığımız var abi, bizim ikramımız olsun” diyerek kabuklu kavrulmuş fındık ikramında bulundular. Biz de onlara ısrarla  “neden bir muhlama yok” mesela dedik ama “covid-19 nedeni ile daha yeni açılıyoruz, zaten gelen giden yok o nedenle o tarz bir şey şimdilik yapmadık” diyorlar. Biz sadece çay içip ayrıldık oradan ama biz dönerken bir tur minubüsü şelaleye doğru gidiyordu. Ha şelaleye giriş ücreti var mı o da yok, daha önce olmuş ama şikayetlere konu olmuş o nedenle kaldırmışlar ama olmalı. Orada o gençler, hizmet veren insanlar o köylü gençler ama gelenin bıraktığı çöpleri topluyor, orada bir amme hizmeti veriyorlar adeta, yani köy muhtarlığının aracılığı ile hiç değilse bir giriş ücreti öyle yerde olmalı. O hizmet yapan yani merdiveleri devlet bir defa yaptı çıktı o merdivenler olduğu gibi mi kalıyor, oradaki insanlar merdivenleri yeniliyorlar. Emek veren insanlar, sadece çay satarak avunmamalılar. Bu güzel şelaleden ayrılırken tekrar daha geniş zamanlı gelmeyi umarak ayrılıyoruz.

İyi ki o çıplak Rize simitlerinden almıştık, gün boyu bizi onlar ayakta tuttu dersem yalan olmaz, o gün hiçbir yer de bir açık yer bulup bir şeyler yiyemedik, özellikle Camili de belki olur dedik ama gözümüze görünen öyle bir yer olmadı. Camili cami önündeki beyaz duttan yedik, helal mi haram mı bilemedik ama soracak kimseler de yoktu. Ahşap camiyi gezdik, ardından da “vakıftır” diyerek cami önün deki dut ağacından nasiplendik. O dut ağacını diken insanlar, yaşıyorlarsa Allah sağlık ve sıhhat versin vefat etmişlerse de Allah rahmet eylesin ve mekanları cennet olsun! Onca yoldan ara vermeden Ardeşen’e kadar aç, sususz geldik Ardeşen’de yol kenarındaki Belediye tesislerin de ne bulduysak yarımız kavurma yarımız köfte ile günü yemeğini yiyebildik. Ama güzel bir gezi ve güzel bir final yaptık, mutlu olduk kısaca, umarız sizler de gezer ve mutlu olursunuz!

Macahel havzası ya da camili havzası ile ilgili internet siteleri hatta kitaplar yazılmış, onlardan bazılarından derlediğimiz bilgileri de aşağı da sizlere sunuyoruz. Bunlardan biri “Sürdürülebilir Kalkınma Eĝitimi için Biyosfer Rezervleri: Camili’de Yaşam Mısır Ekmeĝi, Yoĝurt ve Bal…

Camili havzası yani Macahel için ne diyorlar;

Camili Havzası, sahip olduğu biyolojik çeşitlilik değerleri ve doğal kaynakları ile kültürel ve tarihi zenginlikleri nedeniyle mülga Çevre ve Orman Bakanlığı ve UNESCO Türkiye Milli Komisyonu işbirliğin de gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda 29 Haziran 2005 tarihinde 25,258 hektar büyüklüğündeki alanı ile UNESCO tarafından Biyosfer Rezervi olarak ilan edilerek, Dünya Biyosfer Rezervleri Ağı’na dahil edildi ve Türkiye’nin ilk biyosfer rezervi olarak kendisinden sonra gelecekler için ilham kaynağı oldu.

Camili Havzası’nın biyosfer rezervi olarak ilan edilmesi, bölgede, biyolojik çeşitliliği korumak, bozulmamış ekosistemlerin devamlılığını sağlamak, doğal sistemler ve bu sistemlerin zamana bağlı değişimlerini öğrenmek, geleneksel arazi kullanım biçimlerini izlemek, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına ilişkin bilgileri paylaşmak ve doğal kaynakların yönetimindeki sorunların çözümünde işbirliği yapmak anlamına gelir.

Yaşlı Ormanların İçinde Yaşam
Kendilerini “Macahel Ekibi” olarak internet ortamında tanıtan yerel grup, amaçlarını “bitki örtüsü ve el değmemiş bir ekosisteme sahip orman zenginliği ile ağırlıklı olarak bilim çevrelerinin bildiği yöremizi ve genetik özellikleri bozulmamış saf Kafkas arısı ve Macahel Balı’nı tanıtmaktır” şeklinde açıklıyor (www.macahel.com). “Camili Havzasında organik tarım yaşamın bir parçasıdır” diyen Macahelliler, arıcılık faaliyetlerine büyük önem verdiklerini ve havzada arıları olumsuz etkileyebilecek
Hiç bir şeye köy halkı tarafından izin verilmeyeceğini vurguluyor ve sözlerini şöyle tamamlıyor: “Organik tarım için kimyasallardan uzak bir üretim şekli bile yeterli değildir. Üretimin yapıldığı yerin çevresi de çok önemlidir. Kirliliğin olduğu bir yerde sağlıklı ürünler yetiştirmekten söz edilemez. Sanayi bölgelerinden uzak ve Karadeniz’in en doğusunda, yaşlı ormanların içinde yapılan tarımsal üretimden bahsediyoruz. Kirlilikten dolayı nefes almakta güçlük çeken bir dünyada, insan müdahalesinden çok az etkilenmiş ormanlar içinde bir yaşam düşünün...! 

Orası Camili”. Ekoturizm, Karçal Dağları’nda yaşayan insanlar için doğayla uyumlu kırsal kalkınmanın bir diğer aracı. Bölgenin doğal ve kültürel zenginlikleri giderek artan sayıda ziyaretçinin ilgisini çekiyor. Bu ilgi, sürdürülebilir bir geçim kaynağına dönüşüyor. Konuksever yöre halkı, şirin yayla evleri, yöresel yiyecekler, vahşi doğa ve renkli folklor. 

Mimar Mahmut Zeytinci’ye göre, Camili Havzası gibi kırsal yerleşimlerin bundan sonraki gelişimi için bir master plana ihtiyaç var. Var olan konutların kullanımı, yeni yapılacak yapıların konumu ve yapım yöntemi, enerji kullanımı ve bölgenin tüm ulaşım ağı bütüncül bir anlayışla planlanmalı diyen Zeytinci’ye göre kendiliğinden gelişecek yapılaşma ve kullanım biçimleri, geri dönüşü olmayan sorunlara yol açabilir. Öncelik var olan konutların işlevsel hale getirilmesine, ısı yalıtımına ve uygun enerji kullanımının sağlanmasına verilmeli ve yeni yapılaşmaya sınırlama getirilmeli; güzel ve kullanışlı yapılaşma için basit ve doğal malzemeler kullanılmalı.

Zeytinci; “Bu bölge yalnızca ender bulunan bitki ve hayvan varlığıyla değil yaratacağı yeni ve sürdürülebilir doğal yaşam biçimiyle de örnek olmalı. Üzerinde yaşayanların benimsemeyeceği ve mutlu olmayacağı hiçbir proje sürdürülebilir olamaz; konut bu mutluluğun başladığı yerdir; yüzyıllardan bu yana kendi kendine yetmiş olan bölge bundan sonrada yaşanabilir bir yer olmalıdır” diyor.

 Sınır Ötesi İşbirliḡi İmkanı Karçal Dağları, son yıllarda dünyada giderek yaygınlaşan ve teşvik gören sınır ötesi işbirliği açısından da ideal bir coğrafi konuma sahip. Türkiye ile Gürcistan arasındaki sosyo-kültürel yakınlık ve uyumlu ilişkiler de bunu destekleyici yönde. 

Sınırın bu tarafında Camili Havzası Türkiye’nin ilk Biyosfer Rezervi olurken, Gürcistan’da da resmi kuruluşlar ile WWF Kafkasya Program Ofisi arasında yıllardır devam eden ortak çalışmalar sonucunda Camili’nin hemen karşısında Gürcistan’da Machakhela Milli Parkı ilan edildi. Aynı coğrafya içinde amaçları ve hedefleri ortak olan bu çabalardaki en önemli eksiklik, iki ülke arasında paylaşılan bu ortak değerler ile sorunların bütüncül bir yaklaşım ve işbirliği içinde ele alınması. Camili’nin dağlarında bir o yana bir bu yana gidip gelen çengelboynuzlu dağkeçileri, urkeklikler ya da ladin kabuk böcekleri sınır tanımıyor... 

Bu durum ister istemez “sınır ötesi koruma alanı” fikrini akla getiriyor. Doğa korumada sınır ötesi işbirliğinin, hem doğa koruma politikaları hem de korunan alan düzeyindeki yararlarına işaret eden WWF Kafkasya Program Ofisi Çevre Koruma Müdürü Nugzar Zazanashvili şöyle diyor: “Bu tür alanlar, sınırın iki tarafında doğa koruma politikaların uyumlulaştırılmasını sağladığı gibi, uluslararası yardım kuruluşları için de cazip bir konudur. İki tarafın yetkilileri arasında ortak bir tema oluşturur; ilişkilerin güçlendirilmesini sağlar. Sınırın iki tarafındaki görevliler, ortak hedeflere göre hareket ederek, yasadışı avlanma, doğal ürün ticareti gibi eylemlere karşı daha etkili mücadele edebilir. İşbirliği için gerekli iletişim hızlanır; bilgi ve uzman değişimi kolaylaşır. Dolayısıyla etkin bir doğa koruma sağlanmış olur” (Kalem, S.).

Camili Biyosfer Rezervi Vizyonu
Doğal ve kültürel değerlerin korunması ve sürdürülebilir kullanımında yöre halkının ve ilgi gruplarının bilinçli ve etkin sorumluluk aldığı örnek bir yönetim yapısına sahip, ulusal ve uluslararası ölçekte tanınan Camili Biyosfer Rezervi’ne ulaşmak.
Kültürel Değerleri
Camili bölgesi, çeşitli dönemlerde Bizans,Selçuk, Moğol, Osmanlı İmparatorlukları ile Rusların, Gürcülerin yönetiminde bulunmuş ve nihayetinde Türkiye Cumhuriyeti’nin yönetimi altında bulunmaktadır. Camili Havzası’ndaki dikkate değer arkeolojik ve tarihi kalıntılar Efeler Köyü girişinde bulunan Kemer Köprü, Maral Köyü’ndeki İremit Camii, Uğur Köyü’nde bulunan kilise ile Tamara Köprüsü ve iki eski hapishanedir. Halkın yıllarca izole bir yaşam sürmesi nedeniyle köylüler, günlük yaşamlarında, köy evlerinin ve ek yapılarının mimarisi ve yapılış tarzında, kullandıkları alet ve malzemelerde eski gelenekleri muhafaza edebilmişlerdir. Geleneksel halk dansları ve halk müziği kültürü halen bölgede yaşıyor. Köylüler geleneksel şarkılarını gelecek kuşaklara aktarmak ve muhafaza edebilmek amacıyla Çoksesli Yaşlılar Korosu’nu kurmuşlardır.

Rekreasyonel Değerleri
Camili, geleneksel bir yaşam tarzına ve bozulmamış bir çevreyle tanışmak isteyen ziyaretçilere eşi bulunmaz güzellikler sunuyor. Turizm yöre insanına maddi yönden katkı sağlamakla birlikte, aynı zamanda insanların sahip oldukları değerlerin farkına varmasına yardımcı oluyor ve yerel koruma faaliyetlerine katılmalarını özendiriyor.

Biyolojik Çeşitlilik Değerleri
Camili Biyosfer Rezervi, rakım farkına (350 m-3500 m) dayalı olarak ortaya çıkmış olan çok değişik tür ve ekosistemleri içerir. Koruma önceliğine sahip değerleri ise; doğu ladini (Picea orientalis), doğu kayını (Fagus orientalis), kestane (Castanea sativa), ve Kafkas ıhlamuru (Tilia rubra ssp. caucasica) gibi doğal yaşlı ve karışık ılıman kuşak yağmur ormanları, alpin ve subalpin ekosistemler, sucul topluluklardır. Camili Biyosfer Rezervi’nde 23’ü endemik 990 adet bitki türü yayılış gösterir.Camili Biyosfer Rezervi insan etkisinden uzak kalmış bir fauna çeşitliliğine sahiptir. Koruma önceliği olarak özellikle önem arz eden fauna türleri genetik olarak saf olan Kafkas arı ırkı, boz ayı (Ursus arctos), çengel boynuzlu dağ keçisi (Rupicapra rupicapra), dağ horozu (Tetrao mlokosiewiczi), Kafkas engereği (Vipera kaznakovi) Kafkas semenderi (Mertensiella caucasica), kırmızı benekli alabalık (Salmo trutta macrostigma) ve göçmen yırtıcı kuşlardır.

Macahel ;
Hikayeyi eski bir Macahelli, “Saklı Cennet Macahel” kitabının yazarı Avukat Haydar Zengin şöyle anlatıyor:
“Macahel, ülkemizin başka bir yöresinde rastlanmayan tamamen kendisine özgü, özel bir coğrafi ve siyasi yapıya sahiptir. Yükseklikleri iki bin metreye yaklaşan geçit dışında üç bin metreyi aşan dağlardan başlayan vadiler ve o vadilerin havzalarında toplanan akarsular, Camili köyünde tek bir vadi ve ‘Macahela’ adını alan yine tek bir dereye dönüştükten sonra, Karadeniz’e doğru uzanan bir görünüm sergiler. Diğer bir deyişle, Macahel coğrafyası, bilek kısmı Camili köyünde olan, parmakları dağlara doğru uzanan, avucu göklere dönük açık bir eli, parmaklar arası vadileri ve parmaklar da vadiler arasındaki dağları ve tepeleri temsil eder konum ve görünümünü çağrıştırır. Gürcü dilinde insan eline ‘Heli’ ve bileğe de ‘Maca’ denilmektedir. Bu iki kelimenin birleşiminden de, az önce değindiğim coğrafi yapıyı çağrıştıran, ‘Macahel’ isminin ortaya çıktığı söylenmektedir. ” (Zengin, H.).

Kolay mı öyle, aynı yastığa baş koyup, sonra da iki gün de “hadi eyvallah!” demek? Nereye, kime, nasıl, ne sebeple, neden, hangi hakla, azıcık kızdığınız da, sinirlerinize hakim olamayıp karşınızdakine sesinizi yükseltip de, bağırıp, çağırıp, belki bir kalbi kırıp da, “çekip gitmek”ler ne kolay olmuş günümüz de değil mi? Ne kadar kolay, ne kadar basit ve ne kadar hızla, en ufak bir kızgınlıkta, kapıyı vurup çıkmak, gitmek… Nereye?

Yazının başlığını “Çiçekleşme” koydum, evet gecikmişte olsalar aynı yastığa baş koymuş iki insanın, yanı karı ve kocanın karşılıklı olarak birbirlerine çok gösterişli olmasa da, elde uzaktan pek gözükmese de verdikleri ufacık yayla çiçeklerini kastediyordum. Faik Okumuş, Salmangas’ın zirvesinde oturup, şöyle bir geriye dönüp bakınıyor. Tekrar dönüyor yine bakıyor ama tekrar tekrar dönüp, somarova’ya, Menge’ye, Tornoviye, Zilfo’ya bakıyor. Her bakışından sona başını öne eğiyor, kısa bir süre sonra tekrar kaldırıyor kafasını ve bu kez Gıtova’ya bakıyor, Balahor yaylasına bakıyor uzun uzun, eşinin kılmakta olduğu namazın bitmesini bekliyor.

On evlat sahibi, ama yaşları artık kemale ermiş iki insanın, birilerinin zorlamasıyla değil de kalplerinin sesi ile elli iki yıllık birlikteliklerinde bir ilki, yani birbirlerine ufacık yayla çiçeklerini veriyor olmalarını görmek, duygulandırıyor en büyük erkek evlatlarını. İki çocuklarını birlikte defnetmişler yıllar öncesinde, şimdi sekiz çocukları var ama o çocukları bile bugüne değin görmemişlerdi bu çiçekleşmeyi. Günay’dan sonra doğan Nuray ve Gülay, fazla yaşayamamış, vefat etmişlerdi çünkü.

On çocuk annesi Şehriye ile Faik Okumuş’tan söz ediyorum. Faik abi dediğim 81 yaşında, şehriye abla ise 68 yaşındaki hayat arkadaşı. Bilenler bilir Karadeniz’de eskilerden öyle aşk-meşk işlerinin çok saygı değer bir durum olmadığını, “ben şu kızı alırım” mantığının hakim olduğunu, “almazsam adam değilim”ci bir inatçılığın hüküm sürdüğünü, sevdanın sadece geçerli kuralının “erkek severse”ye sığdırıldığı bir Dünya’dan ibaretti. Gerçi günümüzde de bu mantığın hala devam ettiği gerçeğini göz ardı etmiyoruz elbette, bunu bir geleneksel algı kabullenenler var ne yazık ki. Ve yine bilenler bilirler, Karadeniz’de bir eş sahibi olduysanız, onun geniş aile içinde sizi, sizin dışınızda kayınpeder, kayınvalide (Kaynana, kaynata), elti, görümce, kayın ve kayın çocuklarını memnun etmesi gerekirdi. Yani, bir eve gelin gidildiğin de sadece eş değildi size karışan, o evde kimler yaşıyorduysa onlara karşı da yükümlülükleriniz vardı. Kısaca, geniş aile evinde gelin olanın vay haline durumları vardı!

Şehriye abla, yarım yüzyıl olmuş evliliğinin başlangıcını anlatırken hem gülüyor, hem karşısındaki gelini ve torunundan çekiniyor, hem oğlunun yanında mahcup bir edayla, “Biz oğlanveren’in aşağısın da, Balahor’un yukarı tarafında Şaban dayının çayırların da Atike abla ve Mine ile ekin biçiyorduk. Bir baktım bizim ki dereden karşıya geçti, bize doğru geliyor. Elimdeki orağı fırlattım buna, sol cebinde ayna varmış, orak aynanın üstüne vurmuş ve kırılmış, ona bir şey olmadı. Ayna olmasaydı, yaralanırdı. Oradan beni alıp götürdüler.(kaçırdılar). Benim gelişim öyle” diyor, tam bu sırada oğlu devreye giriyor, “fazla konuşma, yazılacak” diye uyarıyor. Şehriye abla, “Hemi, hemi, o zaman susayım” diyor ve susuyor kısa bir süre. Farklı sorularla konuşturma çabamız daha fazla fayda etmiyor.

Kaynanası (kayınvalidesi) ile 7 yıl birlikte yaşıyabiliyor ve bir kaza sonucu kaynanasını kaybediyor. Eşini kaybetmiş Kayınpederi ile 36 yıl aynı çatı altında kalıyor, çocuklar büyüyüp, gelişinceye kadar. Bir ayakları Trabzon’da ise diğer ayakları yaz aylarında Bayburt oluyordu ve her iki tarafın yükünü ister istemez sırtlamak zorunda kalıyor, çocukların yanında büyükbaş hayvanlar ve kalabalık bir ailede yaşanabilecek mutluluğu artık varın siz düşünün. O eski yıllarda gidilen yollara düşüyorlar bu kez araçla, yaya gittikleri yolları arşınlarken, zaman zaman durakladıkları yerlerde hem dinleniyor, hem de geçmiş anılarını belki tazeliyorlardı hafızalarında. Faik ağabeyin mesela Salmangas sırtlarında verdiği pozlardaki düşünce hali, o geçmiş yarım yüzyılın belki bir anda gözünün önünden kısa metrajlı bir film gibi geçişiydi. Öyle olmalı ki, burada oğluna, “annen namazını tamamlayınca bize fotoğraf çekersin” diye tembihliyor ve sonra da gidiyor o fotoğraflar da bile pek gözükmeyen küçücük te olsa 2 bin 280 rakımlı tepe de yetişen çiçeklerden topluyor. Eşi namazını tamamladığında da eşinin yanına gidiyor ve o topladığı yayla çiçeklerini bir buket verir ağırlığında 52 yıllık ömür arkadaşına veriyor. Onun bu çiçeklerine eşi de aynı tarzdaki mavi yayla çiçekleri ile karşılık veriyor. Bu tablo, 48 yaşındaki oğlunun önünde ilk kez yaşanılan bir sahne tabi. Bu fotoğrafları gösterirken, “80 yıllık bir fotoğraf” diye nitelendiriyor bu tabloyu o evlat işte.

Şehriye abla, bundan iki yıl öncesine dönüyor, biz fotoğraflardan söz edince, “İstanbul’da Darıca’da oturduğumuz yerde bir ufak bahçe yapmıştık, o bahçede sebzeler çiçek açtığında ona şakadan demiştim ki yarım yüzyıldan beri senle beraberim, bana bir çiçek de vermişliğin yoktur. Bahçe savmış, zamanı geçmiş işte. Bir dolma biber fidanının kök kısmında kalmış bir ufak dolma biberi koparmış, yanıma geldi. Bana ‘sen benden çiçek istemiştin ya, al sana bir çiçek’ diye o biberi bana verdi. Ben de güldüm, çiçek yerine bana biber bile vermiş olsa çok mutlu olmuştum, o biberi evde oflanın (tabakların konduğu raf) üzerine atmıştım, orada tam bir yıl durdu o biber. Sonra aradığım da bulamayınca sordum meğer kızlar temizlik yaparken atmışlar onu”. diyerek gülüyor.

İşte o kadın, tam 52 yılını birlikte geçirdiği eşinden dağ başında çiçek almanın mutluluğunu yaşarken, geçmişte yaşanmış ve mutsuz olunmuş tüm yılların olumsuz duygularını söküp attığını tebessümüyle anlatıyor sanki ve günümüz evliliklerine de gönderme yaparcasına adeta ekliyor Şehriye abla;

“Evet, çok zorlu şartlarımız oldu, zaman zaman küstük, konuşmadık ama hiçbir zaman birbirimize karşı saygısızlığımız olmadı. Yine ağırbaşlı ve sabırlı olduk, her ikimiz de sabırla, tüm o zor günleri selamete erdirdik. Şimdi ki gençler, çok sabırsız ve birbirleri ile konuşurken bile konuşmayı bilmiyor, hatta konuşma yapamıyor. Aynı anda iki kişinin konuşuyor olması, her iki tarafında ne demek istediğini tam anlatamaması ve anlaşılmamasıdır. Bu nedenle de erken kızıp, tezcanlılıkla, ne dendiğine bakmaksızın, sabırsız bir şekilde ani kararlar veriyor ve hata da buradan kaynaklanıyor işte. Oysa evlilik, bir çay yaptığınızda demlenme gibidir. Deme bırakma önemlidir. Yani o da sabırdır, her hangi bir kızgınlık anında o kızgınlığa sabır etmekle cevap vermektir. Sabreden derviş, muradına ermiş denmesi gibidir. Gençlerin büyük zaafı, her şeyi ‘biliyor’ olma anlayışı, oysa hiç kimse her şeyi bilemez! Hayat, başlı başına ömür boyu yeni bir şeyleri öğrenmedir, her gün bir şey öğrenirsin, kimse geleceği bilemez. Ama bakıyorsunuz, sevgi, aşk diyor evleniyor ama ardından en ufak bir tartışma da boşanma gibi saçmalığa atılıyorlar. Evlilik, korunması gereken bir büyük değerdir. Bunu anlamak, zamanla olur. Yani sabırla. Evlilik hayatı, aynı Dünya gibidir, bazen kış olur, bazen yaz olur, bahar olur, sonbahar olur, bunu bilerek hareket etmek lazım”

Salmangas’taki o karşılıklı gecikmiş çiçekleşmenin ardından şimdiler de onların da terk edip ayrıldıkları, Aho’daki baba ocağına uğruyorlar birlikte. Kapıları kapalı, ocağı tütmeyen güzelim Karadeniz evlerine önce dışarıdan bakıyorlar, sonra evin içine giriyor, yıllardır gitmedikleri o evlerinin kıyısına, köşesine bakıyorlar. Eski günlerini anıyor, belki anılarını tazeliyor, belki hasret gideriyorlar. Sonra evlerinin önündeki fındıklıkları geziyorlar, Faik abi, ev ustası aynı zaman da evine dışarıdan tekrar tekrar bakıyor, belki neresinden tamire ihtiyacı vardır, nereden su alıyor, veya nereden yıkılma emaresi gösteriyor, onları tesbit ediyor. Şehriye abla ise, bağ ve bahçelerinin durumuna yakından göz atıyor, kalmıyorlar tabi o evlerin de, kalmaklık gelmemişlerdi zaten, öylesine bir sila-i rahim yapıyorlardı sadece.. Sonra Faik abi ve eşi bir aşağıdaki köyde, Zanike’de oturan kardeşi Şakire’ye gidip, orada kalıyor ve ardından tekrar sonradan edindikleri memleket, yani ‘doğulan’ değil güya, ‘doyulan’ yere İstanbul’a geri dönüyorlar.

Fotoğraflar: Nuri Engin Okumuş

Ercüment Aydın /Almanya

Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği ilçelerinin girişine tabela yaptırdı.Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği tarafından ilçe giriş ve çıkışına “El Sanatları Ana Yurdu Köprübaşı’na Hoş Geldiniz – Güle Güle” ifadelerinin yer aldığı tabela yaptırdı.

Köprübaşı İlçesi yerleşim merkezinin girişine yerleştirilen tabela için mütevazi bir açılış töreni düzenlendi. Törene; Köprübaşı Belediye Başkanı Ali Aydın, AK Parti İlçe Başkanı Orhan Erdoğan, Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği Başkanı Ahmet Anaç ve Başkan Yardımcısı Muzaffer Aslan, mahalle muhtarları ile belediye personeli katıldı.

Köprübaşı Belediye Başkanı Ali Aydın, desteklerinden ötürü Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği’ne teşekkür etti. Aydın, “El sanatları ana yurdu Köprübaşı ilçe tabelamızın ön yüzünde ‘Hoş Geldiniz’ yazısıyla karşılarken, arka yüzünde ise ‘Güle Güle’ ibaresi yer alıyor. Desteklerinden ötürü Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği logosu yanında görsellerde de yöremizin tanıtılması amacıyla el sanatlarımız sergileniyor. Bu günde mütavazi bir törenle açılışını gerçekleştiriyoruz. Tekrar Avrupa’da yaşayan Köprübaşılılar nezdinde Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği’ne desteklerinden ötürü teşekkür ediyorum. İlçemize ve tüm hemşehrilerime hayırlı ve uğurlu olmasını diliyorum” dedi.

Avrupa Trabzon Köprübaşılılar Derneği Başkanı Ahmet Anaç ise belediye çalışmalarını memnuniyetle karşıladıklarını söyledi. Anaç şöyle devam etti: “Belediye başkanımızın Almanya ziyaretlerinde kendilerine ilçe giriş tabelasına talip olduğumuzu ifade etmiştik. İstedik ki doğup, büyüdüğümüz topaklara, ilçemize Avrupa’da yaşayan Köprübaşılılar adına bir eser yapmak. Bu sebeple el sanatları ana yurdu ilçemizin ilk girişine talip olduk. Azimli ve gayretli çalışmalarında dolayı Belediye Başkanımız Ali Aydın’a teşekkür ediyorum.”

Ercüment Aydın / Köln

Almanya Birinci Futbol Ligi (Bundesliga) takımlarından FC Köln’ün 2020-2021 sezonunda deplasman da giyeceği formanın üzerinde Köln DİTİB Merkez Camii siluetinin yer almasına ilişkin Diyanet İşleri Türk İslam Birliği Genel Başkanı Kazım Türkmen, kulübe bir teşekkür mektubu gönderdi.

Formada yer alan siluetin aslında Köln’ün çok kültürlü yapısını yansıttığını belirten Türkmen, “Köln Almanya’nın çok kültürlü şehirlerinden bir tanesidir. Köln Camii de Köln’ün bu kültürel çeşitliliğini öne çıkaran bir eserdir.” dedi.

FC Köln futbol takımının 2020 sezonunda deplasman da kullanmak üzere hazırladığı ve Köln Katedrali ile birlikte DİTİB Merkez Camii siluetlerinin yer aldığı formalarla ilgili kendilerine çok sayıda destekleyici mesajın geldiğini söyleyen Türkmen şöyle konuştu: “Biz Köln takımının, formasında böyle bir görüntüye yer vermesinden gurur duyduk. Yönetim Kurulu ve DİTİB ailesi olarak Köln takımına bir teşekkür mektubu yazarak, sporun dostluğa, sevgiye, kardeşliğe ve birlikte yaşamaya vesile olan bu yönünü öne çıkarttıkları için kendilerine teşekkür ettik.”

DİTİB Genel Başkanı Kazım Türkmen imzası ile gönderilen mektupta şu ifadeler yer aldı:

“FC Köln Kulübünün Saygıdeğer Başkanı Dr. Werner Wolf, Başkan Yardımcıları Eckhard Sauren ve Dr. Carsten Wettich, FC Köln yöneticilerine ve çalışanlarına Köln DİTİB Merkez Camii yönetim kurulu, üyeleri ve cemaati adına teşekkür ediyoruz.

FC Köln gibi önemli bir spor kulübünün, formasına Köln'ün doğal bir parçası olan camimizi resmetmesi oldukça anlamlıdır. Kölnlü müslümanları temsil eden Merkez Camii, Köln’ün siluetinde yer alan Köln’e ait bir camidir. Camimiz, her hafta yaklaşık 20 bin kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Merkez Camii, üçte ikisinin farklı inanç ve milletlere mensup Köln sakinleri ile bu büyük şehri ziyarete gelenleri ağırlayan birleştirici bir mekân olma vasfı taşımaktadır.”

Formalara Köln Merkez Camii siluetine yer verilmesine Köln’de yaşayan 160 binden fazla müslüman destek vermektedir. Camimize gösterdiğiniz dayanışmadan dolayı mutluyuz. FC Köln'ün çeşitliliğe ve ırkçılığa karşı duruşu örnek ve öncüdür. Bununla birlikte, bu eylem özellikle önemlidir, çünkü İslamofobik çevreler de dahil olmak üzere çeşitli siyasi kamplardan gelen sansasyonel tepkiler, örnek bir eylemle yanıtlanmaktadır. Bu tavrı gerçekten takdir ediyoruz.

Yeni formanın son derece başarılı tasarımı, bizim ve Müslümanların beğenisini kazanmıştır. Köln Merkez Camii, sadece Köln siluetinin bir parçası değil, aynı zamanda Köln toplumunun da bir parçasıdır. Bu nedenle camimiz kayıtsız şartsız herkese açıktır. Biz de sizleri camimize davet ediyoruz. Camii Forumu (Moschee Forum) sizleri ağırlamaktan büyük bir mutluluk duyacaktır. Genç ekibimizle sizlere hem camimizi hem de yanımızda yer alan futbol sahası ile futbol kulübümüzü tanıtmak isteriz.

Ayrıca FC Köln, şu anda Köln’de yaşayan Müslümanlar arasındaki ana sohbet konularından biridir. Ve çoğu insan kendisini FC Kölnlü olarak adlandırmaktan gurur duymaktadır. Bu sembolik hareketin hem Köln’de yaşayan Müslümanlar hem de futbol tutkunu olmayan kesimler arasında dahi ölçülemez bütünleştirici bir etkisi olmuştur. Bu jest ile Müslümanların kalbini fethettiniz ve kesinlikle yeni taraftarlar kazandınız.”

Mektubunda kulübe başarı dileğinde bulunan DİTİB Genel Başkanı Kazım Türkmen ile yönetim kurulu üyeleri Abdurrahman Atasoy ve İrfan Saral, FC Köln’ün 2020-2021 sezonunda deplasman da giyeceği yeni formasını satın alarak fotoğraf çektirdi.

Dünyanın ender rastlanan bitki örtüsüne ev sahipliği yapan kocaman Çoruh vadisi bir inşaat sahası olmuş. Baraj ve HES projeleri aralıksız olarak devam ederken, barajlar üzerinden geçecek olan yolların köprüyol (viyadük) direkleri vadinin vahşi kayalarıyla yarış eder gibiler. Zaten tehlikeli ve engebeli olan yollar için inşaat nedeniyle verilen servis yolları ise Allah’a emanet. Yolun dar oluşu, keskin ve tehlikeli virajlar yol almanıza imkân tanımıyor. Elbette ki yöreyi bilenler daha cesur olsalar da tehlikesiz oldukları söylenemez.

Vadinin yalçın kayalarının vahşice ama severek kucaklayışı bir taraftan ürkütücü olsa da, görülmeye değer olduğunu fısıldar gibi anlatan bir atmosferin içindesiniz. Bazen yüksekliği, bazen de vahşice üzerinize düşecek gibi muhteşem kayaların arasından yavaşça ilerlerken kendinizi farklı bir dünyada hissetmemek için hiçbir sebep kalmıyor.

Bayburt sonrası Çoruh adını alan Çoruh suyu, İspir Kalesinin altında birleştiği İspir çayından sonra uzandığı vadide daha da artarak Çoruh nehrini oluşturuyor. Yusufeli’ne takriben 15 km kaldığında yolların daha da daraldığı bir mesafedesiniz artık. Biraz daha devam edince iki arabanın yan-yana geçemediğine şahit olurken, sanki 200 yıl gerilerde olduğunuzu düşünmemek elinizde değildir.

Döndüğüm bir virajın kenarında iki arabanın sığabileceği küçük bir park yerinde durdum. Aslında burası park yeri değildi, karşıdan gelen arabaya yol vermek için küçük bir alandı ama bunu daha sonra anlayacaktım.

Yolun kenarından 1 m genişliğinde 10 cm derinliğinde küçük bir ırmak akıyordu. Dağlardan aldığı suyunun soğuk olduğu hissedilir gibiydi. Kenarına oturarak ayaklarımı suya bıraktığımda yeniden can bulmuş gibiydim. Sırtında taşıdığı çuvalıyla gelen yaşlı nine yavaşça yoluna devam ederken; “çuvalda neyin var ana” diye sorduğumda, “elma var evladım, istersen biraz vereyim” dedi.

İspir Yusufeli arası 81 km mesafelik bir yol. Genel olarak 1 saatlik bu yolu tam 4 saatte gidebildim.

Tarihin derinliklerinden gelen, Sancak Beyliklerine mekân olan Yusufeli’ne Kazim Karabekir Mahallesinden giriyorsunuz. Eğer mahallenin adını okumamış olsanız belki de burasının muhteşem geçmişiyle uyumlu olmadığını düşünerek yanlış mı geldim diye sormaktan kendinizi alamazsınız. Dar aralıklarda eskimiş evlerin sadece barınaktan başka bir şey diyemeyeceğimiz sokaklarından ilerleyince, Balhar suyunun Çoruh ile birleştiği köprüyü geçince Yusufeli’nin merkezindesiniz. Bir zamanlar bölgenin Sancak Beyliğine ruh veren şehrin içerisinde yükselen binalar sizi tarihten kopararak günümüzün Yusufeli’ne taşımaktadır.

Sıyrılanların diktiği yüksek binalar şehrin merkezini süslerken, kenar mahallelerdeki yaşamı günümüze taşıyan evlerdeki çanak antenlerden başka bir şey görünmüyor.

Tarihinde 7ci defa taşınacak olan Yusufeli merkezi, Yansıtıcılar Mevkiinde yeni kurulan şehirlerine taşınırken; Yusufeli sakinlerinin hatıraları Yapılmakta olan Yusufeli barajının sularına gömülecek olsa da, akıllarının geride kalmayacağından eminim.

İlçenin çıkışında benzin takviyesi yaptıktan sonra Erzurum yolu üzerinden Tortum’a doğru Yusufeli’ne veda ettim.

Gezi notları.
Sunguroğlu 9 Ağustos 2020

M. Kemal AYÇİÇEK – Trabzon

Trabzon’un Araklı ilçesi belediye eski başkanlarından Yılmaz Çebi, 1984-1990 yılları arasın da belediye başkanlığı yaptı, daha öncesi de var. Ama ben bu beş yıllık süre için de tanıdığım Çebi’yi anlatmak isterim. ”Zor yılların başkanıydı” derken tam da bu beş yıllık dönem, askeri yönetimin özellikle yerel yönetimlere bakışının özeti gibiydi. Sivil ve seçilmiş belediye başkanlarının devlet protokollerin de paylandığı(!) yıllardı, binlercesi vardı bu tür örneklerin ama Çebi, tüm bunları önceden bildiği için o da kendince takmazdı kimseyi!

Askeri ihtilal yani 12 Eylül ihtilalinin ardından ülkenin Demokrasiye geçiş sürecin de 1984 yerel seçimlerin de Genel Başkanlığını Turgut Özal’ın yaptığı Anavatan Partisi (ANAP)’nden Araklı Belediye başkanı seçilen Yılmaz Çebi, protokol de yeri ancak ikinci sırada yanı arka tarafta olan belediye başkanlarından biriydi. Bu sadece Yılmaz Çebi’ye has bir olay değildi, tüm ülke de Belediye Başkanları, adeta üvey evlat muamelesi gören ve güya Devlet, yani asil protokolün yanın da garnitür olabilecek insanlar muamelesi görüyordu!

İlçe de kaymakam ve jandarma komutanından sonra belediye başkanları protokol de yer alırdı ama aslın da Devlet törenlerin de neredeyse ‘Belediye başkanı olmasa da olur’ mantığı, bir şehrin kurtuluşun günlerin de bile sırıtırdı. O dönem Araklı’da Kaymakam Celal Dinçer vardı.

(Celal Dinçer, sonraki yıllarda CHP’den Milletvekili olacak ardından da Alevi konfederasyonları Genel Başkanlığı yapacaktı.)( 1957 Erzincan doğumludur. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunudur. Meslek hayatı boyunca Türkiye’nin farklı noktalarında kaymakamlık ve Vali Yardımcılığı gibi görevlerde bulunan Dinçer, 1995 yılında ‘Türkiye’de yılın en başarılı idarecisi” seçilmiştir. Evli ve 2 çocuk babası olan Dinçer İngilizce ve Fransızca bilmektedir. TBMM 24. Dönem İstanbul Milletvekili olarak seçilmiştir.)

Yılmaz Çebi, babacan bir insan, yoksul babası, mert, sözünü sakınmadan söyleyen cesaret ve olgunlukta ama düzenin oyunlarını da iyi bilen ve makamlar arası fikir çatışmalarından özenle kaçınırdı. Devlet dairelerinin aksine, kapısını sonuna kadar geriye açar ve sürekli açık tutar, kapısına gelen kim olursa olsun mutlaka dinleyen bir başkandı.

İlçe de yöneticiler arasın da kırgınlık ya da kavga varmış bir havayı topluma yansıtmamaya çalışan ve tüm hakir görmelere, aşağılanmalara (Protokoller de ki yer verilmesi) ne sadece duruşu ile cevap veren bir insandı. Kaymakam Celal Dinçer ile yan yana gelmemeye özen gösterirdi. Daha sonra Tayyar şaşmaz kaymakam oldu, onunla da çok yan yana gelmedi. Belki dönemin Devlet yapısı, Belediye Başkanlarına sadece “onlar hizmet adamı, Devlet’ten anlamazlar, bunun için Devlet işlerin de pek yerleri yoktur, o nedenle de muhatap alınmaları bile onlara lütuftur” gibi bir mantık hakimdi.

Tabi tüm bu Devletçi bakış açısını bir sivil olarak takmayan, devlet makamların da görev yapanları vali, kaymakam, komutan, genel müdür, bölge müdürü ya da müdür gibi bürokratları, “Devlet kapısın da verilmiş görevleri yapan insanlar” diye görür Yılmaz Çebi. Başkan Çebi, kendi alanın da da bu Devletçi bakış açısına sonuna kadar karşı olan ve de pek önem vermeyen bir yapıdaydı. “Madem Devlet, bizi adam yerine koymuyor, ben de Devleti, onun görevlendirdiği insanları adam yerine koymam olur biter” kafasındaydı.

Ha misafirperverlikte hata yapmaz, ilçeye gelen Devlet ricaline elini sonuna kadar açar, ikram da bulunurdu. Yılmaz Çebi, akraba kalabalığı ya da gücü ile değil, kendi prensipleri ve dünya görüşü ile devlet zevatını kırmadan ilçenin ihtiyaçlarını gidermenin peşindeydi. Devlet başkanı Kenan Evren’di ama iktidar da da Turgut Özal, yani Anavatan Partisi vardı. Yılmaz Çebi, Anavatan Partisi’nin en güçlü belediye başkanlarından biri idi. Bakanlara karşı, Devlet’e karşı gibi bir bakışı yok, aksine onların asıl kendi güçleri olduğunu bilir, ona göre de davranırdı.

Bir seferin de Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanı Fahrettin Kurt’un Araklı belediyesini ziyaretin de ona verilen sözlerin yerine getirilmediğini ifade edip, adeta fırça çekmişti. İlçe başkanı yeğeni İbrahim Çebi, (Daha sonra Trabzon Milletvekili olacak) Yılmaz Çebi’nin sağ kolu gibiydi. Yılmaz Çebi, Türkiye’de belki geçmiş tüm darbeleri görmüş ve onun olgunluğu ile bu geçiş sürecin de kavgasız, gürültüsüz bir hizmet anlayışı ile Araklı’da belediye başkanlığı yaptı. Kavga mı, yaptı. Kaymakamlarla kapışırdı,onlara lisanı hal ile bu ilçenin gerçek sahiplerinin kendileri olduğunu yani Belediye başkanlarının hancı, kaymakamların ve dahi tüm bürokratların da yolcu olduklarını gerektiğin de hak eden vali de olsa söylemekten çekinmezdi.

Vatandaş nezdin de Yılmaz Çebi, her zaman babacanlığı, mertliği, zamanın olmuş kişiliğini layıkı ile taşıyan bir insan olarak ilçe önderi gibi idi. Öne çıkmayı çok seven biri olmak yerine zaten durduğu yeri ve konumu ile makamını dolduran üslup ve yapıdaydı. Mesela, dönemin TBMM Başkanı Olan ANAP Trabzon Milletvekili Necmettin Karaduman’ın Araklı belediyesini ziyaretin de verdiği brifing ile tam bir sivil idareci örneği olmuştu. Şöyle ki Necmettin Karaduman da Devlet içinden gelen bir bürokrattı ve meclis başkanlığını da tam bir otorite ile yerine getiren biriydi. Onun o sert mizacına, sivil bir idareci nasıl olunuru gösterebilmişti Yılmaz Çebi. Yılmaz Çebi, aslın da o dönemin yerel idarecileri arasın da adını altın harflerle Demokrasi tarihine yazdıracak, olduğu gibi görünen, göründüğü gibi de olan açık sözlü bir insandı.

Benim daha yeni muhabirlik yıllarım ve başkan Yılmaz Çebi, ilçe sorunlarından ziyade genel bir düşünceye sahip ve sadece Araklı için değil, tüm Karadeniz için fikir beyan ediyor. Yani Araklı’da kanalizasyon yapımı ile ilgili değil de “Karadeniz de bu avlanma sürerse balık bulamayız” gibi demeçler veriyor. Ağlayan bir belediye başkanı değil, ilçe sınırlarını düşünen bir belediye başkanı değil, omuzların da Karadeniz’i taşıyan bir sorumlukta olan bir belediye başkanı profili çiziyor. Ha o zamanlar, belediye başkanları ile gazeteciler de çok iyi anlaşabilen insanlar da değiller, Gazeteciler de Devlet’e çalışan tıpkı gizli bürokrat gibi algılanıyor ve gazetecilere de belli mesafeden bakılıyor. Bunu Yılmaz Çebi ile diyaloglarımız da çok yaşadım.

Bir keresin de kanalizasyon sıkıntısı nedeniyle yaptığım bir haber yüzünden bana haber göndermiş, “gözüme gözükmesin” diye de ihtarda bulunmuştu. Ama bunlar, biraz da Devlet’e karşı aslın da yerel yönetimlerle gazeteciler arasındaki bir çatışma gibi de görülebilir. Başkan Çebi, kaymakamla ilgili bir haber yaptığım da sanki onun yanındaymışım gibi bir algıya kapılabiliyor ve kaymakama olan kızgınlık ve belki az da olsa öfkesini, ona değil de bize yansıtabiliyordu. Yani öyle kaymakamlarla yağ-bal bir ilişkisi yoktu. Hiç birini sevmedi, hiçbir zaman sevmedi. Onlara, “okul okumuş ama adam olmamış kişiler” diye bakar, biraz da onları, “çocuk” görürdü!

Bir gün Dağbaşı denilen şimdi ki Çankaya’da bir yatılı bölge okulu açılışı yapılacak. Trabzon Valisi Yılmaz Ergun,

(Daha sonra Emniyet genel müdürü olacak- 1932 yılında İstanbul’da doğdu. 1953 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin İdari Şubesi’nden mezun oldu. 1954 yılında Hukuk Fakültesi fark imtihanını vererek Hukuk Fakültesi Sertifikasını aldı. Maiyet Memurluğunu tamamladıktan sonra çeşitli ilçelerde Kaymakamlık, bilahare 1960-1980 yıllarında Mülkiye Başmüfettişliği görevlerini ifa etti. 1980-1991 yıllarında sırası ile Bitlis, Trabzon, Edirne ve Elazığ valiliklerinde bulundu. 18 Şubat 1992 - 10 Temmuz 1993 tarihleri arasında Emniyet Genel Müdürlüğü görevinde bulunduktan sonra 1994 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu Üyeliği görevine atandı ve bu görevini Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer döneminde de belli bir süre sürdürdü. Merkez Valiliğinden emekli olmuştur. Evli ve 3 çocuk babasıdır.”

Araklı kaymakamı (Adayı) Tayyar şaşmaz daha sonra

(Tayyar Şaşmaz, 1959 yılında Yozgat İli'ne bağlı Boğazlıyan İlçesi'nde doğdu. 1981 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat-Maliye Bölümü'nden mezun oldu.71. Dönem Kaymakamlık Kursunu bitirdikten sonra sırasıyla; Bolu-Göynük, Muş-Bulanık, Denizli-Acıpayam, Samsun-Vezirköprü İlçeleri'nde Kaymakamlık yaptı.Daha sonra Nevşehir Vali Yardımcılığı, Mardin-Kızıltepe Kaymakamlığı, Isparta Vali Yardımcılığı, Konya Vali Yardımcılığı ve Tekirdağ Vali Yardımcılığı görevlerinde bulundu.Tayyar Şaşmaz, 8 Ağustos 2019 tarih ve 30856 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2019/268 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ilimiz vali yardımcılığına atanmış ve halen bu görevini yürütmektedir.”

Belediye Başkanı da Yılmaz Çebi, okul açılışı için Çankaya’ya gittik. Orada okul içinde Atatürk köşesi diye bir yer oluşturulmuş ve Atatürk büstü de burada yer alıyor. Ama Vali Yılmaz Ergun bu durumu görünce kaymakam Tayyar Şaşmaz’a, “Atatürk’ü okula hapsetmişsiniz, bu nedir, derhal bunu kaldırın ve dışarıdaki okul bahçesine yerleştirin” diye emir veriyor. Kaymakam adayı Tayyar Şaşmaz, durumdan habersiz mahcup bir halde fırça üstüne fırça yerken dönemin Trabzon Milli Eğitim Müdürü Bener Cordan daha sonra

(Bener Cordan, (1941[1], Hasankale, Erzurum - 15 Ağustos 2004, Ankara Türk bürokrat.Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdikten sonra öğretmenlik yaptı. Trabzon Fatih Yüksek Öğretmen Okulu'nda çalışırken, Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin öğretim görevlisi kadrosuna geçerek Türk Dili Bölüm Başkanlığı yaptı. Dokuz yıl Trabzon Millî Eğitim Müdürlüğü yaptı. 1992'de Köksal Toptan'ın bakanlığı döneminde müsteşar yardımcısı, 1994'te Nevzat Ayaz döneminde müsteşar oldu. 1993-2001 yılları arasında Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet üyesi oldu. 1 Kasım 2001'de müsteşarlıktan ayrıldı. 1996 yılında Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı kontenjanından YÖK üyeliğine atandı; ancak Temmuz 1997'de Danıştay tarafından YÖK'e MEB kontenjanından üye atanmasının iptal edilmesiyle YÖK üyeliğinden ayrıldı ardından 1997 ve 2001 yıllarında bakanlar kurulu kontenjanından YÖK Genel Kurulu üyeliğine atandı ve Haziran 2004'e kadar YÖK Başkanvekilliği görevini yürüttü. 15 Ağustos 2004 tarihinde uzun yıllardır mücadele ettiği kansere yenildi)

Araya giriyor vali ile konuşuyor ama Vali, hiddetli. Anında o Atatürk büstü, elden ele taşınarak protokol de en öndeki sandalyaya yerleştiriliyor ve tören öyle başlıyor. Vali, İl Jandarma Komutanı, kaymakam, il müdürleri ve ilçe deki müdürler, bu okul açılışın da protokol de ön sırada yer alırken Araklı Belediye Başkanı Yılmaz çebi, ancak arka tarafta yanı birinci sıra yerine ikinci sırada yer alabiliyordu. Tabi Başkan Çebi, bu tür uygulamaları zaten bildiğinden ve de pek de önemsemediğinden ses çıkarmıyor ve olanı biteni bir normal insan gibi yaşıyordu!

Öndeki protokol de vali Yılmaz Ergun var, ilçe kaymakam adayı Tayyar şaşmaz, Trabzon il sağlık müdürü Mehmet Usta, İl Jandarma Alay Komutanı var ama belediye başkanı arka sırada yer alıyor. Ve bu durum da yadırganmıyor. Aslın da bir askeri vesayet altında ülkenin yönetildiği biliniyor. Vatandaş bunun bilincindedir ve mesela ABD’nin bize empoze ettiği askerin, yani Marshall Planı (II. Dünya Savaşı sonrasında 1947 yılında önerilen ve 1948-1951 yılları arasında yürürlüğe konmuş ABD kaynaklı, antikomünist hedefleri olan bir ekonomik yardım paketidir. 16 ülke, bu plan uyarınca ABD'den ekonomik kalkınma yardımı almıştır.) sonrası oluşan eğitimlerini Nato şemsiyesi altın da ABD’de alan askerlerimiz (Halka köle diye bakan)i direk eleştiremediği için aslın da vatandaş, efemine tavırlar sergilediği için Zeki Müren’i Paşa (General) diye baştacı yapmıştır. Ve o sanat güneşimiz olmuştur. (Rahmet olsun ruhuna) Yılmaz Çebi, halkın seçtiği bir belediye başkanı idi ama o devlet ricali için de yer almıyor, halkın arasında oturtulabiliyordu. Yani ön protokol yerine ona reva görülen yer ancak arka sırada bir yerdi.

Okul açılışından sonra Taştepe köyüne çıkıp orada da köye ilk kez elektrik veriyoruz. Trafonun açılışını bir kara lamba kırılarak kurdela kesimi ile yapıyoruz. Köylüler, ilk kez vali görüyor. Vali ve kaymakam varken Belediye başkanına kim bakar havasını orada da gördük. Aslın da köylülere sorsanız onların kendilerine en yakın hissettikleri isim Yılmaz Çebi idi ama dönem öyle bir dönem ki insanların kendi seçtikleri insanlara bile neredeyse selam verse suç olur kaygısının yaşandığı yıllardı. Vali de kaymakam da atanandı, oysa halkın seçtiği insan belediye başkanı idi, bunu vatandaş çok iyi biliyor bilmesine de Devlet, halkı pek dikkate almıyor ve yıllar yılı maalesef bu bakışında ısrar ediyordu.

Yılmaz Çebi, tam bir Karadenizli, karakteri ,kişiliği, sohbetleri ile tam anlamıyla bir insan gibi insandı. Araklı’nın kanalizasyon sorunu başta olmak üzere tüm alt yapı yatırımları ve üst yapı,kaldırım,tretuvar gibi yatırımları siyasi gücü sayesin de ilçesine kazandırdı. Hem kendisini ve hem de kendisi gibi oğlu Niyazi Çebi’yi tanıma şansım oldu. Şans diyorum çünkü öyle bir insanın öyle de bir evladı oluyordu. Dost mu tam dost, can mı tam can, kardeş mi öyle bir şeydi Niyazi, babasının yerine Araklı Belediye Başkanı oldu. Ağırbaşlı, efendi, babasının oğlu, tertemiz bir beyefendi ve her ortamda ne olduğunu bilen ve hiçbir zaman babası Yılmaz Çebi’nin yüzünü ağrıtmayacak bir genç, delikanlı bir insan. Selam olsun. Rahmetli Yılmaz abiye, biz ona hep abi derdik o da severdi bu söylemi Allan’dan rahmet dileriz. Umarım cennette olur!

Bakmayın şimdi ki Belediye başkanlarının protokoller de esip gürlemesine, geçmişteki başkanların mücadelesi olmamış olsaydı bugün de başkanlar, aynı süreci yaşarlardı öyle değil mi? Kalın sağlıcakla.

M. Kemal AYÇİÇEK – Ardahan – 7 Mart 2020

Güzel bir günün ardından sevdiğimiz yemek geliyor masaya, çiğ köfte de dahil tabi, ardından çay kahve derken yatıyoruz. Gecenin bir yarısı, bitişik oda da yatan annemin sesini duyar gibi oluyorum, hayal meyal ama “ağızım kuruyor” sözü aklıma geliyor, kalkıp üç köy elmasını temizce yıkayıp, odasına geçiyorum. Annem yatağın da oturur halde, kardeşim de yanın da ama konuşmuyorlar, ben ışığı yakıyorum ve “hayırdır, neden yatmadın” diyorum da öylesine işte!

Kardeşim cep telefonunda onunla ilgileniyor da ya annem, yatağında oturur durum da sadece, ben de yanına oturuyorum .“Elma getirdim, susamışsındır diye düşündüm” dedim, gülermiş gibi yaptı, sonra “Yok, susamadım, elma da istemem! Hala korkuyorum, Uyuyamadım, kâbuslar görüyorum sürekli, ya siz o kızakla göle batsaydınız biz ne yapacaktık?” dedi. Bu kez kardeşimle birlikte gülmeye başladık! Gülüşümüz, belki bize göre hikaye de ya anneme göre ne anlama geliyor?! İşte onu bilemiyoruz!

Yıl da iki kez Ardahan’a gidiyoruz, orada bir emanetimiz var! Kah onu özleyince kah o bizi özleyinceye denk (!) getiriyoruz bu gezileri ama yılın hangi ayına denk gelirse artık, kar, kış, yağmur pek etkilemiyor. Çam geçidine varmadan Sahara’yı henüz çıkmıştık ki, çığ düşen yolu açmaya çalışan karayolları ekibine rastlıyoruz. Gece saatleri ve üç araç, bir yandan yolu kar ve buzdan temizliyor, diğer yandan da yol kenarında tehlike yaratan kar birikintilerini atıyorlar.

Bir keresin de öylece yolsa koyulmuştuk ama Şavşat’ın Yavuz köyüne vardığımız da kar bastırdı, bir gece yarısı çam geçidin de yolda kaldık. Allah’dan karayollarının yol bakım aracına denk geldik de biz, yirmi dakikalık kaygılı uğraştan sonra kurtarıldık! O yüzden Karayollarının tüm yol bakım ekipleri, belki pek gözükmezler (geceleri çalıştıklarından) ama binlerce insanın duasını alırlar, buradan onlara tekrar teşekkür ediyoruz.

Geçen yıl buraya yanı Çıldır gölüne 17 Mart’ta gelmiştik, gölün buz kaplı halini görebilmek için ama yok, göldeki buz erimeye başlamış ve kıyıdan beş metre kadar açılmıştı. Göldeki buz, kıyıdan itibaren çözülüyordu! Hani TV’ler de gördüğümüz o buzları kırıp, balık tutan insanlar vardı kafamız da belki görürüz diye ama olmadı hevesimiz kursağımız da kalmıştı! Ne kızak ne bir at bile görememiş, “tüh kaçırdık, keşke bir hafta önce gelebilseydik” diye yakınmıştık.

Şimdi biz Mart’ın yedisin de burada yani Çıldır gölündeyiz ve Çıldır gölü tamamen buz! Aynı rakımdaki mesela Çıldır gölünün komşusu Aktaş gölü ise buzlu değildi. Onun da nedeni Aktaş gölünün suyunun sodalı olmasıydı. Çıldır gölü tatlı su ama Aktaş gölünün suyu sodalı idi. Aktaş gölünün yarısı Türkiye’nin yarısı da Gürcistan’ın gölü, Gürcistan’la ortak gölümüz Aktaş!

Önce Göle bakan köyüne giden yoldan gidelim dedik Çıldır gölüne, Çıldır ilçesinin hemen çıkışından sağa ayrılan yoldan gidiliyor. Genel de buraya gidiyorduk, çünkü burada kuş gözlem evi de var aynı zaman da ve sosyal tesisler de mevcut! Göle hâkim de bir yer ve burada gölün kıyısına çekilmiş halde kayıklar da var! Yaşlı annem, araçtan inerken de binerken de yoruluyor, bu yüzden de araçtan inmeyi çok sevmiyor. Ama tamamı buz tutmuş Çıldır gölü kıyısına gelip de araçtan inmemek olmazdı. Onu araçtan indirdim. Göl kıyısındaki kayıkların kenarına oturdu, “bana biraz temiz kar” ver dedi, verdim. Bir yandan karı emerken ona donmuş Çıldır gölü hatırası diye bir de fotoğraf çektim. Tam o sıra da ,” Burası göl değil ki, donmuş deniz” dedi ve güldü. Çünkü biz de yani Karadeniz’de göller, dereler deki üç veya beş metre genişlikteki derinliklerdi, annem de göl olarak sadece onları biliyordu!

Burada daha önceden kızaklar falan varmış demek ki ama burada buzda çözülme üzerinde etkinlik yapılamayacak düzeyde olmalıydı ki burada her hangi bir etkinlik kalmamış ama öncesin de burada da kızakları ya da araçlarla göl üzerin de gezintiler yapılmıştı. Biz de burada sadece fotoğraf çekilmek için göl üzerine kontrollü olarak çıkıp, adımlarımıza dikkat ederek biraz buz üzerine çıkıp kısa bir gezinti ve ardından da fotoğraflarımızı çektik ve buradan ayrıldık.

Gölün çevresini gezelim derken Çıldır- Damal yolu Kars karayolunun hemen kenarında Çıldır gölü üzerin de atlı kızaklar, jetsiki tarzı kar üstü araçlarının harıl harıl çalıştığını gördük. Eee buraya gitmemek mümkün değildi. Yaşamadığımız bir etkinlik sonuçta ve zaten biz de yaşamımız da olmayan bir etkinlikte yer almak istedik, doğruca oraya yöneldik. Atalay’ın yeri denen yer de bir göl etkinliği var! Atlı kızaklar, tak kızak değil se de kızak taksi gibi denebilecek araçlarla, göl üzerin de atlı bir gezinti parkuru var.

O parkur da ister motorlu araçla isterseniz de atlarla çekilebilen o çıldır gölünün buzla kaplı yüzeyin de tur atacağınız araç, koltukları olan ve üç kişi alabilen bir araçla, on dakikalık bir buzlu göl üzerinde gezintiye çıkıyorsunuz. Kişi başı yirmi lira olan bu turla, tabi korkunuz yoksa ve o, at sürücüsüne güveniniz tamsa çıkıyorsunuz bu gezintiye! Ama ne gezinti! Yüreklerin hop hop ettiği, her saniyesi adrenalin zıplatan bir gezi tabi! Kolay mı? Buz üzerindeyiz ama atların her bir buz tümseğinden atlaması, sizi de havaya sıçratıp duruyor. Siz de bu durum da “hah şimdi battık işte!” diye iç geçiriyorsunuz! Bir yandan dondurucu soğuk rüzgar bir yanda ha kırıldı kırılacak buz tabakası arasındaki düşünce yoğunluğundan etrafı bile doğru düzgün süzemiyorsunuz!

Şüphesiz Çıldır gölünün diğer kısımların da yani Akçakale, Doğruyol, Taşbaşı, Arpaçay yani Ardahan ve Kars’a bağlı beldeler de de Çıldır gölünün bu buzlu halinin turizm amaçlı etkinliklerle yörenin insanına ve yöre insanının yaşam tarzına uyumlu etkinliklerine şahit olmak, insanı ayrı bir mutlu ediyor. Çünkü nasılsa kış diyor ve evden çıkmadığınız zamanlar da orada kış mevsiminin getirdiği bir hareket ve bir bereket oluyor ve sizler, bu kar da kış da derken orada yaşayan insanların yaşadığı kış mevsimini sadece televizyonlardan seyredip, “Ya, müthiş, ne güzel, vay anasına ya!” diye, kendi kendinize söylenebiliyorsunuz! Oysa, sizler de o etkinliklerin bir parçası olabilir ve yaşamınıza farklı birer anı bırakabilirsiniz değil mi?!

Aracı hemen gölün kenarına park edip, anneme haber vermeden biz üç kişi ayrıldık oradan ama aracı tam seyirlik noktaya çekmişiz, eşim ve annem araçtalar! Kardeşim ve Oğlumla Bindik mi atlı kızağa! Bizim kızak sahibi tek başına atları yola sokamadı diğer meslektaşlarından destek aldı! Bizim atlı kızak diye bindiğimiz araca, o yöre sakinleri GAŞGA diyorlarmış! Lise öğrencisi Halil Yılmaz, cep telefonundan öğretmeni olan oğluma mesaj atmış! “Öğretmenim, sizin kızak dediğiniz o atların çektiğine biz gaşga deriz” demiş!

Biz o Gaşga’da bata çıka Çıldır gölü üzerin de kısa süreli de bir yolculuk yapmış olsak ta bir yandan o dondurucu soğuk ve ha battık batıyoruz korkusu ile geçen on dakika size sanki bir saattir oradasınız hissini yaşatıyor! Adrenalin mi deniyor yeni moda deyimlerle işte onu yaşıyorsunuz! Fakat hava sıcak ve Çıldır gölü üzerindeki buz çözülmeye başlamıştı! Atlar, çözülen buzun suyunu içiyorlar, o derece bir durum var! İnsan, kaygılanmak istedikten sonra bin bir türlü sebep sayabilir, huzursuz olma adına ve o moddayım ama bakıyorum, önde oturmuş yani co pilot konumun da olan kardeşim, Gaşga sahibiyle derin muhabbette ve işin sadece görsel havasındalar, biz arka koltukta oğlumla beraberiz ve “ya batarsak” ne yaparız kaygısındayız!

Atlar, kırılacak buzu hissederek, orada durur gitmezlermiş! Bizim atlar da hareket etmeden önce biraz huylandı ve yola girmek istemediler. At sahibi ve diğer kızak sahiplerinin de atları yola itmesi ile atlarımız zorla yola koyuldular. İşte o nedenle ben de “atlar bir şey mi sezdi de yola koyulmadılar” kaygısını, kızak hareket ettikten sonra ve bizi kenara getirinceye kadar hep taşıdım” Çünkü bu bizim de ilk Çıldır gölünde buz üstündeki gezimizdi, ilk tecrübemiz! Olacaklardan kaçınılmaz tabi ama risk almadan da yaşamın bir anlamı olmaz! Zaman zaman insan, istemese de bazen karşısına çıkabilecek bu tarz eğlencelerden nasiplenebilmeli bence!

Yola koyulduk ama atlar, zikzak çizerek koşturuyor, gölde belli bir yere dikilmiş Türk bayrağına kadar. Bayrak orada dönüş yeri, ilerisine izin verilmiyor! Aslın da göldeki buz kenardan çözülmeye başladığına göre aslında daha da ilerleri daha sağlam yerleri demekti ama belki her hangi bir durum da acil müdahale de stratejik nokta olarak o bayrak belirlenmiş ve tüm seferler, o bayrak etrafından geriye dönüyor. Biz de geriye dönüp, kızaktan yani Gaşga’dan iniyoruz ama geriye de dönüp bakınıyoruz, bu eliniz de değil, içten gelen bir duygu, o anlık! Çünkü göldeki buz üzerin de çift atla koşulu bir Gaşga’dan iniyorsunuz! Rahat bir nefes alıyoruz çünkü gaşgadayken sadece yarım yarım nefes alabiliyorduk! Tam o sırada diğer bir gaşganın sahibi bize soruyor, “Nasıldı geziniz, memnun kaldız mı?” diye, biz de gülerek kısaca evet diyoruz, üşümüşüz!

Kenara çıkıp, araca bir an önce binmek istiyoruz çünkü Çıldır gölünün o buzları üzerin de bir de süratli bir geziden dönünce ister istemez üşüyorsunuz! Soğuk, rüzgârdan değil ama o atlı Gaşga ile gezintiniz de sizi, kenarda olduğundan daha fazla üşütüyor. Araca girince ısınıyorsunuz, ha araçta kimse olmasa gidip oradaki tesiste ısınabilirsiniz ama bizim öyle bir lüksümüz olamıyor, annem yaşlı ve onu daha fazla orada da tutmamak gerekiyordu. Biz araca ulaştığımız da annem zaten bizi bir güzel haşlıyor! “sizin o araca bineceğinizi bilsem size izin vermezdim” diyor, başka da bir şey demiyor! Küsüyor gibi bir hale bürünüyor!

Bizim Gaşga yani atlı kızağa bindiğimizi ve gezimizi baştan sona izleyince iyiden iyiye korkuyor annem ve işte o yüzden uyuyamıyor! Korkmuş! Annemin, zaten gençliğin de de denizdeki bir anısından dolayı su korkusu vardı, bunu biliyorduk! Düşünüp duruyor, araç için de ama bizim başımıza gelebilecek kaza riskini kendine anlatamıyor! Sadece o gece de değil, annemin kaygısı bir hafta sürdü, yattığın da bile rüyası önüne gelip, korkusunu depreştiriyormuş meğer! Tabi, biz bunun anlamını bilemiyoruz ve sadece işin adrenalinde kalmayı yeğliyoruz! Bu bizim yaşımızın gereği belki oysa tecrübe denilen şey, ne aslın da? Daha önce yaşanmışlıkla bugünün yaşana bilirliği arasındaki kıyaslaması değil mi? Hani bir laf vardır, iş işten geçtikten sonra diye.. İşte öyle bir şey!

Kayak seven bir dostum anlattı, “ya şu olursa ya bu olursa diyen bir yakının varsa, ondan uzaklaş” diye, “onlar yaşamıyor, yaşamak isteyenlere de engel oluyor” diye de ilave ediyor. Yakınınız da böyle birileri varsa onlardan uzak durun demek istiyor! Aslın da haklı, yaşam sizin dilediğiniz gibi yaşamanızı bekleyendir, ama burada kaza olacaksa ona da razı olmanızdır! Sonradan “keşke” dememek için tabi!

Olayın bir de karşı tarafı var tabi, yani Gaşga ile aile bütçesine katkıda bulunan insanlar, kızak sahipleri ve o yöre insanları! Kış mevsimin de sadece kar altına kapanıp, yaz gelinceye kadar evlerin de olanı biteni izleme yerine kendi ailesine çevresine ve yöresine hem kültürel, hem turizm alanın da katkı sunması yanlış bir şey mi? O, coğrafya da “ben de varım ben buradayım ve ben buyum ya da biz buyuz” diyebilmelerine fırsat tanımak, onlara katılmak, onlarla kendi kültürlerin de birlikte olmak bizim için birer farklılık değil mi?

Ardahan ya da Kars’a giden, gitmek isteyen insanlar, “kış mevsimin de ne olur ki?” demesin, kar, kış da olsa bu yöreye gidilsin, orada yaşayan insanların yaşamından kendi yaşamlarına bir ders çıkarırlar zaten, o bile kazanç değil mi? Biz öyle gördük, oradan doğruca Çıldır’ın Aktaş gölünü gören tepesine vardık. Gölde bir kısmı kayalık olmak üzere on iki küçük, ıssız ada bulunmaktadır. Adalar seyrek bitki örtüsü ile kaplı olup başta akpelikanlar olmak üzere kuşlar tarafından tercih edilen nemli üreme habitatlarıdır. Türkiye’de ak pelikanın kuluçkaya yattığı yedi alandan biri olarak belirlenmiştir. O yıl alanda 50 çift ak pelikan tespit edilmiştir.

Ayrıca, kadife ördek, bu göl ile beraber Türkiye ve Gürcistan’daki diğer yüksek rakımlı göllerde üremektedir. Alan aynı zamanda Türkiye’de bu iki türün bir arada ürediği tek sulak alandır.Aktaş Gölü ak pelikan, kadife ördek ve angıt sayesinde özel koruma alanı statüsü kazanmıştır. Aktaş Gölü, yabani kuşların köy yakınlarında bile çok rahat yaşadığı ve hareket ettiği nadir göllerden biri olup, Ak pelikanın yanı sıra kadife ördek, angıt, uzunbacak, karabatak ve Vangölü martısının bir arada gözlemlenebildiği önemli bir sulak alandır. Gölün yarısı Türkiye, diğer yarısı Gürcistan sınırları içinde. Aktaş Sınır Kapısı iki ülke arasındaki giriş çıkışlar için anahtar konumundadır. Deniz seviyesinden bin 788 metre yükseklikteki Aktaş Gölü kıyısındaki Kenarbel köyünden giden yol sınır kapısına ilgiyi arttırmaktadır. Hele hele şimdi bir de Mozeret geçidinin altında yapılan tünel inşaatının tamamlanmasıyla bu güzergah daha da cazip bir hudut yolu olacak.

Biz Aktaş sınır kapısını Mozeret geçidi tepesinden görüp, sonra geriye dönüyoruz. Ama geriye dönerken Çıldır’a heykelini diktirmiş, ünlü ozan Âşık Şenlik’in adını taşıyan köye geçiyoruz. Aşık Şenlik; Ardahan ilinin Çıldır ilçesinin Suhara (Yakınsu/Şenlikköy) beldesinde doğmuştur. Onun doğum ve ölüm tarihleriyle ilgili değişik görüşler ileri sürülmüştür. Fahrettin Kırzıoğlu 1853-1913 yıllarını verirken; konu ile ilgili bir doktora tezi hazırlayan Ensar Aslan ise doğum tarihini 1850 olarak vermektedir.

Babası Molla Kadir, annesi Zeliha’dır. Asıl adı Hasan’dır; bununla beraber Türkiye ve Azerbaycan sahasında Hasan adıyla değil, Âşık Şenlik adıyla şöhret bulmuştur. Onun adıyla anılan köye yani Aşık Şenlik köyüne gidiyoruz. Bu benim olmazsa olmazım. Çünkü orada kaz çiftliği vardı, arda’nın dedesinin çiftliği burası, o kazların bahardaki yayılışını da görmüş biri olarak bence gidilmesi ve görülmesi gereken bir yer. Gidiyoruz tabi ama bahar ya da yaz aylarındaki etkinlikler yok, yani kazları göremiyoruz! Oysa o kazlar, ne güzellikler katıyordu Dünyaya!

Yılın en aşk dolu günü 14 Şubat Sevgililer Günü’ne sayılı günler kala gençlerin aşka bakışları yapılan anketle değerlendirildi. Beykoz Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi, ‘Gençlerin Aşka Bakışı 2019’ isimli internet ortamında düzenlediği anket çalışmasının 8’incisini tamamladı. Fakültenin Dekanı Prof. Dr. Nüket Güz önderliğinde, 17-27 yaş arasındaki 804 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçekleşen anketten dikkat çekici sonuçlar çıktı. Ankete katılan gençlerin yüzde 49.2’si ilk aşklarını 16 yaşın altındayken yaşadığını belirtirken, şu anda birine aşık olduğunu söyleyen gençlerin oranı yüzde 43.5 oldu.


Aşka yüklenen anlam 13 yılda değişti


Prof. Dr. Nüket Güz, “İlk olarak 2006 yılında Doç. Dr. Seher Er ile birlikte yaptık bu araştırmayı. 2006 yılında gençler aşkın anlamını yüzde 12 oranında ‘Sevmek’, yüzde 6 oranında ‘Tarifsiz duygu’, yüzde 5 oranında ‘Tutku’, yüzde 3 oranında ‘Acı-tatlı’, yüzde 1 oranında ‘Güven-para’ olarak tarif ederken, 2019 yılında gençlerin yüzde 37.8’ine göre aşk, ‘Sevgi ve saygı’, yüzde 33.1’ine göre ‘Dünyanın en tatlı mutluluğu’, yüzde 15.7’sine göre ise ‘Zamanın durması’ olarak ifade edildi” dedi.


Yüz yüze söyleyemiyorsa içinde yaşıyor


2006 yılında gençlerin sevdiklerine ilan-ı aşk etmek için yüzde 67 oranında ‘Söz’ü, yani yüz yüze iletişimi tercih ettiğini söyleyen Güz, şu değerlendirmeyi yaptı: “Gençlerin yüzde 36.9’u aşık olduğu kişiye hislerini yüz yüze ifade edeceğini belirtiyor. Bu noktada ilginç olan nokta şu: 2016 yılında gençler, hislerini yüzde 25 oranında telefon aracılığıyla iletmeyi tercih ederken, 2018 yılında yeniden 12 yıl öncesinin tercihlerine dönülerek aracılı iletişim yüzde 14.2 ile en düşük yoğunluklu seçenek olmuş. 2019 yılında ise aracılı iletişim tercih edilen bir seçenek değil. Gençler hislerini yüz yüze iletemiyorlarsa, davranışlarıyla belli etmeyi ya da ‘İtiraf etmeyip içlerinde yaşamayı’ tercih ediyorlar.”


Yüzde 51’i aşkını kalp çarpıntısından anlıyor


Ankete katılan gençlerin yüzde 51.2’si aşık olduğunu kalp çarpıntısından anladığını, kalplerinin ‘Onu görünce yerinden çıkacak gibi attığını’ belirtiyorlar. Yüzde 14.7’si ise uyku uyuyamadığını ve sürekli onu düşündüğünü ifade ediyor.


En büyük çılgınlık ‘Hayatından vazgeçmek’


Araştırmaya göre gençlerin yüzde 20.6’sı aşık oldukları kişiye ‘Aşkım’ diye hitap ederken, ‘Sevgilim’ diyenlerin oranı yüzde 16.7. Gençlere göre aşık oldukları kişi için yapabilecekleri en büyük çılgınlık, yüzde 52.9 oranıyla sevdikleri kişi için ‘Tüm hayatından vazgeçmek’. Aşık oldukları kişi ile bir çılgınlık yaparak gizlice evlenebileceklerini söyleyen gençlerin oranı ise yüzde 16.5.


En beğenilen aşk dizisi: Erkenci Kuş, En beğenilen aşık çift: Sanem ve Can


Sonuçlara göre üniversite gençliğinin en beğendiği aşk dizisi yüzde 25.9 oy oranıyla son dönemin sevilen dizisi ‘Erkenci Kuş’ olurken, en beğenilen aşık çift yüzde 26.3 oranıyla dizinin karakterleri Sanem (Demet Özdemir) ve Can (Can Yaman) oldu. ‘Sen Anlat Karadeniz’ dizisi yüzde 19.6 oranıyla en beğenilen 2’nci dizi olurken, dizinin karakterleri Nefes (İrem Helvacıoğlu) ve Tahir (Ulaş Tuna Astepe) de yüzde 21.2 oy oranıyla dizilerde en beğenilen aşık çiftler arasında 2’nci sırada yer aldı.


Sosyal medyada en beğenilen çift: Fahriye Evcen - Burak Özçivit

Sosyal medyada en çok beğenilen aşık çift Fahriye Evcen - Burak Özçivit çifti olurken, Pelin -Anıl Altan çifti ise oyların yüzde 16.3’ünü alarak 2’nci sırada yer aldı. Kıvanç Tatlıtuğ - Başak Dizer çifti ile Larissa - Burak Gacemer çifti ise oyların yüzde 16’sını alarak en beğenilen 3’üncü çift oldular.


En beğenilen aşk şarkıları: Merve Özbey ‘Vuracak’ ve Seksendört ‘Anlayamazsın’


Gençlerin en beğendiği aşk şarkısında Merve Özbey’in ‘Vuracak’ ve Seksendört’ün ‘Anlayamazsın’ şarkıları yüzde 10.5 oranıyla 1’inciliği paylaşırken, 2’nci sırayı da bu yıl yüzde 8.9’ar oyla Mabel Matiz’in seslendirdiği ‘Sarmaşık’ ve Feride Hilal Akın - İlyas Yalçıntaş’ın söylediği ‘Şehrin Yolu’ şarkıları paylaştı.


En beğenilen aşk filmi: Her Şey Seninle Güzel


Üniversite gençlerinin en beğendiği aşk filmi yüzde 53.5 gibi açık ara oy oranıyla başrollerini Burcu Biricik, Mert Fırat ve Hazar Ergüçlü’nün paylaştığı ‘Her Şey Seninle Güzel’ oldu. 4N1K filmi yüzde 16.7 oy oranıyla 2’nci oldu.

En beğenilen aşk şiiri: Lavinia

Gençlerin en beğendiği aşk şiiri bu yıl da yüzde 24.4’lük oy oranıyla Özdemir Asaf’ın ‘Lavinia’ isimli şiiri olurken, Cemal Süreya’nın ‘Piyale’ şiiri ise yüzde 18.7 oranında oy alarak 2’nci sırada yer aldı.

Aşk için hiçbir şeyden vazgeçmem!

Sonuçlara göre gençler, aşık oldukları kişi için yapabilecekleri en büyük çılgınlığı ‘Tüm hayatlarından vazgeçmek’ olarak ifade etseler de aşık oldukları kişi için sahip oldukları hiçbir şeyden vazgeçmek de istemiyorlar. Ankete katılan gençlere, “Aşık olduğunuz kişi için ailenizden mi, paradan mı yoksa okulunuzdan/işinizden mi vazgeçersiniz?” diye sorulduğunda, gençlerin yüzde 43’ü hiçbirinden vazgeçmeyeceklerini, yüzde 18’i ise paradan vazgeçebileceklerini belirtiyor.


Aşık olunan kişiye en güzel armağan: El emeği bir eşya


Ankete katılan gençlerin yüzde 35.5’ine göre aşık oldukları kişiye verilebilecek en güzel armağan el emeği bir eşya. Gençlerin 19.8’ine göre ise aşık olunan kişiye verilebilecek en güzel armağan ‘kitap’. Parfüm ise verilebilecek en güzel armağanlar arasında yüzde 9.1’lik oranla 3’üncü sırada yer alıyor.

M. Kemal AYÇİÇEK – Mart 2018 -

 Artvin/Şavşat

Oğlunuz da olsa günümüz de birlikte bir etkinlik yapmak isterseniz bunu önceden ona bildirmelisiniz ki planları suya düşmesin! Bizim zamansız ziyaretimiz, oğlumuzun arkadaşları Abdullah, Mehmet ve Onur’la paylaşacağı bir geziyi neredeyse sekteye uğratıyordu ama yine onun bize bunu yansıtması ile Şavşat Karagöl’ün yolunu tutmamızı sağladı. Hem böylece de anne ve babası olarak oğlumuzu aynı arkadaşları ile orada da buluşturmuş olduk!

Bir gün öncesinde Ardahan’ın Çıldır ve Aktaş göllerindeydik, o göllerden Çıldır gölü, buzla kaplı iken Aktaş gölünde buz yoktu. Ama Şavşat’ın Karagöl’üne geldiğimiz de Karagöl’ün aslında bembeyaz olduğuna yanı buzlu haline denk geldik. Göllerin buzu bizi pek ilgilendirmiyor. Gezilerin, en güzel şeklini ve zamanını belirleme ya da Programlama gibi bir alışkanlığım hiç olmadı hem zaten öylesi gezilere gezi de denmez. Bana göre o “Tur” denilen kavrama giriyor. Gezi, önü açık, ne zaman nerede olacağının kaderindeki yeri ile örtüştüğü andır. Balıkçıların “rast gele ”si gibi kısaca!

Ulaşılabilirliği ne kadar zorlu ise varılan yerin doğallığı da o kadar tabi, doğal olabiliyor. Kimilerinin “yollar çok kötü, 4x4’le gidin”, “piknik yapılmasa daha iyi olurdu”, “Giriş ücreti pahalı”, “Çevre kirliliği var” gibi yorumlarına bakmayın, bir yere siz gidiyorsunuz ve o gidilen yere gösterdiğiniz saygı, çevrenize ve doğaya olan samimi bakışınız, o çevreyi kirletir ya da temiz olarak kalmasını sağlar. Neyse, nasihatler gibi oldu bu kısım ama sırf Şavşat Karagöl ile ilgili 83 tane yorum okudum bu yazıya başlamadan, belki onun etkisi ile bunları yazma gereği duydum, sadede geleyim!

Ardahan’da yine mükemmel bir gün, hava gayet açık, güneş ama serinlik var. Ne de olsa ilkbahar! Bir gece önce kar ve tipi yediğimiz o yolları bu kez geri dönüyoruz ve sanki o önceki geceki kar ve nede fırtına bu yolda yokmuşçasına tam gezme havası. Yollar, çok güzel, çevre manzaraları harika. Şavşat Karagöl’ün yeryüzündeki değerini belki de Artvinliler başta olmak üzere Karadenizlilerden de daha iyi Ardahanlılar bilir. Çünkü Karagöl’ün en baştaki müdavimleri, kesinlikle Ardahan, Kars ve Erzurum’dan gelenler oluyor. Nereden çıkarıyorum bunu, Karagöl’de hem de mart ortasında gördüğüm araç plakalarından tabi ki de. Ardahan’la Şavşat Karagöl arası Elli iki kilometre, yani bir saatlik yol o da ne yol! Gezi de amaç ne, manzara, ferahlık, dinginlik ve ruh sağlığının önemi değil mi? İşte burası tam da o güzergâh!

Neden Şavşat Karagöl’ün kıymetini Artvinlilerden daha çok Ardahanlılar bilir dedim anlamışsınızdır sanırım, Şavşat Karagöl’ün Artvin’e uzaklığı 85 kilometre, oysa Ardahan’a 52 kilometre, yani ulaşım açısından Ardahanlılar, Artvinlilerden daha kısa zaman da Şavşat Karagöl’e ulaşabiliyor. Yoksa Artvin’in her tarafı birer Karagöl zaten. Evet Artvin’de iki tane Karagöl var, biri Borçka Karagöl bir diğeri de Şavşat Karagöl ama bunların yanı sıra şimdi Deriner Barajı gölü, Muratlı Barajı gölü ve Borçka Barajı gölü diğer ayrı Karagöller! Hele Yusufeli Baraj gölü de barajın yapılması ile faaliyete geçince sadece Türkiye’den değil tüm Dünya’dan insanların gelmek için can atacağı yerlerin başında Artvin olursa kimse şaşırmasın! Sadece göller değil Artvin’in başta her birer insanı olmak üzere tüm yapıları ve doğası ayrı güzellikler de ve Allah’ın bir ressam hassasiyeti ile sadece bu bölgeye verdiği doğal güzellikler koleksiyonu her ayrı bir kilometre de karşınıza çıkabiliyor. Tabi ki o zaman sırf bu doğa harikası atmosferi gezebiliyor olma şansını yakaladığınız için de yaradan Allah’a şükrediyorsunuz!

Ardahan’dan D 010 kodlu Devlet karayolu ile iki bin 470 rakımlı Çam geçidini devirirken mart ortasında ve hala karlar altındaki Kocabeyköyü yaylasına varıyorsunuz. İsterseniz burada Yaylanın kenarında yol boyunca da piknik için kalabilirsiniz ama yok biz Şavşat Karagöl’e gidiyoruz. Mükemmel bir doğa, muhteşem bir manzara ve sıra dağlara hakim sahara tepelerinden kıvrım kıvrım virajlarla iniyorsunuz yeşillikler vadisine. Lelvant Piknik alanı size doğa ile baş başa kalma fırsatını her hali ile veriyor. Ama biz bura da değil illa da Karagöl’e gitmek istiyoruz. Ladinler arasındaki yolculuğunuz sizi sıkmıyor. Kocabey köyü Kışlası ayrı bir güzellik, kışla dediysek askeri bir kışla değil tabi. Şavşat Laşet tatil köyü de var burada ve tabi ki de doğa harikası bir yer. Buradan Şavşat seyir tepesine varıyoruz.

Şavşat seyir tepesinde Şavşat evlerinden tutun yaşlılar için özel yapılmış bakım evlerine varıncaya kadar apayrı bir dünyaya varıyorsunuz zaten. Şavşat’ın bu bölümü her haliyle birer tualde çizilen tablolar misali insana huzur veren, ruhunu dinginleştiren ayrı güzellikleri bir arada sunuyor. Karagöl Sahara Millî Parkı, Türkiye’deki 40 Millî Park alanından birisi ve Artvin'in Şavşat ilçesi sınırları içerisinde yer alıyor. Bunlar iki ayrı sahadan oluşuyor, biri Karagöl ve diğeri de Sahara Yaylası. Biz Şavşat’a geçip oradan mangal için et alıyoruz. Burada koyundan çok dana eti makbul olmalı ki kasapta koyun eti yok ve bize de dana eti veriyor. Ama kasap, “Zeytinyağına batırıp hazırlıyoruz değil mi?” diye sorunca, “yoo, gerek yok, et yağa banır mı, ne gerek var” diye itiraz ediyoruz! Keşke itiraz etmeseymişiz!

Eğer gezmelerdeyseniz, yiyeceğiniz bir yemeği sizin kendi ellerinizle hazırlamanız size Dünyanın en iyi ahçılarının hazırladığı sofradan daha fazla haz verir! Biz Şavşat Karagöl’de mangal yapacağız, mangalımız ve nevalemiz var zaten ama eti buradan alıyoruz. Kimi yerlerde mangal yasağı var, hatta “dışardan yiyecek getirmeyiniz” tarzı uyarı levhalarının olduğu yerler bile var. Oysa insan doğası da olabildiğince doğal beslenme alışkanlıklarından yanadır, biz de bunu yapma taraftarıyız. Şavşat’ı gezerken bir ara oğlum annesi ile kısa bir süreliğine benden ayrıldılar bende fırsat bu fırsat kasaba gidip eti hazırlatmak istedim tabi kendi aklımca. Ette yağ sevmiyorum o nedenle de kasabın önerisine rağmen ben eti olduğu gibi kabullendiydim ama eti mangala atınca yanlış yaptığımı anladım!

Şavşat belediye meydanında iki çay içimlik zaman da çevremdeki sohbetlere tanık oldum. Onlar, kimi boğaların güreşlerinden, boğaların adından geçmiş güreşlerinden söz ediyorlardı. Kimileri, çiftçilere verilecek kredilerden kimileri gelecek misafirleri ile ilgililerdi. Kimi de çocuklarının okuldaki devamsızlıklarından kimi de telefonlarla sık sık uğraşmalarından yakınıyorlardı. Çayları içtikten sonra kalktım bir sebzeciden ince sıskalardan aldım. Doğal kaya tuzu öğüten bir Tuz değirmeninden de bir kilo tuz aldım. Eti de kasaptan alıp çıktım, eşim ve oğlum da geldiler o sıra bir de fırına uğrayıp ekmek alıp koyulduk Karagöl’e yoluna. Tekrar Ardahan istikametine geriye dönüp , seyir tepesi ve Yavuzköy’ü geride bırakıp, belli belirsiz bir levhanın yönlendirmesi ile sol taraftan aşağıya yöneliyoruz.

Kocabeyköyü muhteşem bir yer burada Laşet’in bir tatil köyü de var. Bungalovlu filan ama biz Karagöl’e doğru yol alırken Allah’ım ne güzel manzaralar! Güzel ve asırlara meydan okuduğu her bir kütüğünden belli kütük evlerin arasından geçiyoruz. Karşı tarafta yeni doğmuş buzağılar var. Güzel bir tabiat ve güzel bir yerleşim diye kütükevler arasından seyir halinde vadiye iniyoruz. Burası Çoruh havzalarından biri. Köprülü köyünde dere kenarından yanmış bir kütükkonduya rastlıyoruz. Burası belli ki ya köyden olmayan bir uyanığın hani büyük şehirlerde vardır ya gece kondu mantığı ile hazır Karagöl yolu üzerinde bir yerim olsun mantığı ile yapılmış kütük evin tamamen yanmış halini görüyoruz. Hani öyle ya da böyle yok hükmün de mantığı ile yakılmış belli ki bir yer, yani fazla uyanık tiplere yöre halkı izin vermiyor!

Karagöl yolu asfalt ve 4x4 lere gerek duyacak bir yol değil üstelik yolun zaman zaman stabilize oluşu da gezmeyi seven insanlar için dezavantaj değil. Özel otonuzla gidebileceğiniz ve her bir kıvrımından sonra farklı bir doğaya farklı bir manzaraya ulaşacağınız harika bir deneyim oluyor. Biz Meşeli köyüne doğru yol alırken zaten sizi Karagöl’e yönlendiren levhalar sayesinden Karagöl’e ulaşıyorsunuz. Biz birkaç kar kürtüğünü zar zor aştık ama yolda kalsaydık da aşılamayacak kürtükler değillerdi. Nitekim mart ortasında Karagöl’e gidiyoruz. Yol fazla uzun değildi ve ulaştık göl girişine, önümüze bir levha çıktı. Kimin ne kadar para ödemesi gerektiğini anlatıyor. Kişi başı 3 lira, bisiklet 5, otomobil 9, küçük minibüs 27, büyük minibüs 47, otobüs 80 lira yazıyor. Şavşat Karagöl’ü Türkçe, İngilizce, Almanca, Rusça ve Gürcüce levhalar da bölgeye gelenleri bilgilendiriyor!

Tabi göle geldik ya insan göl arıyor ama yok öyle bir yer çünkü Şavşat Karagöl’ün çok az kısmı su diğer büyük kısmı ise buzdu yani beyazla kaplıydı. Biz Karagöl’e gelmiştik ama karşımız da ise bembeyaz göl vardı! Gölün kenarında erimiş buzlar ve su içerisinde oldukça fazla olan balıkları görebiliyoruz. Tabi ki bu göl ve çevresin de kuş ve balık avı yasağı var. Gölün ana balığı aynalı sazan ve akvaryumlardan tanıdığımız renkli Japon balıkları ve alabalıklar. Göl kıyısın da içinde yaz aylarında gezinti yapılan küçük kayık, bir diğeri ise göl ortasında kalmış ve buzlar çözülünce kullanılmayı bekliyor! Şavşat Karagöl, bin 660 rakımda yer alıyor. Burada mütevazi bir işletme var ve ihale ile Milli Parklar’dan alınmış, ortaklardan biri Murat Gül, izin alabilirlerse burada bir butik otel yapma planlarından söz ediyor. Şimdilik kır düğünlerinin yapılabildiğini, mevcut tesis yanın da yaptıkları beş bungalov ile de burada konaklamak isteyenlere en iyi hizmeti vermeyi amaçladıklarını söylüyor.

Karagöl’ün doğu yakasına gidip orada mangal yapmak istiyoruz. Fakat kar fazla olunca dönmek istediğimiz yerde kara saplanıp kalıyoruz. Neyse ki orada saplanan sadece biz değilmişiz ve daha önce de aynı manzara sık sık yaşandığı için yardıma koşanlar sayesinde kardan kurtulup zaten hazır olan piknik mekânlarından birinde beyaz göl manzarasında mangal yapıyoruz! Etleri mangala attığımda o kasabın “yağa bandırıp hazırlıyoruz değil mi” sözü geliyor aklıma, keşke diyorum ama faydası yok. Kuru et yiyoruz, sanki sisli et vardır ya ondan işte! Kasap, müşteri yoğunluğundan olacak oğlumun ısrarla istediği kekik otunu hazırlamıştı ama bize vermeyi unutmuş olmalı ki, o da yoktu etin yanın da ama zaten diğer nevalelerimizle fazlası ile doyduk.

Yüzeyi buzdan çözülmeye durmuş Karagöl’de doğa harika, fazla büyük değil ama kar ve buz kalktığında gölü çevreleyen yürüyüş parkuru filan var tabi, Çam, ladin ve köknar ağaçları ile çevrili ve akvaryum gölü de denebilir Karagöl için. İnsan bir gününü buraya ayırabilse de değer ve sıkılmaz. Ama biz hem kar ve hem de gölün buz olmasına rağmen yine de yarım günümüzü burada gayet güzel bir şekilde değerlendirebildik. Buradan yukarıya dilerseniz tabi yaz aylarında gidilebilir ancak Yedigöller bölgesine ki bu göllerden Balıklı göl, Boğa gölü, Kız gölü, kulaklıgöl ve davargölü ya da ada göller gibi ve tabi daha profesyonel geziciler için bu önerim. Biz Şavşat Karagöl’de pikniğimizi yaptıktan sonra toparlanıp dönerken tesisleri işleten Murat Gül, “Çayınız hazır” diye önümüze çıkıyor. Orada tesisin balkonunda bir demlik çayı içerek Karagöl manzarasının tadını çıkarıyoruz. Kısaca burası Cennetin Dünya’daki numunesi yerlerden biri ve amaların bile çok güzel fotoğraf çekebilecekleri bir doğaya sahip. Müthiş bir keyifle tekrar yola koyulup, bir saatte Ardahan’a varıyoruz. Ardahan’da da bu keyfi güzel bir çiğ köfte ile taçlandırıyoruz!

Batı’ya gitmektense ben hep Doğu’ya gitmeyi seviyorum. Rize’de olmazsa olmazımız, Ziraat Çay Bahçesi’nde bir demlik çay içip devam ediyoruz. Çayeli, Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Arhavi ve Hopa’da zaman zaman sileceklerin yetişemediği yoğunlukla yağmur yağıyor ama hava sıcaklığı çok düşük de değil, mart ortası ama mevsim normalleri üzerinde bir sıcaklık var! Hopa’dan Artvin’e yöneldik, bende gizli bir heyecan var. Orada Cankurtaran dağının hemen altında kısa bir süre önce açılışı yapılan Cankurtaran tünelinden ilk kez geçeceğiz. Beş bin 228 metre uzunluğu ile Türkiye’nin en uzun ikinci çift tüplü tüneline varıyoruz. Aydınlatması, şimdiye kadar gördüğüm tüm tünellerden çok farklı, sanki gündüz ve güneşin altında geçiyorsunuz bu tüneli, müthiş keyif alıyorum.

Tüneli çıkınca zaten Borçka’ya geliyorsunuz ve burada da Çoruh nehri üzerinde yapılmış Borçka barajının kenarından ilerliyorsunuz Artvin’e doğru, kısa bir zaman sonra da zaten Artvin’de Deriner Barajına varıyorsunuz. Bu bölge, Türkiye’nin en fazla tünellerinin bulunduğu bölge aynı zamanda, öyle ki saymaya kalksanız tam anlamıyla sayamıyorsunuz bile, o derece yoğun tüneller Artvin’de. Borçka Barajı kenarındaki bir tesiste mola verip, çay içip kısa bir süre istirahat ediyoruz. Yağış burada da devam ediyor. Artvin – Şavşat yoluna Deriner barajının sol yakasından çıkıyoruz. Şavşat ve Ardahan yol ayrımına hatta Deriner Barajı uzantısı boyunca da yolların yeni ve düzgün olması, hızla yol almamızı sağlıyor. Burada annemin bir sözü aklıma geliyor, “Bu yollar, yapılmakla biter mi Allah Devletimize zeval vermesin, emek verenlerden Allah razı olsun”


Kar ve Tipi
 

Gece yarısı varıyoruz Şavşat’a ve ulaşıma yeni açılmış Şavşat’ın sağ yakasından geçen yoldan Ardahan’a devam ediyoruz. Şavşat’ın sırtı aşarken Yavuzköy’de hem sis ve hem de yoğun bir kar yağışı ile karşılaşıyoruz. “İşte Rüyam burayı işaret ediyor” diye aklımdan geçiyor. Araçta lastikler yeni ama kar lastiği değil, üstelik zincir de yok. Bu beni tedirgin ediyor, sis ve kar yüzünden zaten yol belli belirsiz, o nedenle de çok yavaş seyrediyoruz. Daha önceden gittiğim bir yol ve dönemeçleri ve rampalarını hatırlıyorum, bu kar yağışı ile o yolları nasıl aşarım bilemiyorum ama yine de eşime hissettirmeden çok tedbirli bir şekilde yola devam ediyorum. Şavşat- Ardahan arasında on üç bin 200 metre olarak projelendirilmiş Sahara tüneli yapılırsa bu yol Gürcistan ve Kuzey Kafkasya üzerinden gelen bütün yük hareketlerinde yeni bir devir açacak ve bölgeyi Karadeniz’e bağlayacak.

Kocabey köyü kışlasını, sahara yaylasını, Lelvant Piknik alanını sorunsuz geçiyoruz. Buralar işte korktuğum yerler ama tüm keskin virajları çıkıp, en yukardaki virajda kalıyoruz. Altta buzlanmış yol ve üzerine taze kar yağınca da önden çekişli aracımız burada kalıyor. Biraz uğraşıyorum ama bunlar boşa uğraşlar oluyor. Orada geriye dönüp geceyi Şavşat’ta geçirmek fikrine kapılıyorum ki aşağıdan bir araç geliyor, bu araç yolu kardan temizleyen karayolları greyderi. Sağ olsun, biz demeden o bizi fark edip duruyor ve zincirini takıp bizi 300 metre kadar çekiyor, “Buradan siz devam edebilirsiniz” diyor ve bizim kaldığımız rampada yolda kalan diğer aracı çekmeye gidiyor. Biz ağır ağır çıkıyoruz Kocabey köyü yaylasına vardığımız da aşağıdaki yoğun kar yağışı yerini tipiye bırakıyor, çalışan silecekler ve camda biriken karlar buz oluyor.

Önümüzü göremez hale geliyoruz. İki bin 470 rakımlı Çam geçidine varıyoruz. Burada karayollarının bakımevi var. Yoğun tipi altın da bu yolu temkinli bir şekilde inerken ehliyetimden bir yaş küçük aracımız da böylesi bir yolculuğu ömrün de belki de ilk kez yaptığını, üzerinde, sağı ve solundaki buzlarla anlatmaya çalışıyordu! Nihayet kazasız belasız bir buçuk saat gecikme ile Ardahan’a varıyoruz. Her taraf buz tabi ama Ardahan’ın en sıcak kış mevsimiymiş bu yıl! Yani, bizi donduran o soğuk, Ardahan’ın zaten kaderi imiş ve Ardahanlılar, bu kışı bahardan bir kış gibi sayıyorlar!

Oğlumuza kavuşuyoruz, ben de ayrı bir mutluluk var! Annesini sağ ve salim olarak oğluna kavuşturdum! Çay, kahve faslından sonra yattık ama o soğuğa rağmen evde sıcaklıktan uyunmuyor! Yok yok, ben hala o yolu ve yaşadıklarımızı düşünüyorum, eşim de şoför ama atlattığımız tehlikelerin farkında bile değildi! Düşündükçe korkuyorum, yola çıkmakla yanlış yaptığımı anlıyorum! Kar ve buzlu yollarda çok gitmişliğim vardı ama böylesi bir yolculuk hiç yapmamıştım! Belki içimdeki gizli sevinçten gözlerime uyku girmedi! Güneş doğdu, sanki gece tipi yoktu, sanki o yollar hiç de zorlu yollar değildi gibi bir sakindi her yer. Ardahan’ı sabahın ilk ışıkların da gezeyim istedim, evet buzdu her taraf ama dikkatlice ağır ağır yürüyerek Ardahan Merkez Camii ön tarafındaki Çıldır çayevine vardım. Garson Mesut’tan bir çay istedim, getirdi. “Neredensin?” dedi, “Trabzon” deyince, “Bu soğukta burada ne işin var?” derken gülmeye çalışıyor ama gülemiyor meğer soğuktan dudakları çatlamış ve gülerse yarası kanayacak diye çekiniyor!

Ardından bir at arabası görüyorum mutlu ve halinden memnun sürücüsü, yük taşımacılığı yapmaya giderken bize gülerek el sallıyor. Bir balıkçının önünden geçiyorum çoğunluğu nehir ve göl balıklarından oluşan balık koleksiyonunun yanın da kilosu on liraya sardalye balıklarına “hamsi” yazılı bir kâğıt koymuş ve sardalyeyi hamsi diye satıyor. Çevreye bakındığınız da hani büyükşehirler de Doktor tabelaları dikkatinizi çeker ya mesela Trabzon’da kunduracılar caddesi bu tür doktor tabelaları ile haberlere konu olmuştu işte Ardahan’da da istisnasız aynı tabelalar bu kez Veteriner hekimlik olarak varlar. Kura nehrinin doğduğu şehir Ardahan, adeta veteriner hekimler kenti gibi. Hava çok güzel ve ama o güneşe rağmen soğuk. Öyle ki, Görme engelli vatandaşlarımızın, bastonlarını üzerinde hareket ettirerek yolu takip etmelerine yarayan ince, uzun ve yol boyunca uzanan sarı çizgiler, plastik malzemeden olunca Ardahan gibi aşırı buzlanmanın olduğu kentler de yer yer sökülmüş, üzerine basıp kayan olmasın ve sakatlanmalar yaşanmasın diye!



Çıldır gölü

Eve dönüyorum ve buraya gelmeden eşimin bir gün önce hazırladığı su böreği ile oğlumuzla sıkı bir kahvaltı yapıp yola çıkıyoruz. Artık Ardahan’ın da adının duyulmasında katkısı olan Çıldır gölüne gidiyoruz. Şunu belirtmeliyim, yollar mükemmeldi. Ardahan üniversitesi kampüsü, harika bir konumda yer almış, güzel ve çevreye hakim bir tepeye yayılırken ihtişamlı hizmet binalarıyla göz dolduruyor. Bu Üniversite’nin yakın gelecekte adından sıkça söz ettirecek kapasiteye ulaşacağını fiziki yapılanmasından çıkarıyorum. Ama Ardahan Üniversitesi’nin sloganı dikkatimi çekiyor, “Işığa karışın…”! İş Eğitim ve öğretim alanı olunca insan ister istemez işkilleniyor, her cümleden, her sözden, her armadan, flamadan vs..işte!


Ölçek ve Eskibeyrehantun’dan geçip Aşık Şenlik’in memleketi Çıldır’a girmeden sağ tarafımız da çok güzel bir beyaz tilki görüyoruz. Yollar güzel olunca insan buralarda gezmeye doyamıyor. Tam göl yoluna saparken bir büyükbaş hayvan kesimine rastlıyoruz. Bir iş makinasına asılı devasa bir tosundu kesilen. Oradaki bir et lokantası için her hafta böyle bir kesim yapılıyormuş, bu hayvanın canlı ağırlığı 850 kilo ve yaklaşık on dört bin liralık ederi varmış! Bura da insan ister istemez yenilen etin sağlıklı mı sağlıksız mı olup olmadığı kuşkusuna kapılıyor! Normal de bugüne dek bir iş makinası yardımı ve hızar testere ile kesimi yapılan hayvan görmemiştim ama burada bunu görüyorum. İşin resmi boyutu beni ilgilendirmiyor bile!
 

Ne hayallerim vardı, “Çıldır gölüne gidip, kızakla tam ortasına kadar varacak ve güya buzu baltayla kıracak ve balık tutacaktım. Sonra da Çamburnu’nda ya da Yeniay limanında balık tutmanın hafifliğini, burada Çıldır gölün ’de buz kırarak, balık avlayarak üstelik bizim balıkçı Selim Genç’e de hava atacak büyük bir emek vererek taçlandıracaktım! Olmadı, kısmet değilmiş ya da zamanlamayı becerememiştim. Çıldır gölüne vardığımız da karadan 3-4 metre kadar çözülerek uzaklaşmıştı buz tabakası. Evet, Çıldır Gölü’nün yine çok büyük bölümü buzdu ama o buza ulaşmak için kara ile bağı olan buz yoktu, çünkü artık göl, kendine geliyordu!
 

Yanı soğuktan donmuş(!), buz tutmuş koskoca Çıldır gölünün tüm yüzeyini kaplayan, o her yıl Gazeteler de, sonra Tv’ler de ve en son da Youtube video kanallarındaki “buzda Çıldır gölü balık avı” belgeselleri seyretmeyenimiz kalmamıştır. İşte bu yıl biz de kendi gözümüzle kendi gücümüzle Çıldır’da balık avlayalım diye hayal kurup yola koyulmuştuk. Baba-oğlu balık avlamış lığımız vardı nasılsa, balık oltalarımız da hazırdı ama o fırsatı ne yazık ki bulamadık! Şaka şaka..
 

Çıldır gölü, kenarında iki kayık vardı ama o buz tutmuş Çıldır gölü baharın ilk günleri ile üzerindeki yükten kurtuluyordu. Biz de sadece göl çevresinde biraz araçla gezinti yapıp, Çıldır gölünden ilham alan Gölebakan köyü de dahil birkaç fotoğraf çekiyoruz. Eğer, böylesi dev bir göl ve çevresindeki sulak alanlar varsa yeşil ördek başta olmak üzere işi bilen avcılar için bu bölgenin ne anlam taşıdığı anlaşılabilir! Çıldır Gölü, Ardahan ve Kars il sınırları içerisinde bulunuyor. Yüz 23 kilometre kare alanı ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük tatlı su ve en büyük ikinci gölü. Deniz seviyesinden bin 959 metre yükseklikte bulunan tektonik gölün en derin noktası ise 42 metre.
 

Çıldırlı Aşık Şenlik

Tekrar Çıldır’a döndük, zaten küçük bir yer. Araçlara meydan okuyan Kazlarının efelenmelerine gülsek de o sevimli hayvanlar, bizi ürkütmedi değil! Şehrin meydanın da Aşık Şenlik heykeli ve yazıtları vardı. Âşık Şenlik, Ardahan ilinin Çıldır ilçesinin Suhara (Yakınsu/Şenlikköy) beldesinde doğmuş. (Çıldırlı Aşık Şenlik 1850-1913) Babası Molla Kadir, annesi Zeliha’dır. Asıl adı Hasan’dır; bununla beraber Türkiye ve Azerbaycan sahasında Hasan adıyla değil, Âşık Şenlik adıyla şöhret bulmuştur. Türk edebiyatına 180 kadar şiirin yanı sıra üç de güzel hikâye (Latif Şah, Salman Bey, Sevdakâr Şah) bırakan Şenlik’in şiirleri arasında yer alan divanî, koşma, destan, geraylı ve sicillemeleri yeniliklerle doludur. Şiirlerinde Terekeme/Karapapak ağzının izleri ağırlıklıdır. O, bir âşıkta bulunması gereken bütün özelliklerin tamamına sahiptir, atışma yapmada başarılıdır, muamma çözmede ustadır, doğaçlaması çok güçlüdür. Türkiye’de âşık kolu, Azerbaycan’da âşık mektebi, Güney Azerbaycan’da, âşık muhiti adı verilen okulun en başında kendisine yer bulmuştur. Onlarca çırak yetiştirmiştir. Çıldırlı Âşık Şenlik’in şiir ve hikâyeleri sadece Türkiye’de değil, Azerbaycan ve İran’da da bilinmektedir. 1913 yılında bir mecliste mat ettiği âşıklar tarafından kendisine içirilen zehirli bir şerbet yüzünden vefat etmiştir”
 

Çıldır meydanında yer alan Aşık Şenlik heykelindeki beytler şöyle;

“Ehli İslam olan işitsin bilsin,
Can sağ iken yurt vermeyiz düşmana,
İsderse uruset ne ki var gelsin,
Can sağ iken yurt vermeyiz düşmana”,

---
“Sefil Şenlik aha düşüb aşk ucundan zardadı,
Ol Huda’nın bir nişanı en ibtida nurdadı,
Can gurban olsun Çıldır’a edep erkan ordadı,
Diyarı Gurbet ellerde gadir bilen görmedim”,

----
“Hulus-i kalb ile bilsen fikrimi,
Men Allah’dan al osman’ı isderem,
Merhamet sahibi irahmi gani,
Nesli Mürsel Hükm-i hanı isderem”,

----
“Şenlik diyer guduretten hak badesini içmişem,
Talatınan gayza gelip derya kimi coşmuşam,
O sebepden apdal olup bu diyara düşmüşem,
Mekanım Çıldır sancağı meskenim saharadı”

Azap gölü





Çıldır Aktaş sınır kapısına varıyoruz. Burası Aktaş gölü kıyısında yeni yapısı ile Türkiye – Gürcistan arasındaki sınır kapılarından biri. 1 Mart tarihine kadar Ardahan ve çevresindeki tüm araçların akaryakıt almak için kuyruklarda saatlerce beklediği sınır kapısıydı. Fakat, Gürcistan’ın 1 mart itibarı ile Türkiye’den gelen araçlara zorunlu trafik sigortası uygulamasını başlatması ile o akaryakıt almak için Gürcistan’a geçişler de durulmuş. Aşırı soğuk olan bu bölgede mazot ya da lpg yerine genellikle benzinli araçlar kullanılıyor ve Gürcistan’dan akaryakıt alma işi buradaki sürücülerin rutin işi haline gelmişti ama sigorta olayı, bu durumu kısmen ortadan kaldırmış görünüyor. Tabi bu da Ardahanlıların moralini oldukça bozmuş ve üzmüş.

 

Türkiye – Gürcistan sınır bölgesindeki yüksek platoda yer alan yarısı Türkiye ve diğer yarısı da Gürcistan’a ait olan Aktaş Gölüne gitmemek olmazdı. Göle gitmek derken bir kısmı kayalık on iki küçük ıssız adanın bulunduğu Sığ bir tektonik, soda yoğunluğu oldukça yüksek göl olan Aktaş, diğer isimleri ile Hozapin, Karsak ya da Azap gölü, başta Akpelikanlar olmak üzere kadife ördek, angıt, uzunbacak, karabatak’ın üreme alanıdır. Göl çevresi askeri bölge statüsüne sahip olduğundan sadece sportif olta balıkçılığı yapılabiliyor. Ama Aktaş gölü manzaralı güzel fotoğraflar elde edebilir ve hemen göl kenarında bulunan Aktaş Sınır kapısından da isterseniz Gürcistan’a geçebilirsiniz. Biz de sınır kapısına kadar varıp, çevreyi gezdikten sonra gün akşama dönmek üzereyken buradan 55 kilometre uzaklıktaki Ardahan’a geri dönüyoruz.


 

M. Kemal AYÇİÇEK / Kutaisi  /  Ocak 2018

Trabzon’dan gece saat 03.00’te yola çıktım, sarp sınır kapısında fazla beklememek için aslında Batum niyeti ile gidiyordum. Sabaha karşı saat 05.00 suların da Hopa’dan, Kemalpaşa’ya giden ve otostop çeken birini aldım araca, onun fikrine de uyarak Batum’dan Kutaisi’ye gitmeye karar verdim. Kutaisi'ye bir ay içerisin de ikinci kez yalnız gidiyorum.

Çayeli'ne sabahçı bir marketten zeytin, kaşar peyniri, süt, çikolata ve kavurma aldım. Daha önce de sevdiğim bir fırından pide ve lavaş almıştım. Gürcistan'da her ne kadar onların peynirlisi Haçapuri'den yemişliğim olmuşsa da “ya bulamazsam”  kaygısı ile tedbirli olayım istedim. Bu gezim de bir kaç gün kalma niyetindeyim. Pazar’dan da Rize simidi alıyorum tabi ve iyi ki de almışım, bir şey görüyorsunuz yiyebileceğiniz ama yağ ya da yanın da et görünce hele de yolda domuzları gördükten sonra insan kaygılanıyor! Zaten eti sevmem, suyu da olsun yemek istemem! Türk lokantaları var elbette ama dedim ya et suyuna bile tahammülüm yok ki, Gürcistan’da da etsiz yemek yok!

Kutaisi için yola girdiğim de Batum’da sabahın erken saatleri idi. Tam aydınlanmamış ve soğuk sabah esintisin de Okula giden çocuklarla, çalışmaya giden çoğu yaşlı erkek ve kadınlar, yol kenarlarında otobüs veya dolmuş bekliyorlar. Gerek Batum’da ve gerekse Kutaisi yolu boyunca otostop yapanlar için çoğunlukla durdum ve yolcu aldım.Onlarla konuşmaya çalıştım. Gençler, genellikle Türkiye’yi özellikle Ordu ve Rize’yi biliyorlar ve kimi fındık kimileri de çay toplamak için Türkiye’ye gelmiş ya da gelmek isteyen insanlardı. Dolayısıyla da Türkiye’ye gelenler, bir kaç cümle de olsa Türkçe konuşabiliyorlardı.

Sabahın o erken saatlerin de Batum’dan sonra Makhinjauri, Sakhalvasho, Chakvi, Buknari, Tsikhisdziri kasabalarını geçip, Acara’nın Antalya’sı olarak nitelendirilen Kobuleti’ye varıyorum. Kobuleti’den Kutaisi’ye üç ayrı güzergâh var. Aracım da navigasyon ya da haritam vs. yok ve tabelalar da sadece Gürcüce yazıldığından diğer alternatif yollara göre daha uzun olan Üreki- Poti- Senaki- Mukhurcha- khoni- Kutaisi yolunu kullanıyorum! Zaten yakıt ucuz ve bende gezideyim, yolun uzunluğu ya da kısalığı sorun değil!

 Aslında bu yolu bir ay içerisinde ikinci kez yalnız başıma gidiyorum. Tabi yol tabelalarından tam olarak hangi güzergâhı takip edebileceğinize karar veremiyorsunuz. Yolda otostop çekenlerin verdiği bilgilerle devam edebiliyorsunuz. Kobuleti’den sonra mesela Ochkhamuri’den Ozürgeti veya Üreki- Lanchkhuti -Samtredia güzergâhları var. Normal de Lanchkhuti yolu daha kısa ama ben, Supsa’dan otostop çeken Yaşlı birinin Poti’ye gidiyor olmasından dolayı o güzergâhı seçmişim. Yani, otostopçunun yanıltması sonucu ve böylece de Poti’ye varıncaya kadar yaşlı adamla tek bir kelime konuşup anlaşamıyoruz, birer robot gibiyiz ve ineceği zaman bana cebinden çıkartıp iki mandalina verip, iniyor. Ben de onun sayesin de Poti’yi tanımış oluyorum.

Poti, Karadeniz kıyısında bir liman şehri, çevresi bataklıklarla dolu. Gürcistan’ın 50 bin nüfuslu bir liman şehri. Karadeniz'in doğu sahilin de ve ülkenin batısındaki Samegrelo- Zemo Svaneti bölgesinde bulunuyor. Antik Yunanistan kolonisi Phasis'in yerleşim yeri yakınlarında kurulduğundan adını da oradan alıyor. Tren katarını görüyorsunuz, oldum olası severim treni. Batum – Poti arasında geçiyor beni, durup bir süre izliyorum treni. Hem sesini hem varlığını çok seviyorum trenin, yıllar önce Sakarya’dan Ankara’ya gitmiştim trenle, belki de ondandır trene olan sevgi ve saygım.

Hani film platolarında vardır ya iki tarafı düzgün ağaçlı yollar, hele de tam bir Sonbahar’da ise yolculuğunuz nefis manzarasına doyamıyorsunuz bu  güzergahın. Dönerken de arıyorum bu manzarayı ama bulamıyorum çünkü bu kez asıl yoldan dönüyorum. Kutaisi’den  Samtredia’ya varıyorum. Burası da tam bir tatil ve keyifli yaşam sürenlerin kenti görünümünde bir yer. Poti’de akaryakıt ve demir yoğunluklu sanayi kirliliği, burada yok. Caddeleri düzgün, insanları sakin ve trafik yoğunluğu yok.Diğer kentlere göre burada araçlar, daha düzgün kullanılıyor. Genel de Gürcistan’da çok sert araç kullanılıyor, hele yağmur varsa yollar da düzgün gidebilmek maharet gerektiriyor.

Kutaisi yolunda sağ ve sol tarafta gayet düzgün bir şekilde kendine mahsus çitlerle çevrili ve en fazlası iki katlı olan evler dikkatinizi çekiyor. Bahçelerinde küçük ve büyük baş hayvanlar var ama bizim dikkatimizi çeken yol kenarlarında yiyecek arayan evcil beyaz domuzlar oluyor. Domuzlara fotoğraf çekmek için araçtan indiğim de domuzların saldırıp saldırmayacağı konusunda tedirgin oldum ama boğazlarında olan kasnaklardan evcil olduklarını ve saldırgan olsalar, zaten sokağa salınamayacaklarını düşünüp, o tedirginlikten kurtuldum!

Kutaisi veya Kutais,  200 bin nüfusu ile Gürcistan’ın ikinci büyük kenti. Ülkenin batı bölümün de, İmereti bölgesinde yer alan ve bu bölgenin en büyük kenti. Tiflis'e uzaklığı yaklaşık 221 kilometre olan Kutaisi’de bir gece kaldım. Daha önce Tiflis ve Batum’da kalmışlığım vardı. Burada da polis, her yerde karşınıza çıkabiliyor. Fakat mesela sokaklarında içki içilmesine polis pek ses çıkarmıyor oysa Tiflis ve Batum’da park veya caddelerde bira içilmesi yasak. Hatta para cezası var. Tiflis’te sokakta alkol almanın cezası 200 lari, yani 300 lira gibi idi.

Kutaisi’de bir otelde sekreterlik yapan Josef, Kutaisi’de park veya caddeler de içki içilmesine polisin müdahalesinin olmayışını bu kentin turistik bir şehir olmamasına bağlıyor. Tiflis ve Batum turistik anlamda daha bilinen şehirler ve oralarda yasak olan içki, burada o kentlerdeki gibi sorun olmuyor!

Kutaisi’de Tiflis ve Batum’daki kadar dil konusunda rahat olamıyorsunuz. Tiflis ve Batum’da Türkçe bilenlere rastlamak mümkün ama bu şans Kutaisi’de pek yok! Belki yağmurlu bir günde Kutaisi’de olmam, şehrin tüm detaylarına vakıf olmamıza engel oldu ama birisine gidilecek nereler var dediğiniz de de size “şuraya gidebilirsiniz, burası önemlidir” diyemiyor!

Jozef, çalıştığı Uluslararası otelde günlük 20 lari yanı 30 lira aldığını söylüyor ve Türkiye’de çay veya fındık toplama ücretinin 100 lira, yanı 66 lari olduğunu öğrenince o da Türkiye’ye çalışmak için gelmek istediğini söylüyor. Ne de olsa orada, kutaisi’deki günlük ücretin tam üç katı bir ücret alabileceğini bunun da cazip olduğunu ifade ediyor. Aslın da sadece Jozef değil tabi, gençlerin ve hatta orta yaşlıların bile çalışmak için Türkiye’ye gelmekte istekli olduklarını gözlemliyoruz. Batum’da bir tamirci olan Müslüman Gürcü Temur, “Ben çay ve fındık işinin dışında olmak üzere gelebilirim çalışmaya, O işlerde çalışmak istemem” diyor.

Gezi turları var, kişi başına 0-8 yas ucretsiz,8-12 yaş için 25 gel(lari) ,büyükler içinse 30 lari olan Motsameta monastery, Gelati Manastırı, Sataplia cave,Prometheus mağarası, martvili kanyon, okatse kanyon, kinchkha şelalesi gibi yerler gezilebilir. Tabı burada taksiler oldukça ucuz sayılabilir. Kutaisi’de Tiflis ve Batum’a göre alkollü içecekler de alkolsüz içeceklerle hemen hemen aynı fiyata satılıyor. Ha Cola almışsınız ha bira fark etmiyor!.

Sık sık polis araçları ile geçişiyoruz. Gürcistan’da araçlarda hem sürücü ve hem de ön koltukta oturanın kemer takmasına çok özel önem veriliyor ve polisler, kemer takılmamasını affetmiyor. Kemer takmadığınız da 40 lari, yani 60 lira para cezasını anında yiyorsunuz ve çıkışta da bu cezayı ödüyorsunuz! Yani ben ödedim de öyle çıktım yoksa bir ay süreniz var!

Dönüş yolunda Üreki’ye vardığım da yol kenarına dizilmiş balıkçılarla karşılaştım. Deniz ve göl ya da akarsu balıkları her biri bir arada ve balıkları seyretmeye doyamıyorsunuz! Benim Türkiye’de görmediğim balıklar hem de taze olarak buradaki halk pazarında canlı olarak satılıyor. Yol üzeridir diye belki biraz abartılı fiyat çekiyorlar ama pazarlık yaptığınız da Türkiye’deki fiyatların çok altında balık alabiliyorsunuz. Tamam, kefal, kalkan, somon, alabalık, izmarit, sazan gibi tanıdık balıkların yanın da mersin balığı gibi bizdeki gözden uzak balıkları da görmek mümkün!

Buradaki balıkçılar da sadece balık ta yok yeşil ördekler, çulluklar, bıldırcın ve ördekler de tezgâhlarda satıştalar. Üç yeşil ördek 75 lari, yani 115 lira, kalkanın kilosu 30 lira, kuzu gibi 15 kiloluk balığın tamamı 300 lira gibi. Mersin balığı ve diğer balıklar da gayet uygun fiyata satılıyor. Balık almasanız bile balık özleminin görsel anlamda bir güzel gideriyorsunuz. Gezinin özel araçla yapılıyor olması tabi bu tarz güzelliklerle insanı karşılaştırıyor. Bu tarz gezilerin de en hoş yanları bu tür gözlemler oluyor.

Bu güzel Pazar yerinden ayrılıp, yola devam ederken yol kenarında bu kez Gürcistan’ın el yapımı şaraplarını satan bir tezgâha rastlıyorum. Şarap fiyatlarını öğrenmek istiyorum. 10 litrelik su bidonuna konulmuş kırmızı şarabın fiyatını soruyorum. Tezgâhtar orta yaşlı bir bayan “35 lari”  diyor, yani 53 lira, fakat bidonların üzerlerine daha önceden yazılmış rakamlar dikkatimi çekiyor.5 litrelik şarabın üzerinde 15 lari, yani 23 lira yazıyor. Benim fiyatını sorduğum şarabın kapağında da 25 lari, yani 38 lira yazıyor. Bayana onu gösteriyorum, mahcup oluyor, yüzü kızarıyor ve bu kez 23 lari’ye razı oluyor, ben de 35 liraya alıyorum o, on litrelik kırmızı şarabı!

 Aslında bu bir risk, çünkü gümrükte bu sorun oluşturabiliyor tabi. Gümrükte Rakı, veya viski ise tek şişeye izin veriliyor, şarap veya votka da dahil el yapımı da olsa bunlara izin verilmiyor. Gümrükte balık, tabi kasa değil de üç-beş kiloya kadar da sorun olmuyor. Gürcistan’da insanların doğallığını seviyorum. Yapmacıklıkları yok! Gözü açıklar yok değil ama onlar da zaten kendilerini ele veriyor. Orada Emekliler, ayda 200-260 lari, yani 300-400 lira arasında maaş alabiliyor. Belki bir paket sigara 4 lari, yani 6 lira ama yoksulu tam yoksul, zenginleri de tam zengin!

M. Kemal AYÇİÇEK -  Temmuz 2017

Bir hayırlı iş için yani Ardahan’ın 15 Temmuz Şehitler Anadolu lisesi öğrencilerine bir büyük hediye götürmek için sabahın saat 02.20’sinde Trabzon’un Araklı ilçesinden yola koyulduk. Sakıbey ve muco var yanımız da bir de o Ardahan’ın şanslı öğrencilerinin hediyesi ile.. Güzel bir seyahat vakti, amacımız sabahın ilk ışıklarından itibaren gün boyu güzel fotoğraflar da çekebilmek sadece hediyeyi yerine ulaştırmak değil tabi.

Karadeniz sahil yolu, o saatlerde boş ve gayet güzel bir hava var, gündüzleri insanı terleten hava yerine gökyüzünün bulutlarla kaplı olduğu, ha yağdı yağacak dedirten bir hava rehavetinin serinliği ile Rize Pazar’a vardık.  Orada saate bakmadım ama gün açmamışken Yeni şafak fırının da Rize’nin o meşhur(Bilenler için tabi) simitlerinin tam da fırından çıkma saatleri. Fırına vardık, 20 simit ardından kaşar peyniri, ayran ve bir meyve suyu alıp o simitleri taze taze yiyerek yolumuza devam ettik. Ne büyük keyif Allah’ım!

O simitlerden ben tam yedi tane yerken ön koltukta oturan Sakıbey sadece bir simit yiyiverdi. Muco ve hediyemiz arka koltuklardalar, onlar uyuyor numarası yapıyormuş! Sonradan öğrendim tabi. Muco, benim simit yiyişimden iştahlanmış ama Sakıbey, onlar uyuyorlar diye simit ikramı yapmamıştı onlara ama bende onları uyuyor sanıyordum meğer sadece hediyemiz uyuyormuş!

Ben simit için Pazar’da durduğum da Sakıbey, “hadi sen al gel” demişti ama dayanamayıp ardımdan Fırına geldi, aldığım simitleri fazla bulup “ne yapacaksın bu kadar simiti oğlum?” diye de sitem etti! Ama o  susamı olmayan simitler, Rize’nin sanki insanının saf ve temizliğini ima eder haliyle özdeşleşmiş, katıksız (Susamsız) halini bir eksiklik olarak görmüş, “İnsan bir simit yer iki üç simit aynı anda yenmez” ön yargısıyla olaya bakmıştı. Ama bu Rize simidi ve bir insan eğer özlemişse hele o simitten bıkmadan tam on tane bile ardı ardına yiyebilir bunu bilmiyordu Sakıbey!

Simitler, uykusuzluğuma derman olmuştu. Soluğu Borçka’da aldık ama çayımızı Şavşat’a varmadan ama çok yakınlarındaki Soğuksu dinlenme tesislerinde içebildik.  Artvin’in Deriner barajı kenarından geçmiştik ama o saatlerde bir tek açık yer bulamamıştık ve Ardahan’a da mesai saatinin başlangıcında yetişmek istiyorduk. Yol boyunca özellikle Müco’nun  gönlü olsun diye gerekli ya da gereksiz bir çok yerde duruyor, onun fotoğraf çekmelerine sabırla katlanıyorduk!

Şavşat’ın müthiş manzaralı köylerinden geçerken yalancı cennetteymişsiniz gibi bir hisse kapılıyorsunuz. Allah, o yöre insanına müthiş bir lütufta bulunmuş ve muhteşem bir doğayı adeta sadece o insanlara bahşetmişti! O yöre insanı da o doğanın güzelliklerini sanki kendi bünyelerine nakşetmişçesine her bireri ayrı bir değer ile hüsnü kabullüler. Bunu çocuğundan en yaşlısına varıncaya kadar gözlemleyebiliyorsunuz! Şavşat’ı geçtik, artık dağlara tırmanıyoruz.

El değmemiş doğanın her türlü hünerini sergilediği ormanlardan geçiyor, ahenkli virajlarla tepelere tırmanıyoruz. Orada Orman Bakanlığı’nın kampları var, Karagöl-Sahara Milli Parkı’nın bir bölümünden geçiyoruz sadece ama doğası, insanı büyülüyor. Şavşat Ardahan yolu, tam anlamıyla bir piknik ve mesire alanı adeta, bayılıyoruz.

Rakımı 2 bin 470 metre olan Çam geçidini devirip  Ardahan havzasına inerken yol mükemmel ve manzara harika, çevredeki çiçekler ve arıcılar zaten size her şeyi anlatıyor. Çok uzaktan bir nehir, koskoca vadide gözünüze alıyor. O nehir, Kura Nehri işte, Türkiye'de Ardahan Göle dolaylarından doğarak Gürcistan'ın başkenti Tiflisten geçerek Azerbaycan'ın Sabirabad şehrinde Aras Nehri ile birleşerek Neftçala Rayonu'nda Hazar Denizi'ne dökülüyor.  Ardahan’a vardığınız da üzerinden geçtiğiniz köprü, Kura nehri üzerindeki köprüdür vesselam!

Bizde o nehirden geçtik ve doğruca 15 Temmuz Şehitler Anadolu lisesine yöneldik ve o lisenin sabah saatlerinde hediyesini vermek üzere müdürü Emrah bey ile tanıştık. Müdür, halim selim bir insan ve Ardahan’ın yerlisi zaten ve eşi Göle’de olduğundan sürekli Göle- Ardahan arasında gidip gelip görev yapıyor. O iyi insan bizi Spor lisesi müdürü Faruk Balcı ve yardımcısı ile tanıştırdı. O liseye gidip iki semaver bitirinceye kadar çay ve pasta (Rize simidi ve Ardahan pastası) muhabbeti yapıp, Ardahan’ı keşfe çıktık. Ama o nehir, yani Kura nehri kafamızı allak bullak etti, abi kardeş bizi birbirine düşürüverdi. Yok o tarafa akar, yok yok bu tarafa akar diye iddialara tutuştuk iyi mi?

İyi de nehre bakan ve azıcık doğa bilgisi olan herkes, o coğrafyaya bakıp  akıl ve mantık yürüttüğü zaman kura nehrinin Ardahan’da dağlardan yani doğuya değil de batıya akması gerektiğini düşünür. İşte orada bir yanılgı oluşuyor. Karadeniz’de tüm akarsuların kuzeye aktığına alışmış gözler, orada da aynı düşünceye kapılıyor ama insan aklı burada biraz bocalıyor. Nitekim oldu da, Yunus Emre Lisesi’ndeki okul müdürü Özgür bey ile mesai yaparken tanıştığımız rehber öğretmeni Burak Hasançebi,  Kura nehrinin akış yönü ile alakalı düşüncelerini anlatınca nehre bakışımızı biraz daha ciddiye aldık!

Burak öğretmen bize, “o gördüğünüz ova var ya o ova kışın sular altında kalıyor ve bataklık, zaten o yüzden oraya evler yapılmıyor” diyor biz sonra o Kura Nehri’nin Ardahan’dan geçtiği bölümün kıyısına yanaşıp, nehri seyre koyulduğumuzda oradaki doğa olayına şahit oluyoruz. Çünkü koskoca ovada bir tek bina ve yapı yok hepsi de daha kenar ve köşedeler, oysa yapı simsarları için yaz ayları o ovalar bulunmaz birer hint kumaşı gibi binalarla örülecek alanlar ama işte o tür fırsatçılara Kura nehri, kendi kurallarınca yasak koyuyor ve yapılaşmayı önlemiş oluyor!

Ardahan terminalinin tam arkasından akan Kura Nehri’nin kenarına geçtik. Sakıbey ve Muco ile “bu nehir ne tarafa akıyor?” diye bir iddiaya tutuştuk. Aslında hepimiz o rehber öğretmeni Burak’ı dinlemiştik ama Nehir kıyısına gelince o dinlediklerimizin tam anlaşılamadığı ortaya çıktı. Sakıbey ve Muco, Nehrin batıya aktığını iddia etti bense hayır tam tersi Doğu’ya akıyor dedim, burada tartıştık. Ama onları ikna etmek için nehre bir meta atıp onu takip edelim dedik. Önce ben bir parça attım ama suya gömüldü. Bu kez Sakıbey, “tamam al şu bitmiş bir sigara kutusunu at bakalım nehre” dedi, aldım ve attım. Rüzgarın oluşturduğu dalgalar, tam batıya doğru yani  Sakıbey ve Müco’nun işaret ettiği yöne doğru etkililer!

Az sonra o suya attığımız sigara paketi Doğu yönüne gitmeye başlayınca Sakıbey, “O sigara paketi, fizik kurallarına aykırı hareket ediyor” dedi, ardından sigara paketi iyice yol alınca “Nasıl olur, bu nehir akması gereken yönün tam tersinde, akla ve mantığa aykırı hareket ediyor” diyerek, savlarının boşa çıkmasına kılıf aramaya başladılar. Kura nehri, düz bir ova gibi olan Ardahan’da sanki aklın öngörüsüne tam zıt olarak tersine yani doğuya akıyordu! Oysa Karadeniz de biz derelerin, ırmak ve nehirlerin hep kuzeye aktığına tanıklık etmişiz ama Ardahan’da bu tam tersi olunca aklımız karışıverdi. Yolunuz düşerse Ardahan’a siz de Kura nehrine dikkatlice bakın derim!

Sakıbey, bilge bir insan müco, fotoğraf ve sosyal medya alanında uzman isimler ama işte doğal şartlar, insanların kim olduklarına ve tecrübelerine bakmıyor. Akıl ve mantık yürütmeler, bazen doğa olayları karşısında maalesef yenik düşüyor. İşte Ardahan’da biz tam da bunu yaşıyoruz. Ben de o rehberlik öğretmeninin dediklerini önemsememiş olsaydım onlarla, yani Sakıbey ile Müco gibi düşünecektim ama iyi ki de Burak öğretmeni iyi dinlemiş ve olayı kavramıştım ki onun için diğerlerinin fikrine ters olan ve akla ve mantığa ters gelen savı savundum. İyi ki de savundum, sigara paketi beni haklı çıkarınca zaten Sakıbey ile Müco, bir birlerine bakıp ‘ne desek ki’ moduna büründüler!

Ardahan kalesi önünde gördüğümüz Kazlar, birer askeri manga gibi sokakta beşli halde yürüyorlardı ve araçlardan da pek çekindikleri yoktu! Biz Yunus Emre Lisesine giderken bizim önümüzde adeta birer şov yaptılar ama daha sonra kuş gribi şüphesi ile Ardahan’da tavukların 25 lira ve Kazların da 150 lira karşılığın da toplandığını duyduk. Tabi Ardahan’ın o Kazlarının güzelliklerini ve hiç de hastalıklı bir hallerinin olmadığını gördükten sonra o hayvanların birer birer toplanıp, heba edilmelerine üzüldük!

Ardahan’da Kaz’lar, birer kuzudan daha değerliler! Öyle ki sadece bir yumurtasını almaya kalksanız size uçuk bir fiyat veriliyor. Yani kalkıp kaz yumurtası ile bir menemen yapalım deseniz size ‘ahmak bunlar’ gözü ile bakılıyor çünkü her bir kaz yumurtası demek, 150 lira demek oluyor! Yani adam size kaz yumurtasını satmaktansa onu yavru yapıp, büyütüp size kaz olarak satmaktan yana, o derece değerli bir varlık o kaz yumurtası!

Hadi yaz ortası filan ama bir kaz kebabı yiyelim deseniz yine olmuyor. Çünkü kazlar, yaz mevsiminde tüketilecek hayvanlar değil onlar ancak kış mevsimin de ve kış güneşin de kesildikten sonra en az bir gece soğuk ve ayazını görecek ki tadını alabileceğiniz bir kıvama gelecek ve öylece de yenebilecek bir kanatlı hayvan türüymüş! Velhasıl, Ardahan’da onca kaz görmemize ve o kadar da çok sevmemize rağmen bir kaz eti yiyemedik ya da yiye bilemedik! Gerçi ben anlatılanlardan sonra kaz etini tatmak dan yana da değilim çünkü çok yağlı imiş ve ben de zaten yağdan nefret ederim o yüzden kaz eti yiyememiş olmak bana çok da bir eksiklik gibi gelmiyor!

Ardahan, serhat kentlerimizden biri ve tabi ki de kalesi ve kale burçları, şehrin hakim tepelerindeler. O kaleye tırmanmadık ama kalenin çevresinden Ardahan’ı gösteren birkaç fotoğrafla yetindik. Tamam biz de biliyoruz Çıldır gölünde kış mevsiminde donan gölde özellikle buzları kırıp orada balık avlanmalarını ama biz ancak Ardahan’ın yaz ortasındaki pürmelalini görebildik. Kış mevsimi için Ardahan’a özel bir program yapmalı ve donanımı da ona göre yapabilmeli ki biz ona henüz hazır değildik!

Ardahan terminalinde sıradan fotoğraflar çekerken yaşlı biri bize, “hayırdır, ne iş, ne oluyor?” gibi sorular sordu, çektiğimiz fotoğrafların ne için çekildiğini, her hangi bir aksi durum olup olmadığını bizden öğrenmeye çalıştılar. Ama biz sadece şehirde farklı yerlerden elimiz de fotoğraflar olsun diye çektiğimiz sıradan görüntüler olduğunu anlattıysak da o insanı ikna edemedik. Sanki farklı bir durum vardı da biz onun için oradaydık gibi algılandık! Tabi bu da bize garip geldi. Demek ki Ardahan’da, öyle elinde her fotoğraf makinası olan insan sıradan birer fotoğraf çekemezmiş gibi bir gizli yasak varmış kaygısı oluşturdu. Sokakta insan fotoğraf çekemez mi?

Bunu birkaç yerde yaşadık ve deneyimledik. Valilik önündeki cadde de sırf Ardahan’ın valiliğinin bulunduğu bir caddeye fotoğraf çekerken bir korna, ardından bir korna daha ardından bir korna daha  sesi duyduk. Kornaların bize çalındığını anladım ama oralıklı olmadım. Sonra birisi karşıma çıktı ve ‘bizim fotoğrafları çektiniz, biliyorum bu caddede park olmaz ama zaten park etmemiştim ben araçtaydım ve birisini bekliyordum” diye mazeret bildirince adama sarıldım, ‘yok fotoğrafları size değil caddeye çektim, sizinle ilgisi yok’ deyince adam rahatladı ve aracına döndü.

Ardahan, bizim bildiğimiz illerin dışında ufak bir il. Yani bizim gittiğimiz ilçenin yarı nüfusuna sahip bir il, zaten Kars’a bağlı bir ilçe iken il olmuş ve yeni yeni ayakları üzerinde durmaya çalışan bir bebek gibi ama sevimli de bir ilimiz. Geleni belli gideni beli bir yer ama değerli bir yer olduğu muhakkak çünkü Kura nehri gibi çok önemli bir değeri tam anlamıyla bünyesinden çıkarıyor. O nehir, Ardahan’ın da aynı zaman da varlık sebebi çünkü o nehirde tutulan balıklar, birer kuzu gibi sehpaların üzerine serilip, balıkçı memleketlerde olmayan bir ücretle halka satılıyor. Ha balıklar sazan olmuş ha bir başkası fark etmez ama neticede o balıklar da birer su ürünü ve Ardahan’ da farklı bir nimet oluyor.

Bülbülen yaylasın da gördüğümüz küçük ve büyükbaş hayvanlar, Ardahan’ın hayvansal gıda yönünde ne kadar zengin bir il olduğunu gösteriyor. Adeta tüm vadileri, sığır kaynıyordu. Sadece büyükbaş da değil koyun ve keçi sürüleri, yol boyunca geçişimizi engelliyor, onlara yol vermek zorunda kalıyorduk. O derece küçük ve büyükbaş hayvancılığın merkezi konumundaki Ardahan ile Artvin’in Ardanuç ilçesi arasındaki iki bin beş yüz seksen bir rakımlı Bülbülen yaylasın da rüzgar ve hafif çise ve dumandan nasipleniyor, cağ kebabı molası veriyoruz. Et ile pek aram olmadığından buradaki cağ kebabı için hiçbir şey yazmıyorum, zira damak tadı diye bir şey de var ve bu kişiden kişiye değişiyor.

Ardanuç’a varınca Dünya’da Arizona’dan sonra ikinci büyük olarak belirtilen Cehennem Kanyonu’nda biraz yol alıp geriye dönüyoruz. Zira, Ardanuç cehennem deresi kanyonu, öyle yol yorgunluğunu kaldıracak basit bir kanyon değil, tam anlamıyla kanyonu gezmeye kalksak buna saatler yetmezdi. Bu kanyonu daha açıldığı ilk yıllarda da gezmiştim zaten. Böylece yolculuğumuzu Artvin Şavşat üzerinden Ardahan’a oradan da Ardahan- Ardanuç- Artvin üzerinden sonlandırıyoruz. Bu güzergah bize daha sonra daha rahat bir tempo ile tekrarlanmak üzere yadigar kalıyor!

Haa Ardahan 15 Temmuz Şehitler Anadolu lisesine verdiğimiz hediye mi, önemli değil artık onun önemini o değerli lisenin öğrencileri anlatacak! Biz de gelenektir, hediye söylenmez, o hediye yeri ve zamanı geldiğin de zaten kendi konuşur ya da eserleri ortaya çıktıkça zaten duyulur! Onun için biz şimdiden işgüzarlık yapıp o hediyenin ne olduğunu söylemeyelim zaten tarih, o hediyenin ne olduğunu zamanla ortaya çıkaracak. Ama şu kadarını ipucu olarak vereyim, hediyemiz Neva’nın dayısı!. Kalın sağlıcakla!

Türkçe’ye Fark Karşılığı olarak geçmiş, ‘’Contract For Difference” kelimelerinin baş harfleri kullanılarak düzenlenmiş CFD’ye uygun bir tanım yapmak gerekirse, endeks ve hisse senedi gibi yatırım ürünleri üzerinden sözleşme başlangıç ve bitiş tarihi arasında meydana gelen fiyat farkını kazanca dönüştürülmesi amacına yönelik türec araçlar olduğunu söyleyebiliriz.

Fark sözleşmelerinde fiziksel alım satım söz konusu olmayıp sadece beklentiler satın alınır. Çeşitli hisse senetleri ve endekslere kadar bir çok yatırım enstrümanı CFD sözleşmelerine konu olmaktadır. CFD işlemleri ülkemizde yasal olarak ‘’Yurt dışı Türev Araçlar’’ olarak tanımlanmaktadır. 2016 Ocak ayında SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından yayımlanan mevzuat çerçevesinde kaldıraçlı alım-satım işlem hükümlerine tabii tutulmuştur. CFD kontratlarının Türkiye’de 90’lı yıllardan sonra kaldıraç sistemiyle beraber daha çok işlem görmeye başladığını söylemek çok doğru olur. Tabi bunun yanında teknolojinin gelişimiyle beraber bilgiye erişimin kolaylaşmasının da bu durumdaki payı oldukça büyüktür.

Forex piyasasında kolaylıkla yatırım yapabileceğiniz bu sözleşmelerin belirli bir başlangıç ve bitiş tarihleri bulunmaktadır. Bu tarihler aracı kurumlar tarafından duyurulmaktadır. Vade sonunda açık işleminiz var ise kendiliğinden kapanabilir veya sözleşme şartları korunarak işleme devam edilir. Bu konu aracı kurumun yatırımcı için uygun gördüğü şekilde belirlenebilir. Vade sounda işlemin kapatılmayıp devam ettirilmesine ‘’roll-over (öteleme)‘’ adı verilmektedir.  Roll-over konusu bir çok yatırımcının kafasında soru işaretleri oluşturmakta ve hesap yapmayı zorlaştırmaktadır. Burada yatırımcının dikkat etmesi gereken asıl unsur eski vade fiyatı ve yeni vade fiyatı arasındaki farktır. CFD ürünlerde uygulanabilecek kaldıraç oranı SPK’nın getirdiği mevzuat çerçevesinde en fazla 1:50 olarak belirlenmiştir. Ancak bu oranlar da aracı kurumların uygulamalarında 1:50 ‘den fazla olmamak kaydıyla çeşitlilik göstermektedir.

Forex piyasasında yatırım işlemlerinin döviz çiftleri üzerine kurulu olduğu düşünülmektedir. Ancak Forex piyasası CFD kontratları ile de işlem yapılabilen bir piyasadır.

Forex piyasasında CFD kontratları ile işlem yapmanın döviz çiftleri, petrol, doğalgaz, altın gibi emtia ürünleri ile işlem yapmaktan  hiçbir farkı yoktur. Birikimlerini Forex piyasasında değerlendirmek isteyen yatırımcılar CFD kontratlarıyla Forex piyasasının avantajlarından yararlanabilmektedir. Yatırımcılar dünyanın en büyük finans piyasalarından biri olan Forex piyasasında düşük miktardaki birikimlerle yüksek hacimli işlemler yapabilirler.

İzmit Karamürsel’i geçmişiz, Hava henüz aydınlanmamış ve soğuk, yol kenarların da işe gidenler, okula gitmekte olan öğrenciler duraklar da bekliyor. Efekan, 5 yaşında bir çocuk. Annesiyle askerdeki ağabeyinin yemin törenine gidiyor. Otobüs durdu, indiler. Valizlerini aldılar, tam o sıra askeriye önündeki nöbetçi koştu, otobüs bekliyordu, “Burası değil biraz daha ilerideki yer yemin töreni yeri” diye uyardı, Efekan tekrar otobüse bindi. Yanımdaki boş koltuğa aldım Efekan’ı, “Neden ağabeyimi çamurda sürütmüşler?” diye sordu. Ona, “Savaşta ölmesinler diye askerleri eğitirler” dedim. Otobüs tekrar durdu, merdivenlerden inerken Efekan, aceleyle Annesine, “Öğrendim Anne, Atilla ağabeyimi savaşta ölmesin diye çamur da sürütmüşler” dedi döndü bize el salladı ve otobüsten indiler.

Bir başka asker Samsunlu Hakan Akın’ın babası Numan Akdemir, emekli polis memuru, eşi ile o da benim gibi oğlunun yemin törenine gidiyoruz. Tam otuz dört yıl öncesinde bizim de yaptığımız yemini şimdi çocuklarımızın yapacağı törene giderken Gemlik otogarın da tanıştığımız diğer asker aileleri ile birlikte çay içiyoruz. Türkiye’nin her bir yanın da aynı yemin töreni aynı saatte başlıyor. Gideceğimiz yere dolmuş yok, taksilerle şehirden çıkıp, sağımız ve solumuz da bulunan zeytin bahçelerinin arasından geçerek Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı nizamiyesine varıyoruz.

Er eğitimini tamamlayan tüm askerler, daha önce ailelerinden and içme törenine katılacakların isimlerini bildirmişlerdi. Nizamiyede kimlik kartlarımız toplanıyor, ardından evci işlemi yaptıracak aileler, bir başka masaya yönlendiriliyor. Asker aileleri oldukça kalabalık ama hazırlanmış araçlarla yemin töreni alanına geçiyoruz. Bizim askerler, tören alanına gelirken herkes kendi çocuğunu tanıma gayretindeler ama çoğu anne baba kendi çocuğunu fark edemiyor. Bizim askerler, aynı elbise içinde ve hepsi de şapkalı, kendi çocuğunu tanımak o anda çok zor, zira askerler uygun adımdalar ve sağa sola bakmaksızın, büyük bir ciddiyet içerisinde tören alanına yanımızdan geçiş yapıyorlar.

Herkeste büyük heyecan var, dikkat ediyorum oturmak için sandalye bulamayan hiç kimse yerin de duramıyor. Kolay değil tabi, evlat özlemi var yüreklerde ve bir an önce evlatlarınızla kavuşmak istiyorsunuz ama bu da and içme töreninin ardından olacak. Uzaktan sadece isimler söyleniyor ama askerlerden kimse dönüp bakmıyor. Güneşli bir gün ve düz bir alanda tören alanını asker aileleri çevreliyor. Ortaya konulmuş Türk Bayrakları ile donatılmış masalar, protokol tribününe göre düzenlenmiş, başı örtülü, açık, giyim kuşam sıkıntısı olmayan tam bir kaynaşma alanı, ordu ve millet buluşmasını yansıtıyor.

Ailelerinin gözü önünde verilen komutlara uyan Ahmet, Anıl, Yılmaz, Çetin, Hamza, Ali, osman, Yekta, Onur, Fatih, Süleyman, Okan, Atilla, Ahmet, Mahmut, Selim, Selman, Necati, Hakan vs, and içmek için Türk Bayrağı üzerindeki silahlara ve birbirlerine tutunarak hep bir ağızdan haykırıyor;

Asker yemini

" Barışta ve savaşta, karada, denizde ve havada her zaman ve her yerde milletime ve cumhuriyetime doğruluk ve muhabbetle, hizmet ve kanunlara ve nizamlara ve amirlerime itaat edeceğime ve askerliğin namusunu Türk Sancağının şanını canımdan aziz bilip icabında vatan, cumhuriyet ve vazife uğrunda seve seve hayatımı feda eyliyeceğime  namusum üzerine and içerim. "

ve tümünün adı işte o zaman Mehmetçik oluveriyor.Asker aileleri, başta Anne ve babalar, yemin törenin de haykırdı! "En büyük asker, bizim asker" diye,zeytinlikler inledi Gemlik'te!  Böylece Mehmetçikler, ailelerinin alkışları arasında her biri Usta asker oluyorlar.

Yemin yapıldıktan sonra askerlerin aileleri ile bir araya gelmeleri için on beş dakikalık bir ara veriliyor. İşte o anda koyunların kuzularına karışmasını andıran bir görüntü oluşuyor alanda, anne ve babalar, dedeler, kardeşler sarılıyor sevinç çığlıklarıyla kucaklaşıp, hasret gideriyorlar. Ardından askerler, bu kez sivil elbiseleri ve eşyalarını almak için tekrar kışlalarına girip, er eğitim birliklerine veda edip ayrılıyorlar. Evci izine çıkanlar aileleriyle, dağıtıma gidenlerse memleketlerine doğru yola koyuluyorlar.

Askerimizi alıp birlikte evci iznine çıkıyoruz. Gemlik’te bir araç kiralayıp, Bursa’ya geçiyoruz. Buradan da doğruca İnegöl’e geçip orada köfteci Zeynel’de yemek molası veriyoruz. Yemeğimizi yedikten sonra da İnegöl’ün olmazsa olmazı dinlenme yeri Oylat’a çıkıyoruz. Oylat, bilenler için cennetten bir köşedir. Kaplıcaları ve doğası, küçük bir kasaba ve samimi insanları ile hatıralarda yer verilecek enden mekânlardandır. Orada kaplıcası olan bir motelde konaklıyoruz. Sabah erken kalkıp, askerimizin birikmiş çamaşırlarını  otellere hizmet veren çamaşırhaneye veriyoruz, bir saat içerisinde de kurutulmuş çamaşırlarımızı alıyoruz. Çamaşırları yıkayan bayanlar, “askerimize hediyemiz olsun” diyerek, ücret almayıp, askerimize duacı oluyorlar. Ardından Oylat Çarşısı’ndan yöre ürünlerinden karakovanbalı, yağ, zeytin, peynir alıp bir güzel kahvaltı yapıp, geziyoruz.

Oylat’tan ayrılıp Bursa’ya dönüyoruz. Uludağ yolu üzerindeki İnkaya köyündeki 610 yıllık İnkaya çınarının gölgesin de bir demlik çay içip, Uludağ’a çıkıyoruz. Milli Parklar için 9 lira ödüyoruz. Kasım’ın 26’sı ama Uludağ da kar yok. Hayalim, Tutyeli telesiyejle tepeye çıkmaktı ama karkay telesiyejle yetindi. Asker oğlum bana, “Baba burada da bize adrenalin yaşattın” diye takıldı, Fatih’le gülüştüler. Uludağ, kar olmayınca pek keyif vermiyor. Geri döndük. Bursa osmangazi’de Saltanat kapısı,  Osmangazi, orhan gazi türbeleri ile Tophane saat kulesi ve tepeden şehri seyredip, Ulucami, yeşil türbe ve camii, koza han, Irgandı çarşılı köprü ve Yarenler Halk Müziği Folklor Eğitim ve Araştırma Derneği gibi yerleri gezdik.

Osmangazi’nin oğlu Orhan gaziye nasihati;

"Ey oğul! Her işten önce din işlerine dikkat et. Zira farizaya (farzlara) dikkat, din ve devletin güçlenmesine sebeptir. Din işlerini; dikkatli olmayan, itikadı bozuk ve doğru yoldan ayrılmaya yönelen, büyük günahlardan kaçınmayan, helala-harama dikkat etmeyen sefihlere ve ayrıca tecrübesiz kişilere bırakma, devlet idaresinde bu gibi kişilere iş verme!.. Zira yaratandan korkmayan, yaratılandan hiç korkmaz. Büyük günah işleyen ve bunu devam ettiren kimsede sadakat olmaz. Böyle kişilerin sadakati olsa ümmeti olduğu Peygamber-i Zişan'ın sadık tebligatı üzere hareket eder de şer'i şerifin dışına çıkmazdı. Zulümden, bid'atten sakın. Zulme ve bid'ate teşvik edenleri devletinden uzaklaştır. Çünkü böyleleri seni zevale uğratmış olurlar.

Daima cihad ile devletini genişletmeye çalış. Çünkü uzun zaman sefer olunmazsa askerin şecaatine; reislerin ve kumandanların bilgi, tedbir ve malumatına ağırlık ve noksanlık gelir. Böyle sefer işlerini bilenler ölür gider de yerine tecrübesiz kimseler gelir, bu yüzden de bir çok hatalar meydana gelir ki, bundan da devlet büyük zararlar görür. Beytü'l-mali koru! Devletin servetini çoğaltmaya çalış!.. Şer'i şerifin ölçüsüne göre sana ait olana kanaatle, ihtiyaçlarından ve gerekli olanlardan başka lüzumsuz yere telef etme, israftan kaçın. Askerinle, malınla gururlanma. Zira onlar Allah yolunda cihad için milletin işlerinin yerli yerinde görülmesi ve cihana adalet ve fazileti yayman için vasıtadırlar.

Sadakatle Allah rızası için çalışan devlet erkanını koru!.. Vefatlarından sonra böyle kimselerin çoluk-çocuğuna bak, ihtiyaçlarını karşıla.!..Halkından hiç kimsenin malına tecavüz etme!.. Hak edenlere yardım ile iltifat elini uzat, böylelerinin yakınlarını sıkıntıdan kurtar. Askeri erkanı iyi koru!.. Alimler, fazıllar, sanatkarlar, edipler; devletin bedeninin gücüdür. Bunlara iltifat ve ikramda bulun. Bir kemal sahibi işitince onunla yakınlık kur, dirlikler ver ve ihsan eyle!.. Hükümetinde ulema, fazıl kimseler, erbab-ı maarif çoğalsın, siyaset ve din işleri nizam bulsun!..

Benden ibret al ki, bu diyarlara zayıf bir bey olarak gelip hak etmediğim halde bunca inayet-i celile-i Rabbaniye'ye mazhar oldum. Sen de benim yolumdan git ve bu Din-i Muhammedi'yi ve ashabını, başka sana tabi olanları koru. Allah'ın (c.c) hakkını ve kulların hukukunu gözet!.. Ve senden sonrakilere böyle nasihat etmekten geri durma. Ve adalet ve insafa riayet ile zulmü kaldırmaya devam ile her bir işe teşebbüs de Allah'ın yardımına güven. Halkını düşman istilasından ve zulme uğratılmaktan koru!.. Haksız yere hiç bir ferde layık olmayan muamelede bulunma!.. Halkı taltif et, hepsinin rızasını kazan"

Asker Oğluma balon aldım

Bursa’da gezerken Atatürk caddesin de  Heykel’in orada bir balon aldım ve bunu askerimize verdim. Necati, Müco, Lutfullah, Selman ,Yekta’ya verdiğim balon yüzünden onunla dalga geçmeye başladılar. “Babası ona balon almış” gibi takılıyorlar, karşıdan kızlar geliyor ama bunlar yüksek sesle elindeki balonu bahane edip takılıyorlar. Yekta, balonu arkasında gizlemek zorunda kalıyor bir ara, biraz daha ilerleyince ona, balonu neden aldığımı açıklıyorum. “Sen askersin, bir çocuk gözle ve balonu vermeye değer bir çocuğu sevindir ki, daha fazla mutlu olasın” dedim. Peki dedi ve o balonu verecek çocuğu buluncaya kadar bir daha balonu gizleme gereği duymadı.

 İnebey caddesinin önün de babasının kucağındaki bir çocuğa elindeki balonu teslim etti. Çocuk kadar babası da küçücük bir balonun kendilerine hediye edilmesine nasıl sevindiler bir görmeliydiniz. Bir hediye için insanın bir tanıdık aramasına gerek yoktu. Bu hareketin ardından o az önce Yekta ile dalga geçen özellikle Müco ve Selman da Yekta’yı bu anlamlı davranışı için kutladılar! Evci iznini dolduruyoruz artık askerimizi kışlasına teslim etme zamanı geliyor. Bol tempolu, kahkahalarla geçen günün ardından güzel bir moral gezisi ile kışla kapısında hayırlı tezkereler dileklerimizle askerimizi Peygamber ocağına emanet ediyoruz. (MKA- Karadenizolay- Özel)

Gemlik, Bursa’nın  güzel  zeytinlikler ilçesi

Gemlik, Bursa civarında kurulan en eski kenttir. Tarihi MÖ 12’nci yüzyıla kadar uzanır. Efsaneye göre Gemlik'e ilk olarak Herkül'ün geldiği ve buraya kaybolan arkadaşı “Syrus'un” adını verdiği söylenir. Gemlik MÖ 630'da Milet'ten gelen kolonilerce “Kios” adıyla yeniden kurulmuştur. Daha sonra sırasıyla Lidyalıların, Perslerin, Büyük İskender'in, Britanya Krallığı ve İznik İmparatorluğu’nun eline geçen Gemlik, 1.087 yılında Selçuklular tarafından fethedilmiştir. Selçuklu Kumandanlarından Ebul Kasım'ın Gemlik’te bir donanma yaptırması üzerine kent "gemilerin yanaştığı ve üretildiği yer" anlamına gelen GEMİLİK adını almıştır. Zaman içerisinde ilçenin ismi “GEMLİK” hâlini almıştır. 1.336'da Orhan Bey tarafından Osmanlı topraklarına dâhil edilen Gemlik, 06 Temmuz 1920'de İngiliz işgaline uğramış ve 08 Temmuz 1920'de İngilizlerce Yunanlılara devredilmiştir. Gemlik’in düşman işgalinden kurtarılma tarihi 11 Eylül 1922’dir.

Ülkemiz üç yanı denizlerle çevrelendiği ve Yirmiyi aşkın  Su Ürünleri ve Deniz Bilimleri Fakültelerimiz olmasına rağmen İngiltere’nin Southampton Centre Üniversitesi,Prof.Jon Adams'ın kontrolorlüğün de yürüttüğü "Karadeniz arkeoloji projesi" ile  Karadeniz’in Uluslararası sularında yaptığı deniz altı araştırmaların da hazine buldu. Karadeniz’in 1800 metre derinliklerin de oksijensiz ve zifiri karanlık ortam da Bizans ve Osmanlı dönemine ait 40’ın üzerin de batık gemi kalıntısı bulundu.

“Karadeniz arkeoloji projesi” kapsamın da jeofizik araştırmaları yapan Southampton Centre Üniversitesi’nden  Prof. Jon Adams öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi,  Bartın ve  Sinop açıkların da (Bulgaristan açıkları) kırktan fazla oksijensiz ortam da (ölü bölge) şaşırtıcı derecede iyi korunmuş Osmanlı ve Bizans dönemlerine ait antik batık gemiler bulunduğunu açıkladı. Yüksek çözünürlüklü 3D fotoğraf için optimize edilmiş, Interceptor ile 'geleneksel su altı kameraları dört kat daha hızlı olan' ve yüksek çözünürlüklü kameralar ve lazer tarayıcı Jeofizik araçlarına sahip Keşif gemisi Stril Explorer ile Karadeniz’in  1.800 metre derinlikteki  Karadeniz yüzeyinin altında dünyanın en gelişmiş sualtı cihazları ile donatılmış bir off-shore Gemisi, deniz altında ki keşif haritalama, batık ve antik manzaralar ortaya çıkardı.

Prof. Jon Adams, Karadeniz kıyısın da yaşayan topluluklar hakkın da yeni bilgiler sağlayacak çalışmanın “ölü bölge” diye nitelendirilen denizin 150 metre altından başlayarak 1800 metre derinliklere kadar olan alanlardaki antik kalıntıların şaşırtıcı derece de mükemmel korunmuş olduğunu söylüyor. Bu da arkeologların çoğu tarihi kaynaklarda bilinen gemi türleri ile ilgili görüşlerinin harita keşiflerinde doğrulandığını gösteriyor.

Karadeniz’in alt tabakasında ışık ve oksijen olmadığı Anoksik tabaka da hiçbir hayat bulunmuyor. Bu ortamda genellikle organik maddeler, ahşap ve batık ve taşınan yükler de dahil tüm organizmalar, bozulmadan asırlarca kalabiliyor. Karadeniz Deniz Arkeolojisi Projesi direktörü prof. Jon Adams, Bulgar sahili boyunca yaşayan insan toplulukları kimlerdi, su seviyesi yükselmeleri ve tartışılan bazı ateşli sorulara cevap vermek için gayret ettiklerini ifade ederken, Karadeniz de jeofizik araştırmaları ile  mevcut deniz yatağının altında gömülü eski toprak yüzeyleri tespit etmek, çekirdek örnekleri alıp Karadeniz’in tarih öncesi ve bu gününe ışık tutacak veriler elde etmek olduğunu söylüyor.

Haberi veren http://www.dailymail.co.uk/ Kadastrocu Interceptor adı verilen ve 3 D çözünürlüklü İki uzaktan kumandalı (ROVs) araçla şimdiye kadar Karadeniz’in 1800  metre derinlikte ve 1250 kilometre dip yüzeyini  ( 776 mil) alanın  tarandığını belirtilirken, Antik Yunan,  Roma ve Bizans İmparatorluğunun sömürge ve ticari faaliyetlerinin Karadeniz de yoğunlaştığı ifadelerine yer veriliyor. Ayrıca, Fatih’in İstanbul’u fethettiği 1453 yılından sonra Karadeniz’in dış ticarete kısmen kapatıldığı ve yaklaşık 400 yıl sonra 1856’da Paris Anlaşması ile Karadeniz’in yeniden tüm ulusların ticaretine açıldığı dile getiriliyor. (mka)

Akdeniz'in en önemli turizm merkezlerinden biri olan Kıbrıs her yıl birçok yerli ve yabancı turisti ağırlıyor. Her köşesi görülmeye değer bu güzel adada hem tatilin tadını çıkarabilir hem de alışveriş yapabilirsiniz.

Bu seneki tatil planlarınız arasında Kıbrıs yer alıyorsa, öncelikli olarak tarihlerinizi belirlemeli ve bu tarihler için uçak biletinizi almalısınız. Uçak bileti alırken erken davranmak biletinizi en uygun fiyata almanız açısından önem taşıyor. Kıbrıs için uçak bileti alacağınız zaman ucuz uçak bileti bulabileceğiniz hepfly.com’u ziyaret edebilir,  saniyeler içinde uçak biletinizi  sorgulayıp istediğiniz bileti kolayca ve güvenle satın alabilirsiniz.

Kıbrıs seyahatiniz sırasında nereleri görebilirsiniz? İşte en çok gezilen 6 yer.

1.    Kıbrıs’ta mutlaka görülmesi gerekenler listesinin başında Girne Kalesi gelir. Kıbrıs’ gittiğinizde vaktiniz olursa mutlaka görün.

2.    Girne’nin en popüler noktası olan Girne Limanı’nda gezerken birçok restorana, bara ve kafeye rastlayabilir, buralarda yemeğinizi yiyerek çay ya da kahve keyfi yaparken dinlenebilirsiniz.

3.    Kıbrıs'ı ziyaret edenlerin uğramadan geçmedikleri yerler arasında bir zamanlar Orta Doğu'nun en büyük silah kaçakçısı ve aynı zamanda avukat olan İtalyan Rum asıllı Pablo Pavilides'e ait Mavi Köşk de yer alır. Mavi köşk Girne-Güzelyurt yolu üzerinde bulunuyor.

4.    Kıbrıs’ın Bellapais köyünde bulunan tarihi Bellapais Manastırı’nda orta avlunun doğusunda yer alan ve rahiplerin kullandığı çalışma odaları, sohbet odaları bulunmakta olup, manastırın üst katında daha çok rahiplerin yatak odaları ve rahiplerin değerli eşyaların bulunduğu bir alan yer almaktadır.

5.    Kıbrıs'ın en meşhur yerlerinden olan Soli Harabeleri, Lefke kıyılarında bulunmakta olup oldukça eski bir tarihe sahiptir. Burada yer alan mozaikler, mermerden yapılmış sütunlar, göz kamaştıran heykeller bulunur.

6.    Gezebileceğiniz bir diğer önemli yer Selimiye Camisi. Selimiye Camisi ya da önceki adıyla St. Sophia Katedrali gotik mimari anlayışına uygun şeklide inşa edilmiştir ve 1326 yılında kullanıma açılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu adayı fethiyle birlikte yapıyı camiye çevirmiştir.

.

Siz de tatilinizi Kıbrıs’ta geçirecekseniz en ucuz bileti araştırmak ve kıbrıs uçak bileti almak için hepfly.com’un web sitesini ziyaret etmeyi unutmayın. Farklı alternatifleri karşılaştırma imkanı bulduğunuz sitenin size sunduğu uçak biletleri arasında kıyaslama yaparak bütçenize en uygun uçak biletine kolayca sahip olabilirsiniz.

Kırklareli / Pehlivanköy (Özel) -Günümüz teknoloji çağı tamam, artık çocukların ellerin de bile paha biçilmez telefonlar, neredeyse bir statü göstergesi  salgını halini almış, Kitap, Defter,kalem neredeyse lisanımızdan çıkmışken Kırklareli'nin Pehlivanköy ilçesi'n de her yıl gelenekselleşen bir şenlik yapılıyor. "Pavli Kitap okuma Şöleni".İlçe de yediden yetmişe herkes, Mehmetçik Parkı'n da buluşup, hep birlikte kitap okuyor.

Yüz yılı aşkın süredir devam eden panayırı ile bilinen Kırklareli’nin şirin ilçesi Pehlivanköy'de İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü geçtiğimiz yıllarda da düzenlediği ve geleneksel hale getirdiği “Pavli Kitap Okuma Şöleni”nin bu sene üçüncüsünü gerçekleştirerek, güzel bir etkinlikle haklı olarak kendisinden söz ettirmeye başladı.

 İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü öncülüğün de gerçekleştirilen "Pavli Kitap Okuma Şöleni" ilçe merkezin de bulunan Mehmetçik Parkında gerçekleştirildi. Halk katılımının bu yıl önceki senelere göre çok daha fazla olduğu ve halkın neredeyse tamamına yakınının katıldığı şölene ayrıca İlçe Kaymakamı Serhat Doğan, İlçe Belediye Başkanı Hüseyin Açıkel, Kırklareli İl Milli Eğitim Müdürü Murat Aşım ve ilçe de bulunan çeşitli kurumların amirleri ile yöneticileri de katıldılar.

Görevliler şölen için hazırlıklara haftalar öncesinden başlandığı ve masal kahramanları kıyafeti giyen öğrenciler ile bando takımı etkinlikleri ile şölenin halka duyurulması sağlandı. İlçede öğrenciler arasında haftalar öncesinden kitap okuma yarışmaları yapıldığı şölen için şölen alanı okumaya yönelik pankartlar başta olmak üzere oldukça renkli bir şekil de hazırlandı. Kitap okuma şöleni İlçe Milli Eğitim Müdürü Necmettin Ayçiçek, günün anlam ve önemini ifade ederken;

“İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü olarak bu şenliği gerçekleştirmemizdeki en büyük amaç ülkemizin bizce en büyük sıkıntılarından biri olan kitap okumama sorununa bir nebze dikkat çekebilmek ve gelecek nesillerimizin -burada bulunan yavrularımızın- okuma bilincini kazanabilmelerine katkı sağlayabilmek. Gelişmekten söz etmekteyiz ama maalesef okumuyoruz. Türkiye’de kitap satışları değerlendirildiğin de, kitap kendisine temel ihtiyaç listesin de ilk iki yüz de bile yer bulamamaktadır. Avrupa’ya yapmış olduğum geziler de gördüğüm en ilginç şeylerden biri de anne ve babaların çocukları ile birlikte kitap okumaları ve çocukların kitap okumayı anne ve babalarından görüp özenmeleridir. Bazen çocuklar kitap okumaktan sıkılsalar bile kitap okumak istemeseler bile aileler çocuklarına bu konuda tolerans vermeden kitap okumaya devam etmekte ve çocuklarının ilgisini çekebilmek için okuduklarını çocukları ile paylaşmaktalar. Çocukların ilk öğretmenleri anne ve babalarıdır ve çocuklar genel de ebeveynlerini kendilerine model almaktadırlar. Çocuklar anne ve babaların da ne görürlerse onları taklit ederler. Okuyan bir gelecek yetiştirebilmek için büyüklerimizin de okuması küçüklerimize örnek olması gerekmekte. Bizde bu noktadan hareketle okuma şölenimizi ilçemizin merkezinde bu güzel alanda gerçekleştirme ve halkımızın katılımını arttırmayı planladık. Bu coşkun kalabalıktan ve ilçemiz halkının teveccühünden dolayı halkımıza çok teşekkür ederim. Ayrıca başta Sayın Kaymakamımız Serhat Doğan’a, belediye başkanımız Hüseyin Açıkel’e ve ilçemizde bulunan kurum müdürlerine katılımları ve hassasiyetleri için çok teşekkür ederim. Güzel ve okuyan bir gelecek için hepimizin birlikte hareket etmesine ihtiyacımız var” dedi.

" Pavli Kitap Okuma Şöleni" ilçe de yapılan okuma yarışmaların da en fazla kitap okuyan öğrencilere hediyelerinin verildiği mini bir ödül töreni düzenlendi. Dereceye giren öğrencilere Pehlivanköy kaymakamı Serhat Doğan, Belediye Başkanı Hüseyin Açıkel ve MEB İlçe Müdürü Necmettin Ayçiçek ödüllerini verdikten sonra vatandaşlar da, öğrencilerle birlikte kitap okumaya başladı.

Yarım saat kitap okuma programının ardından katılımcılar ve halk “Okuma Şöleni Hatıra Köşesi”nde fotoğraf çektirdiler. Şölen de anasınıfı öğrencilerinin sene içerisin de yapmış olduğu el becerilerinin yer aldığı küçük bir sergi de ilçe halkına sergilendi. Ayrıca şölen de okuma bilmeyen anasınıfı öğrencilerine okumayı sevdirme düşüncesi ile masal köşesi oluşturulmuş. Bu köşe de pamuk prenses kıyafeti giymiş bir lise öğrencisi şölen boyunca minik öğrencilere masallar okudu. Şenlik, hem öğrencileri ve hem de vatandaşların bir sonraki şenlikte buluşma temennileri ile sona erdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, efsanevi boksör Muhammed Ali'nin Amerika Birleşik Devletleri’nin Louisville şehrindeki cenaze törenine katıldı.
Muhammed Ali’nin ilk profesyonel maçına çıktığı Freedom Hall’da düzenlenen törende Cumhurbaşkanı Erdoğan’a eşi Emine Erdoğan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak, Gençlik ve Spor Bakanı Akif Çağatay Kılıç ve Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez de eşlik etti.

Freedom Hall’daki törene, Müslüman İngiliz müzisyen Yusuf İslam, ABD'li akademisyen ve kanaat önderi Hamza Yusuf, Nation of Islam lideri Louis Farakhan, siyahi hakları aktivisti Jesse Jackson, Muhammed Ali'nin maçlarını da organize eden ünlü boks organizatörü Don King'in de aralarında bulunduğu spor dünyasından kişiler, Müslüman ülkelerden gelen temsilciler ve binlerce Müslüman katıldı.
CENAZE NAMAZINI İMAM ZAİD SHAKİR KILDIRDI.......

 

yazının tamamını okumak için tıklayınız

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan,  Bloomberg için kaleme aldığı yazı da ;

"Türkiye Cumhurbaşkanı'nın, Amerikalı bir boksörün cenazesine katılmak için dünyanın öbür ucuna gitmesinin nedeni merak edilebilir. Cevap basit: Muhammed Ali'nin olağanüstü hikayesi buradan bitmediğinden ötürü, ona Türk halkı adına saygılarımı sunmak için. Dünya liderleri, onun ideallerini hayata geçirerek, kalıcı birçok problemin üzerine eğilebilir.

Muhammed Ali özel bir sporcu ve fevkalade bir insandı. Ben de Türkiye'deki sayısız insan gibi sabahın erken saatlerinde uyanıp Louisville Lip'in müsabakalarını izlerdim. Ali, bu noktada o denli etkileyici bir figür olmuştu ki, bütün aile üyeleri çay ve hamur işleri eşliğinde profesyonel boks hakkında konuşur ve takip eden günlerde Şampiyon'un maçları dostlar ve iş arkadaşları tarafından yorumlanırdı. Heyecan o kadar belliydi ki, bir Türk şarkıcı Ali'nin 1974 yılında George Foreman'a karşı dövüştüğü ünvan maçını ölümsüzsüzleştirmek adına popüler bir türkü çıkartmıştı ve 'Halkların Şampiyonu'nu dünyanın her tarafında ezilen halkların kahramanı olarak selamlamıştı."

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın  Muhammed Ali için yazdığı makalenin tamamını okumak için tıklayın

“Hz. Peygamber, Tevhit ve Vahdet” temalı Kutlu Doğum Programı’na katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, burada yaptığı konuşmada “Cihat, asla terör değildir. Terör örgütü kurup Müslümanlara zulmetmek değildir, masum insanların canlarına kast etmek değildir. Cihat; diriliştir, hayat vermedir, ihya etmedir, inşa etmedir. Bugün, eğer bir cihattan söz edeceksek, en büyük cihat, işte bu İslam ve Müslüman düşmanlarının ortaya çıkmasını sağlayan cehaletle ve fitneyle mücadele etmektir” dedi.

Bir manevi diriliş ve uyanış olarak gördüğünü belirttiği Hz Peygamber’in kutlu doğumunun tüm Müslümanlar için hayırlara vesile olmasını temenni ederek sözlerine başlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu yılki Kutlu Doğum Haftası etkinliklerinin temasının tevhit (Yaratanın birliği) ve vahdet (yaratılmışların birliği) olarak belirlendiğine işaret etti ve Kur’an-ı Kerim’den bu kavramlarla ilgili ayet meallerinden örnekler aktardı.


“İSLAM’IN BÜTÜNLEŞTİRİCİ ÇATISI ALTINDA TOPLANACAĞIZ”

Çocukluğunda babasına ‘Biz Laz mıyız Türk müyüz’ diye sorduğunu, babasının da kendisine aynı soruyu dedesine sorduğunu söylediğini aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan büyük dedesinin soruya verdiği cevabı dinleyicilerle paylaştı: “Torunum yarın bir gün öleceğiz, Allah bize ‘Rabbin kim, peygamberin kim, dinin ne?’ diye soracak. ‘Kavmin ne’ diye bir soru sormayacak. Sana sordukları zaman ‘Müslümanım’ de geç.”

Aktardığı hatırasının ardından İslam toplumlarının üç tehlike ile karşı karşıya olduğunu; bunların da mezhepçilik, ırkçılık ve terör olduğunu kaydeden Cumhurbaşkanı Erdoğan, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın 13’üncü İslam Zirvesi’nde bunu Sonuç Bildirgesi’nde belirttiklerini hatırlatarak şu sözlere yer verdi: “Biz İslam’ın o bütünleştirici çatısı altında toplanacağız. Sünnisi ile Şiasıyla… Asla bunlar ayrım sebebi olmayacak. İşte onun için ‘gelin birlik olalım’ dememin anlamı bu. İkincisi ırkçılık. Rabbimiz onu da Hucurat Suresi’nde buyuruyor; hangi ırktan, hangi kavimden olursan ol, ister Türk ol, ister Kürt ol, Laz ol, Çerkez ol, Gürcü ol, Abaza ol, Boşnak ol, Roman ol, ne olursan ol… Ama bizi birleştiren bir şey var, İslam. Biz Müslümanız, burada bütünleşeceğiz. Eğer bu her ikisi de olmazsa, işte o zaman başımızın belası nedir? Terör fitnesi. ”

“HER KUTLU DOĞUM TARİHİ, MÜSLÜMANLAR İÇİN YENİ BİR BAHARDIR”

Yunus Emre’nin şiirindeki bir dizeden mülhem “Yaratılanı severiz, Yaradan’dan ötürü” dizesine atıfta bulunarak, “Başta insan olmak üzere, dünyadaki tüm canlılara, tüm varlıklara saygı duymak gerektiğinin ifadesi olan bu mesajın kuşatıcılığını, dünyadaki hiçbir felsefi veya siyasi akımda bulamazsınız” diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Rabbim bizleri tevhidin ve vahdetin şuurunda olan insanlardan eylesin” duasında bulundu.

Her kutlu doğum tarihinin, tüm Müslümanlar için yeni bir bahar olduğunu ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Maalesef, baharımızı kara kışa çevirmek, umutlarımızı daha yeşermeden kurutmak isteyenler var. Bunların bir kısmı, Peygamber Efendimizin nübüvvetinin müjdelendiği günden beri zaten gördüğümüz, zaten bildiğimiz, zaten tanıdığımız kesimlerdir. Coğrafyamızdaki bin yıllık varlığımızın, Anadolu merkezli mücadelemizin karşısında da hep bunlar olmuştur” diye konuştu.

“TERÖR ÖRGÜTLERİNİN İSLAM’A VERDİĞİ ZARARI, EN AZILI İSLAM DÜŞMANLARI DAHİ VEREMEMİŞTİR”

Her dönem olduğu gibi bugün de, kendilerini İslam dairesinde gösteren, kendilerine Müslüman diyenler arasında da, aynı gayeye hizmet edenlerin olduğuna vurgu yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “DAEŞ adıyla, Boko Haram, El Kaide adıyla ortaya çıkan, İslam’a dair ne varsa, hepsini de pervasızca istismar edenlerin tüm zulümleri sadece ve sadece Müslümanlara karşıdır. Açık konuşuyorum; bu terör örgütlerinin İslam’a verdiği zararı, en azılı İslam düşmanları dahi veremez, verememiştir” dedi.

Arif Nihat Asya’nın, “Ebu Leheb öldü diyorlar, / Ebu Leheb ölmedi, ya Muhammed, / Ebu Leheb kıtalar dolaşıyor” dizelerini aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan sözlerine şöyle devam etti: “İşte bunlar, kıtalar dolaşan Ebu Leheb’in Irak’taki, Suriye’deki, Afrika’daki, dünyanın dört bir yanındaki takipçileridir. Sorsanız, ‘Cihat yapıyoruz’ diyorlar. Hâlbuki cihat, asla terör değildir. Terör örgütü kurup Müslümanlara zulmetmek değildir, masum insanların canlarına kast etmek değildir. Cihat; diriliştir, hayat vermedir, ihya etmedir, inşa etmedir. Bugün, eğer bir cihattan söz edeceksek, en büyük cihat, işte bu İslam ve Müslüman düşmanlarının ortaya çıkmasını sağlayan cehaletle ve fitneyle mücadele etmektir. Dikkat ediniz, ‘cihat bu teröristleri öldürmektir’ demiyorum, ‘onları ortaya çıkartan şartları ortadan kaldırmaktır’ diyorum. Çünkü şayet şartları ortadan kaldırmazsanız, kaldırmazsak, yani bataklığı kurutmazsanız, ölenin yerine yenisi gelir, hem de daha fazlasıyla gelir. Çok yönlü bir mücadele elbette olacaktır, ama asıl olan kalplerin temizlenmesi, gönüllerin kazanılmasıdır. Bunun için, adeta üzeri küllenen, mahzun kalmış olan medeniyetimizi yeniden ayağa kaldırmalı, yeniden Müslümanlara ve tüm insanlığa ışık saçan bir sevgi, adalet, merhamet kaynağı haline getirmeliyiz. İslam medeniyeti, yüzlerce yıl boyunca, Orta Doğu’dan Asya’ya, Afrika’dan Avrupa’ya kadar dünyanın dört bir yanında insanlığın maddi ve manevi ilerleyişinin lokomotifi olmuştur. Daha sonra medeniyetimizin boşalttığı her yer, görünüşte maddi bir devrimle, ama esasında acıyla, sömürüyle, haksızlıkla doldurulmuştur.”

Konuşmasında İslam medeniyetinin önemli şehirlerinden örnekler veren Cumhurbaşkanı Erdoğan, döneminin en parlak bilim, sanat, kültür merkezi olan Endülüs’ün, geride adeta hiçbir iz bırakılmamacasına, asırlar önce yok edildiğini, İslam medeniyetinin örnek şehirleri olan Şam, Halep, Bağdat, Kahire, Sana’nın varlık-yokluk mücadelesi verdiğini, dünün ilim, irfan ve hikmet yuvaları olan Semerkant, Buhara, Kazan, Kaşgar’ın parıltısı söneli çok olduğunu hatırlatarak, İslam medeniyetinin maddi mirasının, açık ve alçak bir oyunla, her gün biraz daha örselenip yok edildiğini belirtti.

“MEZHEP FANATİZMLERİNİ DİNLERİNİN ÖNÜNE GEÇİRENLER OLDUKÇA, BERABERLİĞİMİZİ TEMİN EDEMEYİZ”

“Medeniyet tarihimizin merkez şehirlerinden, her şeye rağmen hâlâ ayakta olan bir yer varsa, o da İstanbul’dur” diye konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, devamında şunları söyledi: “Bugün Müslümanların içinde bulunduğu durum, gerçekten çok can acıtıcıdır, çok can yakıcıdır. Müslümanlar bunu hak etmiyor. Dinin sahibi Allah’tır ve kimse ona zarar veremez. Ama Müslümanlar, kendi haysiyetlerini kendileri korumak zorundadır. Bunun için tüm Müslümanların birliğine, beraberliğine, dayanışmasına ihtiyacımız var. Mezhep fanatizmlerini dinlerinin önüne geçirenler oldukça, beraberliğimizi temin edemeyiz. İnsanlığa da, İslam’a da bir ihanet olan terörizmi, kendi amaçları uğruna kullanmaya çalışanlar bulundukça, dayanışma içinde olamayız. Kur’an’ı Kerim’in ve Peygamber Efendimizin kesin olarak yasakladığı asabiye, ırkçılık illetinden kurtulamayanların etkinliği sürdükçe, birliğimizi sağlayamayız. Hâlbuki önümüzde, her türlü farklılığımızın, her türlü ayrılığımızın üstünde, bizleri bir araya getirip sımsıkı saracak bir yol var. Allah’ın birliği ve ümmetin birliği… Yani tevhit ve vahdet… Rabbim, cümle Ümmeti Muhammed’i, tevhit ve vahdet sancağı altında buluştursun diyorum.”

“İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI MÜSLÜMANLAR İÇİN ÖNEMLİ BİR PLATFORM”

İslam âleminin birliği ve beraberliği için üzerlerine düşenleri yaptıklarını ve yapmaya da devam edeceklerini dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, 14-15 Nisan tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) 13. İslam Zirvesi ile Türkiye’nin 2 yıl süreyle teşkilatın dönem başkanlığını devraldığına dikkat çekti ve İİT’nin dünyadaki tüm İslam ülkelerini ve nüfusları içinde önemli oranda Müslüman barındıran ülkeleri bir araya getirmesi bakımından, çok önemli bir platform olduğuna vurgu yaptı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İİT’nin Müslümanların sorunlarının çözüm mercii olma konusunda ciddi bir potansiyeli olduğuna işaret etti ve şu değerlendirmelerde bulundu: “Ancak, şu ana kadar, bu potansiyelin tam olarak kullanılmadığını ifade etmek durumundayım. Bugün, Müslümanların çoğunlukta olduğu coğrafyalardaki istikrarsızlıkların, krizlerin ve terör olaylarının çözümü için kimlerin devrede olduğuna baktığımızda, maalesef, bu teşkilatı göremiyoruz. Hâlbuki teşkilatın asli görevi bu olmalıdır. Biz, İslam İşbirliği Teşkilatı’nı, işte böyle bir yapı haline getirmek için çalıştık, çalışmayı da sürdüreceğiz.”

“MÜSLÜMANLAR, KENDİ MESELELERİNİ ÇÖZMEK İÇİN NİÇİN BİR ARAYA GELEMEZ?” .................yazının devamını okumak için tıklayınız

Fotoğraflar : Necati AYÇİÇEK

Türkiye Cumhuriyeti’nin üst düzey bürokratlarının başında geliyor TBMM Genel Sekreteri Dr. İrfan Neziroğlu, babasını kendi deyimi ile “Dünya hayatının Vip yolcusu olarak Cuma günü “ toprağa verdi. 18 Aralık 2015 günü Cuma namazının ardından Trabzon’un Düzköy ilçesine bağlı Işıklar köyünde hava güneşli ama soğuktu, yol kenarındaki caminin avlusu tıka basa insan dolu. Caminin az ilerisinde, kadınların yanından alınan 91 yaşındaki Hacı  Ali Neziroğlu’ nun cenazesi, omuzlarda camiye getirildi. Yol boyu zaten araçlar, park edecek yer bulmakta sıkıntı çekti. Cenaze namazını yani babasının cenaze namazını kıldıran Türkiye’nin ilk TBMM Genel Sekreteri oldu Dr. İrfan Neziroğlu. O derece inançta samimiyet ki muhtazar’ından meyyit haline, teçhiz, gasil, tekfin ve teşyi’ inden yetmedi babasının kazılmış mezarına inip, onu kendi elleri ile kabre koyabilen bir evlat oluyor!

Hayatında verdiği en önemli kararlardan birisi hiç şüphesiz köyde ne var ne yok her şeyi satıp Trabzon merkeze yerleşmek oldu. Bize de daha iyi eğitim imkânı sağlamış oldu. İflah olmaz bir yaylacı idi. Fotoğraf yaylaya son gidişlerimizden birisine ait.

M.Kemal AYÇİÇEK / Tiflis

Dedaena parkından geçip caddeye çıktığım bir yerde iki polis aracının yol kenarında durduğunu fark ettim zaten polislerle orada 7-8 kişi tartışıyorlardı. Yol kenarındaki bir ağacın altında Almanya’dan gelmiş misafirleri ile bira ya da şarap içen insanlarla polisler arasında hararetli bir tartışma vardı. Biraz kulak misafiri oluyorum nedir olay diye sonra da sokakta içki içmenin yasak olduğunu ve burada da içki içen insanlara polisin müdahalede bulunduğunu anlıyorum.  İçki içenlere polis baskın yapmış ve ceza uyguluyor. Tiflis’te mekanlar dışında içki içilmesine yasak getirilmiş ve sorduğumda içki içmenin cezasının da 500 lari olduğunu öğreniyorum. İçki üretimi hele de şarap konusunda iddialı bir ülkedir Gürcistan ve burada içki yasağının polis marifeti ile denetleniyor olmasına tanık olmak beni de şaşırtıyor! Tam polislerle ceza kesilmesin diye konuşmalar yapılırken aralarından biri eline içki bardağını alıp konuşulanları izliyordu ki polis, ‘bize meydan okurcasına hala içki mi içiyorsun’ diye genci azarladı, diğerleri araya girip tartışmanın büyümesine engel oldular. Zaten o gençte elindeki bardağı masanın üzerine koyuverdi. 

Turistik mekanlar dışında da caddelerde ya da sokaklarda veya parklarda da içen tek bir insana rastlamadım, sadece evinin avlusunda içki içen bir aile gördüm. Bir antika dükkanında Gürcü asıllı Sovyet devlet adamı Josef Stalin’in portresine fotoğraf çekmek istedim, dükkan sahibi önce tepki gösterdi ardından da “afedersiniz” diyerek birkaç kez özür dileyip, fotoğraf çekebileceğimi işaretle anlattı. Taksilerde dahil emniyet kemeri takmamanın cezası 200 lari, sokaklara sigara izmariti atmanın cezası da 200 lari ancak her yer çok da temiz sayılmaz. Batum’da sokakları bayan çöpçüler temizlerken Tiflis’in sokaklarında temizliği erkekler yapıyordu. Dedaena parkı çevresinde zviad Gamsakhurdia caddesi kenarında eskiden kullanılmış tarım aletlerinin yer aldığı bir çeşit canlı müzeyi de gezerek bir taksiye binip Tiflis sanayisine gidiyorum. Burada genellikle Mercedes, BMW ve Opel gibi araçlar revaçta ve pazarda genellikle bu araçlara yönelik aksesuarlar dikkat çekiyor. Pazar yeri yeni yapılmış da olsa çamur içinde ve gezilmesi pek de hoş bir yer değildi.

Genel olarak kıyaslama yapabileceğim yer sadece Batum olabilir Gürcistan’ın özerk eyaleti olduğu için aynı ülke ne de olsa! Tiflis’i Batum’dan daha pahalı bir kent olarak gördüm. Yeme içme konusu da dahil para değişimi konusu da dahil tabi. Mesela bir fidan almak istedim zenginlerin soyarak fakirlerinse soymadan yedikleri  Feyxoa, peyho, feyhua,Fuji. Kobuleti’de fidanın tanesi 3 lari iken Tiflis’te tam 15 lari istediler. Bir kutu bira Batum’da 1,5 lari  iken aynı bira Tiflis’te 2 lari. Tabi ki Türkiye’den daha hesaplı ve ucuz bir ülke Gürcistan ama Batum’la kıyasladığımda pahalı bulduğum Tiflis görülmeye değer bir yer. Özellikle Kura nehri başlı başına görmeye doyulmuyor, nehrin hemen kenarındaki semti gezemedim. Tiflis’i görmeye giderken yanınızda bir sanat tarihçisi olmalı ki tadını çıkarabilesiniz. Selçuklu, İran, Osmanlı , Rus ve Gürcü mimarisi yapıları var. Sade bir gezgin gözüyle şehir, keyifle gezilebilecek ve zamanın nasıl geçtiğini anlayamayacağınız bir yer hele bir de şöyle güvenip rahatça yemek yiyebileceğiniz yerleri de biliyorsanız.




Türk restoranların bulunduğu yer şehir merkezine biraz uzaktaymış o nedenle gitmedim ama Gürcülerin göze hoş gelen yiyeceklerinin bulunduğu vitrinleri bizim rahmetli Kemal Sunal’ın filmlerindeki gibi gözledim ama midem ‘Salaklık etme ben onları kabul etmem’ deyince de mecburen ona uydum bilmem ki hata mı ettim! Zamanım dolmuştu akşam karanlık çökmek üzereydi. Gueen tamar köprüsünü doğu yakasına geçip buradan bir taksiye bindim ve ortaçala vagzal (otogar)a General Kvinitadze caddesinden geçerek vardık. Tiflis – İstanbul seferine çıkan otobüsümüzle akşam hava kararmak üzereyken ayrıldık Tiflis’ten. Güzel bir yolculukla gece yarısıydı Batum’a vardık.Buradan 3 yolcu aldık İstanbul'a giden, terminalden ayrılırken kaptan yine söylenmeye başladı."Burdan İstanbul 60 lira olur mu?Trabzon'dan İstanbul 70-80 TL, Batum'un yolu Trabzon'dan geçiyor, arada 214 km var, bu nasıl iştir.Bu yazıhaneciler varya kefen soyucu bunlar" baktım susacağı yok ben dinlemekten vazgeçtim!



Yol boyunca otobüsümüz aynı ama gürcü bayan hostesi değişmişti, pek sohbet etmedik çünkü otobüste sürekli istifra eden genç bir yolcu vardı. Gürcü azerisi La Rehman İstanbul’a gidiyordu, onu arka koltuklardan yanıma ön tarafa aldım, iyi oldu. Yol boyunca da sohbet ettik. Üniversite öğrencisiydi ve 5 dil biliyordu. Burada Sarpi’den sarp’a da yani gümrüklerde de fazla beklemeden Türkiye’ye dönmüş olduk. Tiflis’e nüfus cüzdanı ile gidilebildiği için aslında hafta sonunu değerlendirmek üzere Karadeniz illerinden rahatlıkla gidilebilecek bir yer ve bende gidilmeye de değer izlenimi bıraktı.

Yazının ilk 'Trabzon'dan Tiflis'e' başlıklı bölümü okumak için tıklayınız

 M. Kemal AYÇİÇEK – 5 Mayıs 2015

Müftüoğlu Restorasyon dergisinden arkeolog Murat Sav’a bu olayı şöyle anlatır;

Çivi kullanılmadan eski zanaatkar denilen ustaların ellerinde bugünün teknolojisi alet ve edevatlarla bile yapılması neredeyse imkansız mükemmel bir işçiliğin görülebileceği Hüseyin Hoca Köprübaşı tarihi camisi, burada anlatılması ile anlaşılabilecek bir eser değil. Biz de böylesi insanı derinden etkileyen bu tarihi caminin asıl yerinde yapılan camiyi de merak edip Keler köyüne çıktık. Betonarme yapılmış güzel bir cami ve çevre düzenlemesi ile güzel bir mekan gördük. O yeşillikler içinde biraz sırıtsa da içi çinilerle süslü ve Ankara Keçiören Belediyesi’nden verilmiş oturaklarla çevrelenmiş bir cami. Keler köyündeki bir kahvehanenin balkonunda oturan köylülerden 70 yaşındaki Yusuf Demircioğlu ve aynı yaştaki Ahmet Tüfekçioğlu, 55 yaşındaki Musa Tüfekçi ve 44 yaşındaki Al Kara ile sohbet ediyoruz. Onlara, “Güzelim ahşap camiye bir yer bulamadınız mı burada?” diye soruyorum, yaşılar, “Bir yer yoktu o zamanlar, yeni bir cami yapılacaksa da eski caminin yerinde olması gerekiyordu. O zaman ki büyüklerimiz tarihi eser olduğunu bilemediler. Hüseyin Hoca da olan insanlarda bizim köylülerimiz, Keler’den gitmişler oraya. Cami onlarında camisiydi. Camimizi yabancılara vermedik, yine kendi camimizin cemaati olan insanlara verdik.Onlar şimdi Rize topraklarında ama nüfus kütükleri hep bizim köydür. İyidere de o zamanlar, caminin öbür tarafından akardı, şimdi yol geçti de dere yer değiştirince böyle oldu” diyor ama şimdi değerinin daha bir farkına vardıklarını anladıklarını söylüyorlar. Konuşmalarından pişmanlık duyduklarını gözlemledik. Fakat genç olan arkadaşlar ısrarla Keler Camisinin Rize’ye değil kendi köylülerine verildiğini yani OF’un camisinin Rize’ye verilmediğinin altını çiziyorlar. Hele Ali Kara, “Of’un camisi Rizelilerin olmuş yalan mı?” diye sorunca sinirleniyor, “Anlatamıyoruz sana” diyor ardından da ekliyor, “Git Hüseyin hoca köylülerinin nufüs kayıtlarına bak neresi yazıyor, onlar bizim Kelerlilerdir. Bakma şimdi Rize tarafına kaldılar ama camiyi biz bizim köylülere verdik. Haritada fiziki olarak caminin yer değiştirmesi sizi yanıltmasın” diyor.

Belki Of’un köyü Keler’in eski camisi ve şimdi de Rize’nin Kalkandere- İkizdere devlet karayolu üzerindeki Hüseyin Hoca köyünün Köprübaşı tarihi ahşap camisi, daha kolay ulaşılabilir olmuş. Uzaktan Rize’ye gelenlerin daha önce belki Keler köyünde uğrayıp göremeyeceği bu tarihi eser şimdiki yerinde çok daha kolay ve görülebilir bir yere taşınmış oldu. Rize – Erzurum Devlet karayolunda Kalkandere kavşağına sapmadan İkizdere istikametin de hemen yolun kenarında ve tarihi değerine yakışır bir düz alanda, görülebilir bir yerde ziyaretçilerini bekliyor. İçine girildiğinde yapılan ibadetin normal camilerden daha farklı bir hisle size ibadet aşkı veriyor. Keler’den Yusuf Demircioğlu, “Zaman zaman gidip namazlarımı hala orada kılarım, o apayrı bir huzur veriyor” diyor. Böylesi ahşap ve aynı dönemlerde yapılmış cami Güneyce’de ve bir de yine aynı yol üzerindeki Çimşirli köylerinde de bulunuyor. 
 

Not:Ahşap işleme sanatının en güzel örneklerinden:
Hüseyin Hoca Camii

“Cedlerimiz yalnızca inşa etmiyor, ibadet ediyorlardı. Maddeye geçmesini ısrarla istedikleri bir ruh ve imanları vardı” A. Hamdi Tanpınar

Trabzon'un Of ilçesi Keler Köyü'nde 1825 yılında Ordulu Mehmet Usta tarafından yapılan ve ahşap sanatı ile işlemeciliğinin güzel örneklerinden biri olarak gösterilen tarihi camii, 1977 yılında taşınarak, Rize'nin Kalkandere İlçesi Hüseyin Hocaköyü'ndeki bir çay alım yerinin üzerine monte edilmişti. Alınlığında bulunan kitabede dört sıra yazı ve H.1250 tarihi yer almaktadır. Tamamen ahşaptan yapılmıştır. Ahşap olan mihrabın yüzeyinde sırasıyla mukarnas, örgü ve lâle motifli süsleme kuşağı bulunmaktadır. Karadeniz ahşap oyma ve işleme sanatlarının nadide örneklerini barındıran bir eserdir.

M. Kemal   AYÇİÇEK - Trabzon

Trabzon Hurması ya da cenet hurması olgunlaştığın da özellikle yaşlıların rahatlıkla yiyebileceği bir meyve oluşundan belki de bir diğer adıyla Cennet (Hurması) meyvesini yeterince tanımıyoruz. Ya da tanıyoruz ama hani olgunlaşmamış olanını elma gibi yemeğe kalktığımızda ağzımızı buruşturmuş ve bir daha da tarafına bakmamışız. Yani zamansız tattığımız da bizde olumsuz bir etki bırakmış ve mesafeli kalmaya devam etmişiz. Trabzon Hurması (Diospyros kaki) tam da bir kış mevsimi meyvesi. Hem taze ve olgunlaşmış hali ve hem de kurutulmuş haliyle adeta bir insan sobası! Adını Osmanlılar zamanın da Trabzon Eyaleti ki, Batum’u da kapsayan geniş coğrafya’ da yetişmesinden alan Trabzon Hurması, Almanya’da: Kakibaum, Sharon, Honigapfel, Persimone, İngiltere’de: Korean Mango, Asian Persimmon, Kaki, Sharon Fruit, Japanese Persimmon, İspanya’da: Kaki, Fransa’da: Plaqueminier, Kaki, italya’da: Diospiro, Loto, Diospero, Kaki, Caco, Cachi, Hollanda’da: Kaki, Sharonfruit Japonya’da: カキノキ, Norveç’te: Kakiplomme, Polonya’da: Persymona, Kaki, Hurma, Hebanowiec , İsveç’de: Kinesisk Persimon, Japansk Persimon, Kakiplommon, Sharon, Tay dilinde : พลับญี่ปุ่น şeklinde adlandırılıyor.

 Türkiye'de Karadeniz kıyılar ile Hatay ve Antalya civarında yetiştirilir. Yaygın İsimleri: Hurma, Doğu Trabzon Hurması, Japon Trabzon Hurması, Kaki. Trabzon Hurması ve Japon Hurması olsa da Dünya’nın bir çok ülkesinde ticari ürün olarak değerlendirilirken, ülkemiz de ise ticari üretimi yok denecek düzeydedir. Hele Karadeniz Bölgesi’nde tıpkı diğer meyve çeşitlerinde olduğu gibi yer yer sadece aileye yetecek düzeyde en fazla bir bilemedin iki ağaç şeklinde görülebilmektedir. Oysa Trabzon hurması da tıpkı Kivi üretiminde olduğu gibi çiçekleme evresinde erkek ve dişi çeşidine gereksinim duyar. Trabzon Hurmasının ham olarak yendiğinde büzücü ve burucu etkisi de meyvenin yeterince tozlaşması ile ilgilidir. Tozlaşma oluşmamış meyveler, çekirdeksiz olabilir. Normalde sekiz dişi Trabzon Hurması ağacı için bir erkek hurma ağacının olması gerekir. Taze veya kurutulmuş yapraklarından çay yapılır. Tohumları ise kurutulup kahve yapılarak tüketilir.

Atom Bombasına direndi!

İkinci Dünya savaşı sırasın da Amerika Birleşik Devletleri'nin II. Dünya Savaşı'nın son günlerinde Ağustos 1945’te Japonya'nın Nagasaki şehrine atom bombası atmasının ardından Güney Japonya kenti Nagasaki’deki patlamanın olduğu yerde ilk biten bitki Trabzon Hurması oldu.  Trabzon Hurması o tarihten sonra "Nagasaki Kaki" diye Japonya’da sembolize edildi. Yaygın olarak Çin , Hindistan , Japonya, Myanmar, Afganistan , Cezayir , Avustralya , Brezilya , Mısır ,Fransa , Endonezya , İsrail , İtalya , Kore ,Türkiye,  Filistin, Filipinler , Rusya Federasyonu ,  Amerika Birleşik Devletleri ve Vietnam'da yetiştirilir. İsrail’de özellikle kurutulmuş hali Avrupa’ya ihraç edilmektedir. Trabzon Hurmasının tamamen olgunlaşmış meyveler, genellikle elde yenebilir. Meyve, kaşıkla da yenilebilir. Reçel ve marmelatı yapılabilir. Salatalara eklenebilir, dondurma ve yoğurtla tüketilebilir. Hamur işleri ve pudinglerde ve bir çok pasta çeşidinde değerlendirilebiliyor.

Süper kalori

Ordu Üniversitesi (ODÜ) Ziraat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Turan Karadeniz, vücut ısısının ortalama 36 derece olduğunu ve vücut ısısının ortalamanın altına düşmesi halinde vücutta üşüme başlayacağını belirtirken, kış aylarında vücut ısısının dengede tutulmasının önemli olduğunu ifade ediyor. Vücut ısısının dengede tutulmasında alınan gıdaların önemli bir rol oynadığına dikkat çeken Prof. Dr. Karadeniz, “Trabzon hurması, içeriğindeki yüksek karbonhidrat nedeniyle kış aylarında vücut ısısını dengede tutmaya yarayacak bir meyvedir” diyor. Trabzon Hurmasının yaş meyvesinin 100 gramında 77mg kalori, kurutulmuş Trabzon Hurmasında da Kalori 350 mg bulunuyor. Bu durum da Prof. Dr. Karadeniz’in sözlerinin anlamını ortaya koyuyor.

Tıbbi Kullanım alanları ;

Trabzon Hurması ile ilgili yapılan araştırmalar da İnsanda hücre yenilenmesinden tutun stres ve kanser de dahil olmak üzere bir çok rahatsızlığın tedavisine atıflarda bulunuluyor. özellikle kalp-damar, sindirim sistemi hastalıklarına iyi geldiği, bağışıklık sistemini kuvvetlendirdiği, sindirim sistemi hastalıklarının tedavisinde kullanılabileceği belirlenmiştir. Ayrıca zayıflama, 100 gramda 0.3 miligram demir ihtiva etmesi nedeniyle kansızlığın, A, B, C vitaminlerini ihtiva ettiğinden dolayı da vitamin eksikliğinin tedavisinde kullanılabilmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalarda, kolesterolü ve yüksek tansiyonu düşürücü özelliğinin olduğu da tespit edilmiştir.   Kara hurma (Kırmızı incir) adlarıyla da bilinen meyve, bol miktarda, protein, karbonhidrat, selüloz, fosfor, kalsiyum, demir, sodyum, tanen, potasyum, magnezyum, A, B1, B2, B3, C vitaminleri.  Bitki geleneksel olarak,  Bel soğukluğu gibi çeşitli cinsel rahatsızlıkların tedavisinde,  İltihaplı tüm rahatsızlıklarda, Karaciğer hastalıkları, Cilt ve lenf bezleri, ağız içi ve boğaz iltihapları,  fizik tedavi ve ağrılı Romatizmalı rahatsızlıklar da, Şiddetli fiziksel acılı ve ağrılı hastalarda,  kadın hastalıkları, şeker hastalığı, öksürük kesici, büzücü, müshil giderici,  mide rahatsızlıkları, Özellikle kanama, dizanteri, ishal, uçuk tedavisinde kullanılabiliyor. Psikolojik ve zihinsel post-travmatik stres nedeniyle şikâyetler, Kemoterapi ve Radyoterapilerin yan etkilerinin azaltılmasında destekleyici tedavi olarak Çeşitli yaprak çay olarak da kullanılır.  Taze tam olarak olgunlaşmış meyve kabızlık ve basur, pişirilmiş halde de ishal tedavisinde kullanılır. Olgunlaşmamış meyve suyu hipertansiyon tedavisinde kullanılmaktadır. Meyveler, yeşil ve yaprakları ateş düşürücü ve yumuşatıcı olarak kabul edilir. Kurumuş Trabzon Hurması, Bağırsak solucanlarını düşürücü veya öldürücü ilaç, kanama dindirici, Basur, kabızlık, balgam söktürücü, ateş düşürücü ilaç ve destekleyici tedavi, Kuru öksürük ve hıçkırık tedavi etmek için kullanılır.

Birçok insanın sevdiği meyve olan cennet hurmasının hiç bilinmeyen faydası ortaya çıktı. Kan tahlilinde direkt olarak anlaşıldığının belirtilmesi dikkat çekti. Trabzon hurması da denilen cennet meyvesi adeta şifa deposu olduğu biliniyor.

İŞTE CENNET HURMASININ FAYDALARI KANDA İLTİHAP BIRAKMIYOR

Kana karışan iltihap vücutta yorgunluk ve halsizliğe neden olduğu bildirildi. Genelde bu gibi durumlar antibiyotik kullanılır ancak zamanla bu ilaçlar vücutta kalıcı hasarlara neden olur. Bunun yerine cennet hurması tüketin. Bu meyve sayesinde vücudunuzdaki iltihaptan tamamen kurtulacaksınız.

CİLDİ YENİLİYOR

Cennet hurması A vitamini, beta-karoten, lutein, likopen ve kriptoksantin içerir. Bunlar da oksidatif stresi azaltırken kırışıklıkların ve yaşlanmayla gelen cilt lekelerinin gecikmesine yardımcı olduğu vurgulandı.

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ GÜÇLENDİRİYOR

C vitamini deposu cennet hurması, beyaz kan hücrelerinin üretimini arttırarak bağışıklığı güçlendirmede destekçi olduğu bildirildi. 1 cennet hurması, gündelik C vitamini ihtiyacını karşılamak için yeterlidir. Beyaz kan hücreleri, viral, bakteriyel ve diğer toksinlere karşı vücudu savunucu rol oynar. Vücutta görülen inflamasyon virüsler ve hastalıklara karşı doğal bir savunmadır. Kalp hastalarına karşı etkili Yüksek tansiyon, inflamasyon ve yüksek kolesterole karşı koyar. Havuçta da bulunan beta-karoten içeriği ile hurmanın kalp krizi riskini düşürdüğünü belirten çalışmalar vardır. Kanda bulunan kötü kolesterol (LDL) seviyelerinin düşürülmesinde etkili olan antioksidanlar, bu sayede kanın vücutta daha sağlıklı pompalanmasına destek olurlar. Akciğer ve beynin gerekli bölgelerine kan akışını sağlamaya yardımcıdırlar.

 Trabzon Hurması değerleri;

Trabzon hurmasının özellikle A vitamini ve karbonhidratlarca zengindir. 100 gramında 14-20 gram arasında vitamin (20-25 miligram arasında C vitamini ile riboflavin, niasin ve tiamin gibi bazı B vitamini çeşitleri), 0.7 gram protein ve 0.4 gram yağ içermektedir. Ayrıca mineral madde içeriği bakımından zengin olup, özellikle potasyum, kalsiyum ve fosforu en yüksek oranlarda ihtiva etmektedir.

Trabzon Hurması Meyvesi 100 gramındaki gıda değeri;

  Kalori    77, Nem              78.6 gr, Protein 0.7 gr, Yağ           0.4 gr, Karbonhidratlar               19.6 g, Kalsiyum 6 mg, Fosfor    26 mg, Demir     0.3 mg, Sodyum               6 mg, Potasyum                174 mg, Magnezyum8 mg, Karoten        2710 IU, Tiamin 0,03 mg, B 2 vitamini      0.02 mg, Niasin 0.1 mg ve Askorbik asit      11 mg

Trabzon Hurması Kuru Meyve (Kuru ağırlık)       100gr

 350 Kalori Su: 0% Protein: 3.6 g; Yağ: 1.5 g; Karbonhidrat: 91g; Fiber: 7.7g; Kül: 4g; Mineraller - Kalsiyum: 80mg; Fosfor: 100 mg; Demir: 8 mg; Magnezyum: 0mg; Sodyum: 20 mg; Potasyum: 950 mg; Çinko: 0mg; Vitaminler - A: 5600mg; Tiamin (B1): 0.2mg; Riboflavin (B2) 0.15mg; Niasin: 0.9 mg; B6: 0mg; C: 75mg;

Trabzon Hurması için yapılan araştırmalar ve yararlanılan kaynaklar:

 1. Gilman E.G. ve Watson D.G. Diospyros kaki Japenese Trabzon hurması. Fact Sheet ST-229, çevre bir dizi bahçecilik bölümü, Florida kooperatif uzatma hizmeti, Gıda ve tarım bilimleri Enstitüsü, Florida Üniversitesi. 1993. 2. Sastry B.N. Hindistan zenginliği, hammaddeler, cilt III. CSIR, Yeni Delhi, 1952. P136. 3. Creveld M. Diospyros kaki, de Wereldboom; droomproving. Dynamis: 25; 2001 (İngilizce ) 3/02 LİNKLER. Bazı Batı Afrika ve IndianAsian J. Arş 4. Houghton PJ in vitro test. Pharm. Sci. 2011; Cilt. 1: Sayı 3, Sf 55-58 [. AJPSci] 58 bitkiler Snakebites tedavisinde kullanılır. Médicament Et Beslenme: L'Approche Ethnopharmacologique. 1 'dir; 1993: 263-274. 5. Okonogi T. Hattori Z. Ogiso A. ve Mitsui S. detoksifikasyon tarafından Yılan zehirlerinin ve bakteriyel toksinlerin Trabzon hurması tanen. Toxicon. 75 (5); 1979: 524-7. 6. Mallavadhani U.V. Panda A.K. Rao Y.R. Farmakoloji ve Diospyros ve kemotaksonomi. Fitokimya. 49 (4); 1998: 901-905. 7. Sa Y. S., Kim S.J. Choi H.S Dan antikoagülan fraksiyonu Diospyros kaki L. yaprakları bir anti-trombotik aktiviteye sahiptir. Arch. Pharm. Res. 28 (6); 2005: 667-74. 8. Chen G.X.J. Xu S.X. Zhang R.Q. Kimyasal bileşenleri Diospyros kaki ve sitotoksik etkileri yaprakları. J. Asya. Uyruk. Prod. Res. 9 (4): 2007: 347-353. 9. Kawase M. Motohashi N. Satoh K. Sakagami H. Nakashima H. Tani S. Shirataki Y. Kurihara T. Spengler G. Wolfard K. Molnár J. Trabzon hurması biyolojik aktivitesi (Diospyros kaki) soyma ekstraktlar. Phytother. Res. 17 (5): 2003; 495-500. Diospyros kaki 10. Funayama S. Hikino H. Hipotansif ilkeleri bırakır. Chem. Pharm. Bull. 27 (11): 1979; 2865-2867. 11. Lee H.C. ve Lee H.S Akar öldürücü aktiviteye ve akar fonksiyon konularında plumbagin ve onun türevleri kullanılarak göstergesi izole Diospyros Kaki Thunb.roots (ebenaceae). J. Microbiol. Bıotechnol. 18 (2): 2008; 189- 193. Diospyros kaki 12. Li C. Bei W. Li Y. Lou J. Etilasetat özü önlenmesi ve hiperglisemik, diyabet tedavisi için, yaprak ve metabolik sendromlar. Faming zhuanli. Shenqing. Gongkai. shuomingshu. 2007;: 32 21 -23. 13. Bir B. J. Kwak J.H. Park J. M. Lee J.Y. Park T.S. Lee J.T. Oğlu J.H. Jo C. Byun MW enzim faaliyetlerinin engellenmesi ve Trabzon hurması yaprak izole polifenol kırışık önleme etkisi Insan derisi üzerinde (Diospyros kaki folium). Dermatol. Surg. 31: 2005; 848-54. 14. Kyung K.O Kyoon Young. Için farmasötik bir bileşim triterpenoid bileşiği ihtiva eden koruyucu karaciğer ayrılmış Diospyros kaki folium. Resim s. Verilmiştir. CODEN: KRXXA7 KR 2005043130 A 20050511 Patenti Kongbo. 2005. 15. Achiwa Y. Hibasami H. Katasuzaki H. Imai K. Komia T. Trabzon hurması inhibitör etkileri (Diospyros kaki) ayıklamak ve İnsan lenfoid büyümesi üzerindeki ilgili polifenol bileşikler lösemi hücreleri. Bisc. Bıotechnol. Biochem. 61 (7): 1997; 1099- 101. 16. Uchida S. Ohta H. Niwa M. Mori A. Nonaka G. Ozaki M. Eğilimli inme ömrü uzaması kendiliğinden Trabzon hurması tanen sindirerek aşırı duyarlı fareler (REMS'lerin). Chem. Pharm. Bull. 38 (4): 1990; 1049-1052. 17. Lee H.C. Lee H.S Akar öldürücü aktiviteye ve akar fonksiyon konularında plumbagin ve onun türevleri kullanılarak göstergesi izole Diospyros Kaki Thunb.roots (ebenaceae). J. Microbiol. Bıotechnol. 18 (2): 2008; 189- 193. Antimikrobiyal 18. Lilian J. Qianghua Z. Guiyou C. Çalışması aktif bileşiklerin yaprak ve izolasyon ve aydınlatılmasında. Shipin. Kexue. 24 (3): 2003; 129-131. 19. Kato H. Sakagami R. Harada M. Sakurai J.U.T. Yamanaka S. Kaki tanenler ve ağız içi patojen gibi oligosaacharides bakteriyel ajanlar. Jpn.Kokai. Tokkyo Koho. 2006 7pp.coden jkxxxaf jp 2006298827 yazılmış 20061102. patenti Japanese.Application JP 2005-123412 20050421.Priority: can 145: 432248 AN2006: 1.147.642 caplus. 20. Yasumasa Y. Aya Y. Yoneda A. Noriko Y. Nobuji N. Diospyros kaki yapraklarından kaempferol tanımlanması streptokok mutans karşı ve antimikrobiyal aktivite. Biocontrol. Sci. 4 (2): 1999; 97-100. 21. Gorinstein S. Bartnikowska E. Kulasek G. Marina ZM Soo S.K. Plumbagin ve Samkeun L. Byeongjin C. antifungal aktivitesi nepenthes Ventricosa x maksimumlar yapraklarından saflaştırılmış fitopatojenik mantarlara karşı. Bitki. Pathol. J. 23 (2): 2007; 113-115 ° C. 22. Tezuka M. Kuroyanagi M. Yoshihira K. Natori S. Napthaquinone Diospyros kaki Thunb ve D kaki Thunb gelen türevleridir. Var. sylvestris MAKINO. Chem. Pharm. Bull. 20 (9): 1972; 2029-2035. 23. Zhong S. Feng S. Napthoquinones ve sapından bir Triterpen Diospyros kaki var Sylvestris. Zhongguo. Yaoke. xuebao. 18 (4): 1987; 279-80. 24. SÜZÜK İ.K. Persimmon.II içinde Itoh S. Tsuyuki H. Lipidler. kompleks Trabzon hurması tohumlarının lipidler. Nippon. Shokuhin. Kongo. Gakkaishi. 29 (5): 1982; 310-15.

 M. Kemal AYÇİÇEK – 20 Eylül 2014  

Gece yarısını geçmişti, çay içmek için Kalkandere’nin  Hüseyinhoca Köyü (Sevarne, Sivane) köyündeki kahvehane uğradığımız da köy muhtarları ile karşılaşmıştık. Aslında kahvehanede ocak da sönmüştü ama bizi kırmadı ve bir demlik çay yapıp, bize ikram ettiler. Sonra da Pileki mağarasından söz ettiler. Pileki, karadeniz bölgesi’bdeki tüm evlerde kullanılan doğal bir ocaktı. Her türlü yemeğin pişirilmesin de bu Pileki’den yararlanılıyordu. Mağara, Rize’nin İyidere sınırındaki Köşklü köyündeydi. Rize’de 2006-2008 yılları arasında görev yapan ve “Kahvehanelere eğitim zorunluluğu getirilmesi, her kahvehanenin bir öğretmene zimmetlenmesi, öfke kontrol yönetimi, yaz aylarında çay üreticileri için seyyar tansiyon ölçen ekipleri kurulması, eşini dövenlerin silah ruhsatlarının iptali ve eşini dövenlere silah ruhsatı verilmemesi, resmi bayram ve törenlerde konuşmaların engelli vatandaşlar için işaret dili ile tercüme edilmesi zorunluluğu, yabancı iş yeri isimlerinin Türkçe isimler ile değiştirilmesi, sarhoş eden gözlükle trafik eğitimi, Dünya Rizeliler Günü’nün kabulü ve kutlanmaya başlaması gibi birçok ilginç projeleri ile adını duyuran Vali Kasım Esen’in projelerinden biri de Pileki mağarasıydı. İyidere Kaymakamı Bülent Uygur ve Belediye Başkanı Ahmet Mete’nin de gayretleri ila Pileki Mağarası, geçen yıl İyidere Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği  ve Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) tarafından desteklenerek tüm Dünya’ya sunulan önemli bir hizmet oldu.

M. Kemal AYÇİÇEK – Ağustos 2014

Her seferin de “Hadi gidelim” diyor ama bir türlü harekete geçmiyor. Aracı doldurup, boşaltıyor. “Yarın” diyor, birkaç isim sayıyor, sonra telefonuna bakıyor ve tüm söylediklerini unutuveriyor. Ben de artık ciddiye almamaya başlamıştım ki bana, “Hadi gidelim” dediğin de “kalk o zaman yürü” diye biraz da sert cevap verince ciddileşti Necati. Telefonuna sarıldı, “Selman”la konuştuğunu anlayabildim o kadar. “Bu uşak ekti bizi” diye söylendi sadece. Ardından Fatih, Mahir ve Hakan Utku’yu “Kervan yolda düzülür” misali aldık ve yola koyulduk. Hiç birimiz, gittiğimiz yeri tam olarak bilmiyoruz ama hedefimiz belliydi. Rize’nin Çayeli İlçesi’ndeki Köprübaşı köyünde bulunan Ağaran Şelalesi.

Necati, copilotumuz ( İngilizce bir ifade olan "co pilot" Türkçe'de; " ikinci pilot" anlamına geliyor-Bilmeyenler için!) Rize Ziraat çay bahçesinde biz bir demlik çayı içerken, O  Navigasyon’una bakıyor, haritalar oluşturuyor aklınca. Hava mükemmel, güneş var .”Tamam” dedi, yola koyulduk. Karadeniz Sahil Yolu’ndan Çayeli köprüsünü geçince çıktık. Madenli yolundan devam ettik, İnce sırt köyünden geçip, oradan da eski adı Ada başı olan Köprübaşı köyüne ulaştık. Zaten Ağaran Şelalesi de bu köy sınırlarında bulunuyor. Anlayacağınız Navigasyon bize aslında çok güzel olan Yusuf Ziya Koçanlı caddesi yolu yerine İncesırt köyü gibi farklı bir güzergah çizmişti. Ama pişman olmadık, yolumuz azıcık uzadı belki ama müthiş manzaralı köylerden geçtik. Çayeli’ne 11 kilometre uzaklıktaki Ağaran Şelalesi  8 kilometrelik Köprübaşı köyünün 3 kilometre yukarısın da ve adeta  Kestane meşeleri arasında özenle doğaya işlenmiş bir dinlenme yeri. Ama öyle böyle dinlenme değil, hem ruhunuz hem bedeniniz yine sizin yeteneklerinize bağlı olarak burada deşarj oluveriyor!

Ağaran Şelalesini önce karşı yamaçlardan seyrediyoruz. Kestane, kumar, şimşir ağaçlıklı orman yolundan bir süre çıkıp geriye dönüyoruz. Bakmayın siz Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Ağaran Şelalesi için kendi web sitesin de “Şelale Turizmi Açıklama; Çayeli ilçesinin ortasından akan Şairler Deresi üzerinde bulunan şelale merkeze(Rize) 30 km uzaklıktadır. Sırt Köyünden araç yolu ile ulaşılabilen şelale, orman ve yeşilin arasında güzel fotoğraf imkanı sunmaktadır”.  denmesine, Şelale, Çayeli Merkeze yani aynı zaman da Karadeniz Sahil Yolu’na 11 kilometrelik bir mesafede ve yolları da tüm araçlar için uygun. Aynı bakanlıkça bir trilyonluk ödenekle sosyal tesisler ve çevre düzenlemesi ile güzelleştirilmiş tam bir piknik , kamp ve panayır alanına dönüşmüş. Şelalenin aşağısında gençler el ele tutuşmuş ve tulum eşliğinde horona durmuşlardı. Onların coşkusuna bizde katılıyoruz. Araç yoğunluğundan aracı park etmekte zorlanıyoruz. Semaverli çayevi sahibi Hüseyin Kara’nın çayını yudumluyoruz.

Ağaran Şelalesini ilk kez görünce insan ister istemez, “Bu zaman kadar neden haberim olmadı bu Şelaleden” diye kendime sordum. Bölgemiz de Gümüşhane’de Tomara, Tekke, Bayburt’ta Sarıkayalar, Rize Ayder’de Gelintülü Şelalesi, Çamlıhemşin’de  Palovit Şelalesi, İkizdere şelalesi, Cimil Şelalesi, Balıklı şelale, Trabzon’un Araklı ilçesinde  Tilkibeli şelalesi gibi bir çok Şelaleyi biliyordum ama Ağaran Şelalesinin sadece adını biliyordum. Kazma- kürekle daha yeni genişletilmiş patika yol ile 100 metrelik bir tırmanışla Ağaran Şelalesi’nin en yukarısına çıkınca tüm bildiklerimi unuttum! Teşbihte hata olmaz denir ya hani artık Dünya’nın en ünlü şelaleleri Brezilya ve Arjantin arasındaki İguazu şelalesi, Zimbabwe ve Zambiya sınırındaki  Viktoria şelalesi, Amerika’daki Niagara Şelalesi, Venezuela’daki Salto angel şelalesi, Güney Amerika’da Guyana’daki  Kieteur Şelalesi, Kuzey Etiyopya’daki Mavi Nil Şelalesi, Çin ve Vietnam sınırındaki Detian Şelalesi, İzlanda’daki Gullfoss (Altın Şelale) sırasıyla aklımda geçişler yaptı. Ağaran Şelalesini benzerlik bakımından Niagara şelalesinin belki minyatürü gibi dedim. Bin metrelik bir rakım belki fazla yüksek sayılmaz ama o kestane, şimşir meşeleri içinden gelen suyun oyuk oyuk yaptığı, birbirlerinden farklı 9 gölcüğün hepsine girerek, buz gibi sularda önce serinledim. O patika yolu çıkarken terlemiştim. Şelalenin döküldüğü 75 metrelik yükseklikteki son nokta da finali yaptım. Suyun kayaları oyarak yaptığı doğal havuzlarda yüzerken, Şelalenin aşağısında bulunan muhteşem manzarayı seyrediyorsunuz.

 Abartmıyorum, Antalya’nın Manavgat Şelalesi, Kurşunlu veya Düden Şelaleleri gibi değil Ağaran Şelalesi, sadece bir şelale de değil ki! Şelaleyi seyretmiyor, yaşıyorsunuz. Hani kaplıcalarda Aslanağızları vardır ve o Aslanağızlarının altına girmek için sıra beklersiniz ya işte Ağaran Şelalesi’nde o Aslanağızlarından bir düzine var ve hiç sırada beklemiyorsunuz! Çünkü ziyaretçi her babayiğit, o soğuk suyun doğal akışına kendini teslim etmeye cesaret edemiyor. Yörenin gençleri daha çok bu riski çekinmeden alarak doğal su masajından yararlanıyor! Bizim Şelaleyi gezdiğimiz ve o şelalenin doğal havuzlarına girdiğimiz sırada birlikte olduğumuz motosikletli bir grup vardı, bilirsiniz onların ruh hallerini ve eğlence anlayışlarını değil mi? Adrenalin diyorlar ya bir çoğumuzun korktuğu maceralara onlar alışık ve bağışıklar gibi, hızla metrelerce yüksekten akan şelale üzerindeki o havuzların birinden çıkıp bir diğerinin soğuk sularına birlikte dalıyoruz. Karadenizliler, genellikle girilebilecek bir su birikintisini gördüğü derelerde soğuk sulara girmeye alışıktır ama burası sıradan bir dere de değil, aşıklar deresi! Hemen Şelalenin bulunduğu Aşıklar deresine paralel inen bir başka dere daha var aynı yerde, o dere üzerinde de ağaçların altında ayrıca göller yapılmış ve bunlarda tehlikeli yüzmek istemeyenler için ayrı bir seçenek olmuş şelale ziyaretçilerine.

Tehlikeli mi evet hem de çok tehlikeli belki Ağaran Şelalesi sularına girmek ama kontrollü olduktan sonra bence sakıncası yok. Tehlike dediğimse hava şartlarıyla ilgili tabi. Eğer Ağaran Şelalesi’nde suya girecekseniz havanın yağışsız olması ve güneşli olması önemli. Biz sulardan çıkarken şelalenin bulunduğu tepeleri bir anda sis kapladı. Yukarılarda yağış varsa ve dere taşarsa sizi Şelale sularının aşağıya atmaması da mümkün değil! Onun için havanın güzel olduğu bir günde Ağaran şelalesinin tadını çıkarabiliyorsunuz ve o güne kadar yaşamadığınız bir heyecanı yaşıyorsunuz inanın! Ha Ağaran Şelalesine gidip soğuk sularına girmek zorunda mısınız? Değil tabi, siz isterseniz Şelale manzarasını diğer şelalelerde olduğu gibi sadece izleyip, sıçrayan sularıyla serinleyebilir ve manzarasını piknik yaparak da seyredebilirsiniz, orası sizin su ve doğa ile olan bağınızla alakalı bir özeliniz! Hani bir söz vardır ya, “Ölmeden önce görülmesi gereken yer” diye, Ağaran Şelalesi de bence bunlardan sadece birisi. Birlikte gittiğimiz Necati, Fatih, Hakan Utku ve Mahir’e söz tesir etmiyor, bir türlü çıkmıyorlar şelale sularından ama bir yere kadar. İnsanın soğuk sulara dayana bilirliği her hal de parmaklarını hissedemeyeceği kadar üşümesine bağlı, biz de ancak bu şekilde Ağaran Şelalesinin sularından “En kısa zaman da yine geleceğiz haa” diyerek çıkıyoruz Necati bana takılıyor, “Hadi biz bilmiyorduk burayı sen nasıl bilemezsin diye?” “Bende sizinle giderim diye bekledim, adını duymuştum” demekle yetindim. Hüseyin Kara’nın semaver çayını içip, kendimize geliyoruz. Müthiş bir günü akşam edip, dönüşe geçiyoruz.

“Bir emanetim var, Aydıntepe’ye gitmemiz lazım” dediğin de Nuri’ye hemen , “çok iyi olur” dedik, birlikte yola koyulduk. Baharın son günleri artık, çevre de yeşillikler göz almaya başlamış, kar dağların zirvelerinde görülebilir. Akşar’dan (Balahor) E97 karayolunu takip ediyoruz. Nişantaşı köyünün hemen çıkışından da ayrılıyoruz Gümüşhane -Bayburt- Erzurum karayolundan, sola doğru devam ediyoruz. Arpalı yolu sakin, dümdüz bir yol. Karşımız da karlı tepeleri görülen Soğanlı dağları. Karadeniz’den yükselen bulutların önünün kesildiği dağlar silsilesinin devamı da Ovit ve Kaçkar dağları işte.

Eski adıyla Niv’e vardık, düz bir ovada gelişmekte olan bir kasaba. Osmanlı – Rus harbinde çok önemli bir yeri vardır Niv’in, yani Arpalı’nın. Şöyle ki ;

“General Burdzof Türk kuvvetlerinin ilerlemelerini durdurmak amacıyla iki bölükle Hart Ovasına hareket etti. 30 Temmuz 1829 tarihinde iki taraf kuvvetleri birbirleriyle temas sağladıktan sonra karşılıklı taarruz başladı. Türk milisleri Aydıntepe´(Hart) ye doğru çekildi. Askeri tarihlere pek geçmemiş olmakla beraber Arpalı (Niv)´ yı ikiye bölen Çoruh Çayında yerli halkın gayretiyle bentler yapılarak kapatılmak sonucunda su şişmeleri meydana gelmiş ve ovanın büyük bir kısmı bataklıklarla kaplanmıştır. Meydana gelen bataklıklar düşmanın geçişini uzun süre güçleştirmiştir. Belki de Anadolu ´da ilk defa yapay engel yapılarak ovada gerçekleştirilen ilk ve tek savunmadır. Kendi kısır olanakları içinde yöre halkının Of ve Sürmeneli(o yıllar, Araklı Sürmene(Humurgan)’ye bağlı) yiğitlerle birlikte düzenli Rus birlikleri ile yaptıkları bu savaş bugün en çağdaş orduların bile başa çıkamadıkları bir gerilla savaşı niteliği taşımaktadır.”

Arpalı’yı geçip, zaten kısa mesafeli Yukarı Kırzı’yı da geçip, Aydıntepe (hart)’ye doğru yol aldık. Biliyorsunuz Aydıntepe’de bir yer altı şehri var ve her yıl bu yüzden Bayburt’a gelen turistlerin uğrak yerlerinden biri haline gelmiş Aydıntepe. Biz o yeraltı şehrinin üzerinden geçip, Yakudiye mahallesine çıkıyoruz. Nuri, burada emaneti teslim edeceği evin zilini çalıyor. Dışarıya çıkan Kadir’in babası, oğlundan gelen hediyeyi alıyor. Bu sırada bahçeleri çevreleyen kavak ağaçlarına yuvalanmış kargalar, sürekli bağırıyor. Öyle bağırıyorlar ki, bir metre mesafede konuşan iki kişinin anlaşmaları pek mümkün olmuyor. Karga sesleri yüzünden anlaşılamayan iki kişi arasındaki sesler yükseliyor, böylece biz de duyuyoruz konuşmaları;

“Bu kargalar başımıza bir bela oldu Nuri bey sormayın, yapmadığımızı bırakmadık. Yaz başında tüfeklerle bir çok kez korkutup kaçıralım dedik, yuvalanmalarını önlemek istedik ama yine de başarılı olamadık. Gerçi epeyce kaçırdığımız  kargalar oldu, yuva yapmaktan vazgeçti, gitti başka yerlerde yuvalarını yaptı ama bunlar en inatçı olanları, ne yaptıysak kaçıramadık. Zırzırzır sabahtan akşama, akşamdan sabaha kadar susmak bilmezler, üstelik bir de sokak lambaları yanınca sabaha kadar da zırıltıları kesmezler. Zevzek kargalar, çok zevzek çook. Ne yaptıysak boşuna, ağaçların kesilmesinden başka çare yok ama kavak ağaçları da komşuların, onlar da bahçeleri çevrelemişler. Yıllardır karga sesinden bıktık. Buradan gidince insan özlüyor karga sesini de ama buraya da gelince bıktırıyorlar. Hani her zaman olmasa insan yine katlanır ama yavruladıkları zaman daha başka azıtıyorlar. Hiç sesleri kesilmiyor. İnsanlardan yana bir sıkıntıları da yok ama birbirlerine mi bağırıyorlar, dedikodu mu yapıyorlar, hani insan ne dediklerini de merak ediyor. Hiç susmadıklarına göre mutlaka bir şeyler konuşuyorlardır öyle değil mi Nuri bey?” diyor. Nuri, bir kargalara bakıp, bir de adamın anlattıklarına gülüyor.

Bayağı büyükçe bahçe kenarlarına sıralanmış kavak ağaçlarının her birinde 4-5 tane karga yuvası var ve bu yuvalarda da kargaların yavruları var. Kargaların bir anda bağırıyor olmaları, sanki Luciano Pavarotti’nin konserindeymişsiniz hissi uyandırıyor. Kargalar, her nedense hep olumsuzluklara örnek gösterilir. Mesela bir rüya tabirinde aynen şöyle deniyor;

“Bir yerde kargaların toplandıklarını görmek; fasık ve hırsızların orada toplanacağına…” Birçok rüya tabirlerine konu olan kargalarla ilgili Seyyid Süleyman’ın yorumu şöyle;

 “ Karga bozguncu ve dönek bir insanın temsilcisidir.

Kirmani demiştir ki; Bayıltmak suretiyle karga avladığını gören, hile ve yalanla mal temin eder. Bir ağaç dalı üzerinde karga gören, gurbete gider, ailesinden ve akrabalarından ayrılır. Karganın şafak vakti ağaç üzerinde ötmesi, musibet ve fakirliktir.

Cabir'ül Mağribi diyor ki; Rüyasında karganın kendisiyle konuştuğunu gören, bir yabancıdan hayır görür yahut hayırlı bir haber işitir. Karganın bir veya üç kere bağırması iyidir. Iki yahut dört defa bağırması, fenadır. Hüzün ve üzüntüdür. Ondan fazla bağırdığını duymak hayra delalet eder. Bir karga avlayan, batıl bir sebeple mal kazanır. Ala karga gören, hayret edilecek bir iş yapar. Kendisine böyle bir karga verilen, sevinir. Karganın öldüğünü veya toprağı kazdığını gören, gurbette vefat eder.

Karısının yahut yatağının üstünde karga görenin eşi, başka biriyle münasebette bulunur.

Ebu Said ül Vaaz şöyle diyor; Ala karga; haram mala, bir rivayete göre, zorba ve fasık yani dinsiz bir adama işarettir. Evinde karga görenin karısı, başka biriyle gayr-ı meşru alaka kurar yahutta hanesine tecavüz edilir. Karga sesi, sonu ferahla neticelenecek şiddetli bir kedere delalettir. Karga eti, çalıntı maldır”.

Kargaların yuvalandığı kavak ağaçlarından fotoğraflarını çekip, bir de video çekimi yapıyoruz. Daha sonra ayrılıyoruz Yakudiye mahallesinden ve Yaşar Doğu Caddesi’ndeki Yeraltı şehri üzerindeki çay bahçesinde çay molası veriyoruz. Aydıntepe, yani eski adıyla Hart, Bayburt’un diğer ilçesi Demirözü gibi göç vermiş ilçelerden biri ve zaten bir de Kale mahallesi var. Bayburt caddesi, Trabzon caddesi, İsakoğlu caddesi, İstiklal caddesi, Araklı sokak, molla Halil sokak, Arapoğlu sokak gibi birkaç mahalle ve sokaktan ibaret. Ama güzel ovası, bir tahıl ambarı mahiyetin de tabi. Sürekli Karga olarak yazdım ama bizim bölgemiz de Kargalara, genellikle “garga” deniyor.

 Aydıntepe’de kargalardan en fazla rahatsız olan ama Karga sesi sevenlerin ziyaret edebileceği yerler, Yakudiye mahallesi, Kale mahallesi ve Cevdet Birgül sokak, çünkü en fazla yeşillik, yani kabak ağacı buralarda var. Çaylarımızı içerken Aydıntepe yer altı şehrine gelen giden turistler artıyor, haliyle çay bahçesi de doluyor. Bu yer altı şehrinin hemen yanında da bir caminin avlusun da Aydıntepe Müsennifatı Kiram Osman Veli Hz. Mezarı bulunuyor. Ayrıca Aydıntepe Aşağı Kırzı Köyünde M.Muhammed Ekmelüddin Baberti (Bayburdi) Hz. Leri Türbesi ve Aydıntepe Alaca Köyünde Karaburga Hz. Türbesi gezilip, görülebilecek ziyaret yerleri bulunuyor. Biz buradan doğruca Bayburt’a geçip, yeğenlerimizle birlikte Çoruh nehri kıyısın da yine kavaklar altında, karga seslerinin bol olduğu  bir yerde piknik yapıyoruz. 

 M. Kemal AYÇİÇEK

“Umut fakirin ekmeği” derler ya, her halde bu lafın en çok uyduğu alandır Define arayışları. Bir çok kez dinlemişsinizdir ya da duymuşsunuzdur mutlaka, “Şurada define varmış!”, “Şuradan define çıkmış” ya insanların kolay kolay ulaşamayacağı yerler için de hep o umut sözcüğü “define” dile getirilir. Konu edindiğimiz yıllar öncesine dayanan yaşanmış bir olay. Horoz mağarasın da, 4 tonluk bir umut, Pontus hazinesi arayışı. Elde bir harita varmış, çok uğraştıysam da göremediğim ama mesleki açıdan heyecan vereceği için hatta biraz da lojistik destek verdiğim bir define aramasıydı. Doğu Karadeniz’de yaygın olan kanaat, Yunan, Rum ve Ermeniler ve Ruslar buraları terk ederken, ağırlık yapıp zaman kaybettireceğini düşündükleri, değerli eşyalarını 'daha sonra alırız' düşüncesiyle toprağa gömmüş ve bunların yerini gösteren haritaları çizmişlerdir. Defineciler de Onun için genellikle de “elimiz de harita var” diyerek, yola çıkarlar. Bu öykü de işte tam da bu düşünceyle başlamıştı.

Ekonomik krizlerin zirve yaptığı ve hele de dış borçların altındaki ülkemiz de define arayışları, Devlet tarafından belli bir düzen için de yürütülmesi için izinlere de bağlanarak yapılabiliyor. Elbette resmi kazıların yanı sıra çıkarılacak definenin yüzde kırkını Devlet’e vermemek için gizli yapılan define kazıları da vardır. Ama bizim Horoz Mağarası kazısı, resmi bir kazıydı. Çağlayanlı Mehmet Şeremet, İstanbul’da Yunanlılardan aldığını belirttiği bir define haritası ile Trabzon’un Araklı ilçesine bağlı Kalecik mahallesi’nde bulunan Horoz Mağarası’nda define aramak için izin alıyor. Beraberinde de  Kalecik, Araklı, Samayer ve Arsin’den yörenin insanları vardı.M. Kemal Atar, Hasan Özderya(Şimdi ki Araklı Artaş Tuğla Fabrikası yönetim kurulu başkanı), Ali Satır, Muti Hasançebi, Yunus Balçın, Cemil Öksüz, Rahim Şenel, Ali Koç, Cemal Bilgin Süleyman Karaca (Arsin Cumhuriyet savcısı) ortaklardandı ve  1985 yılıydı. O dönem Trabzon Kültür ve Turizm Müdürlüğü veriyor Define arama izinlerini. Müdür Volkan Canalioğlu. Önce kazma ve küreklerle toprak kısımda aramalar başladı, bir yandan Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nden ve Araklı Mal müdürlüğünden birer görevli ve jandarmalar da koruyucu olarak kazıyı izliyor.

Horoz Mağarası definecileri, önceleri sadece bir miktar define aradıklarını söylerken, işin büyümesi, her geçen gün ziyaretçilerin de artması ile bu işi hissedarlığa dönüştürdü. Arama ekibinde çalıştıracak gönüllü elemanlara bile “hisse” karşılığı iş yaptırılır hale geldi. Gün geçtikçe artan arama ekibinin yemek ve içmek için masrafları da haliyle artmış oldu. Bu kez, kumanya getirme karşılığında bile “Hisse”ler verilir oldu. Definecilik alemin de işaretler vardır, bizim horoz mağarası’nda da işaretler çıkmaya başlamıştı! O işaret dilini bilenler, ardı ardına işaretleri yorumluyor, ha bugün ha yarın çıkacak umuduyla da hissedar sayısı çığ gibi büyüyordu. Öyle ki  Araklı’dan, Yomra’dan, ve Arsin’den de akla hayale gelmedik bürokratlar da dahildi hissedarlara . Öyle ki Arsin’de görev yapan bir Cumhuriyet Savcısı bile Horoz Mağarası hissedarları arasına katılmıştı ama resmi arama süresinde verilen ikinci ayında sonuna gelinmiş, ama horoz mağarasından bir sikke bile çıkmamıştı. İşte o zaman aranan definenin “4 Tonluk Pontus hazinesi” olduğu ileri sürülerek, araya bir yığın aracılar da konarak aslında iki seferden fazla uzatılmayan resmi kazı için üçüncü ay için de resmi izin alınmıştı. Hissedar sayısı 500’ü geçmişti. Defineciler arasında hır-gür de çıkmaya başlamış, zaman zaman işe sonradan dahil olup, çok fazla para harcayan hissedarlarla onlara hisseleri veren insanlar arasında kavga boyutuna varan tartışmalar çıkmaya başlamıştı. Ama resmi kazı olduğu için görev yapan jandarmalar sayesinde büyük kavgalar önleniyordu. Kazı çalışmaları devam eden Horoz mağarası, tam da Rize- Trabzon devlet Karayolu’nun tam altına kadar dayanmış, bu kez kayaları delmek için kompresörler de yetmemiş, mağara için de dinamitler atılmaya başlanmıştı. Tabi karayolu trafiğe kapatılarak yapılıyordu bu dinamit atışları.

Horoz Mağarası’nda 4 tonluk(!) Pontus hazinesi aranıyordu aranmasına da güya işaretlerin dilinden anlayan Defineciler, artık metre vermeye başlamışlardı. Önce üç metre dendi, sonra iki, sonra bir derken, bu sefer de “Yanlış yöne gitmişiz, tüh, onca emeğimiz boşa gitti” türünden kıvırmalara başlayınca, onlara inanmış ve epeyce masraf etmiş insanların sabırsızlıkları da ayyuka çıkmıştı. Sinirler geriliyor, “çıktım hissedarlıktan, lanet olsun” da denemiyordu! Umut, artık umutsuzluğa dönüşmeye başlamıştı. Çalışma, ortaya çıkan kavgalar yüzünden durduruluyordu ve kazıya başlayan asıl isimler, ortalıktan kayboluyordu! İylesine bir heyecan oluşmuştu ki, artık “çıktı, çıkacak” denen define, çıkmasa bile sırf Horoz Mağarası’nda kazılan yeri görebilmek bile meraklılara define bulunmuşçasına bir sevinç yaşatıyordu. Benim haberler deki ısrarımın bir yanı da “reklamın iyisi kötüsü olmaz”dan yola çıkarak, Araklı’nın Ankara’dan duyulmasını sağlamaktı(!) Nitekim, Horoz Mağarası’nın ünü Ankara’da da heyecan yaratmıştı. Başbakan gezisini izlemek için Ankara’dan gelen biri aa muhabiri, iki bayan muhabir, benim adımı duyunca, “Hım, sen şu Horoz mağarasını yazansın, tanıyoruz seni ismen” diye bu olayın sonucunu dinlemişlerdi.

M. Kemal  AYÇİÇEK /Rize

Karadeniz sahil yolundan Batum’a giderken çayını sevdiğim bir yer vardı, bir defa çay içtiğimde damağımda bir buruk tad bırakmış, nefis bir çaydı. İşte o aydan sonra o yoldan hem giderken ve hem de dönerken işim çok acele değilse uğrar çayımı içerim. Rize- Hopa yolundan giderken Çayeli’ni geçince zaten yol kenarındadır. Söğütlü köyü, burada da o bahsettiğim güzel çay. Ama sadece çayımı, değil tabi ki de. bir de o köyün Atmacacıları vardır.

Hemen bir cep şeklinde Söğütlü köyüne girişteki bir bank üzerine oturmuş emsaldaşlarım keyifli bir sohbettelerdi. Aracı park edip yanlarına yanaştık. Biz üç kişi gördük ama biraz daha yanaşınca meğer dört kişilermiş sohbet edenler. Fakat, sohbetçiler içindekilerden biri El Üstündeki Atmaca. Tıpkı sıradan ve emsal bir arkadaş gibi o sohbetin bir parçası. Konuşulanları anlıyor mu anlamıyor mu elbette bilemeyiz ama, halinden memnun olduğunu el üstündeki duruşuyla gösteriyordu!

O yol kenarına dizilmiş banklar da Söğütlü köyünün aslında misafirperverliğinin bir göstergesi gibidir adeta, siz o banklarda da otursanız çayınız o banklara gelir. Orada asıl olan her şeyin tabi doğasında seyrediyor olmasıdır. Söğütlü köylüleri de o tabiliğin birer parçası gibidir. Konukseverdir ve sizin yabancı ya da daha doğru bir ifade ile yolcu oluşunuzu anlarlar. Gelen- geçen tanınır kısaca. El üstündeki Atmaca, bizi yabancı görünce çıkaramadı tabi, ne de olsa ilk kez karşılaşıyoruz ve tabi ki de ürker gibi yaptı. Baktı ki elinin üzerinde durduğu sevdalısı, pek önemsemedi o da tepki vermedi. Gözleri ile bizi izledi, fotoğraf çekerken biraz da naz yapar gibi pozlar da vermedi değil, şımarmış gibi de yapmadı. Paçasına iliştirilmiş zilli tıngırdattı birkaç kez. Gayet uslu ve sohbete su katmama kararlılığında olanı biteni izledi. Sanırım zaten hangi canlı olursa olsun kendisinden söz edildiğinin farkına varır ve bunu anlamış gibi de tepki verir! O Atmaca da aynını yaptı!

Orada Atmaca sahibi olmanın bir ayrıcalığı var ve Atmaca sahibi olmak, el üstünde tutulan Atmaca’nın mahareti ile bağlantılı tabi. Sohbetler de hani eskilerde çok olan silah üzerinde yapılan konuşmaların yerini almış burada Atmaca hikâyeleri. Tamam, Atmaca bir avcı ama onun sahibi de en az onun kadar avcı sayılıyor. Fakat, hani o “Avcı hikayeleri” denen türden değil bu Avcıların anlattıkları, çünkü bir Atmaca’nın neyi nasıl ve ne kadar yapabileceğini orada az çok hemen yediden yetmişe herkes biliyor. Genellikle bu Atmaca kültürü, Rize’yi geçince başlıyor, Çayeli, Pazar, Hemşin, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı, Arhavi, Hopa, Kemal Paşa, Borçka, Şavşat, Artvin’e varıncaya kadar uzanıyor. Daha önceki uğradıklarımda bir kaç tane Atmacaları ellerinin üzerinde çay içen insanlara da rastlamıştım. Atmacalar, el üstünde bir birlerine kur yapar gibiydiler. Atmaca’nın dişisi erkeklerden daha büyük ve ağırlık olarak ta fazla ve kanat genişlikleri de daha büyükçe oluyor. Zaten Atmacalar, genellikle bıldırcın avlamak için besleniyor ve bir güzel hobi ve kültür geleneği adına da böyle el üstünde taşınıyor.

Atmaca’nın özgür, hızlı ve kıvrak ataklarını kendileriyle özdeşleştirmiş olmalılar ki atmaca sahipleri, bırakın onların etinin yenmesini onlara öf bile denmesinin bir bedelinin olabileceğini gösteriyor!. O kadar özenilen ve de büyük saygı duyulan aslında Atmaca’nın avcılığından çok bizatihi kendisi. Gururlu, alımlı, yakışıklı, akıllı ve Doğu Karadeniz’de ekosistemin birer parçaları gibiler. Bu yüzden de en az insanlar gibi bir değere layık görülüyor ve el üstünde tutuluyorlar. Bilimsel anlam da zaten “ Canlılar, bulundukları ekosistemde yani çevrede yaşamlarını sürdürebilmek için bu çevreye ve çevre şartlarına uyum sağlamak zorundadırlar. Bu nedenle canlılar her ekosistemde yaşayamazlar. Canlıların bir ekosistemde yaşayabilmeleri için özelliklerinin o ekosisteme uygun olması gerekir” denir. Karadenizli için Hamsi ne ise, Doğu Karadeniz’de de sonu  Hamsi gibi  olmasa da Atmaca ile ilişkisi o derece yakındır. Düşünsenize bir Atmacanız var ve siz onun ardından günlerce gidebiliyorsunuz, sizi arkasından koşturuyor. Latince adı Accipitrinae olan Atmaca, göçer bir kuş da aynı zaman da. Fakat, Karadeniz’de çay bahçelerine atılan suni gübreler ekosisteme zarar verdiği gibi Atmaca’ya da zarar veriyor. Bir yandan da Hes inşaatları ile bölgede iyice sıklaşan elektrik dağıtım iletim hatları, göçer olan Atmacalar için de adeta birer tuzak niteliği taşıyor.

“Atmacayı vurdular bir avuç kanı için” diye türkü çağrılsa da aslında bunun Atmaca avı gibi bir olayla alakası yok. Karadeniz de sevilen ve gönül verilen her ne varsa bunlar, sevda ve aşk gibi olaylarda kullanılan temel öğeler olurlar. Karadeniz kültüründe insanın ilgilendiği her şey, dilinde ve türkülerin de bir şekilde yer alır. Bu kimi zaman bıldırcın olur, kimi zaman hamsi, kimi zaman mısır, çay, fındık veya Atmaca. Atmaca, eti için değil, bıldırcın gibi kuş avlamak için avcılıkta kullanılan bir hayvandır. Yavru Atmacalar daha iyi eğitildikleri için tercih edilir. Beslenir ve bir hobi aracı olarak yol arkadaşı gibi kabul edilir ve el üstünde tutulur. O yüzden de insan nasıl sevdiği ile her yerde birlikte olmak isterse Atmacalar da Doğu Karadeniz’de insanların gittiği her yerde, gezmelerin de de onlarla birlikte olur, kahvehane de de çay ocaklarında da Atmacaları ellerinden bırakmazlar. Atmaca Türküsü de bakın bir aşk için biraz da dramatize edilerek Türkü de yer almıştır, Atmaca kullanılarak sevdalıya mesaj yollanmaktadır.

“ Atmacayı vurdular

Bir avuç kanı içün

Gel edalim sevdalık

Babanın canı içün

Gadirga yok diyular

Nereye gideyular

Benim ufak gülümü

Ellere veriyular

Gidemiyum yaylıya

Yol yok mudur karadan

Sevdalık edenleri

Ayırmasın Yaradan

Haydi gidelim Sis'e

Sis'in yolları çise

Ne dedim de darıldın

Niye gelmiyun bize

Burası derin orman

Görünmeyelim aman

Senin gibi güzelin

Canım yoluna kurban

Gadirganın başına

Dolu yağayır dolu

Seni gavurun gızı

Dursak bile ne olur”

Not: Türkü de ki bazı ifadeler, kelimeler  yanlış gibi algılanabilir ama o dildeki şive farkındandır. Mesela “Gadirganın” denilen “Kadirga”dır vs. gibi.

Nasıl gidilir:  En kolay ulaşımı Araklı- Bayburt karayolundan Salmankaş geçidini aşıp, Menge yaylası ve Somarova yaylasından ulaşılabilir. Gümüşhane-Erzurum yolundan Akşar’dan Pamuktaş’a saparak gidilebilir. Ayrıca Bayburt’tan Alaca köyüne gidilip, oradan da çıkılabilir.

Bayburt'ta Ziyaret Edilmesi Gereken  Türbeler
 

Çamburnu’ndaki ağaçlar da topluca denizi seyrederken rastlayınca seyre koyuldum Kukulina’ları. Konuşuyorlar kendi dillerince sonra birden denize doğru hareket ediyorlar, deniz teğet hamleler yapıp, ardından tekrar geri dönüp aynı ağaçlardaki yerlerini alıyorlar. Yani deniz de sürekli beklemiyor, uzaktan da olsa balık hareketini gördükleri andan uçuyor, varsa bulabildikleri balıkları avlayıp, geri dönüyorlar. Birkaç fotoğraf çekip döndüm. Meğer o karabataklar, farklı ülkeler de birer avcı olarak balıkçıların en büyük avcıları. Mesela Çin’de Karabataklar, küçük balıkçıların balık avlamak için kullandıkları birer av aleti görevi yapıyorlar. Hani bizim Atmaca ile kuş avlayan avcılarımız gibi Çinliler de bu Kukulinalar ile balık avcılığı yapıyorlar. Karabatakların uzun boyunlarını birer iple bağlıyor, suya bırakıyorlar. Karabatak suyun için de bir balık yakalayınca da onu kayığa çıkarıp, boğazını sıkıp, balığı düşürmesini sağlıyorlar. Karabataklar, boyunlarına bağlanan ip yüzünden yakaladıkları büyük balıkları yutamıyor, böylece de balıkçı, istediği balık avını el değmeden rahatlıkla avlamış oluyor. Güzel iş ama değil mi?

Not: İlişikteki video da Çin'de karabataklarla yapılan balık avcılığı gösteriliyor

 M. Kemal AYÇİÇEK 

 ORTAK TANITIM

Başkan M.Suat Hacısalihoğlu Karadeniz Kurvaziyer Platformu Kuruluş imza töreni sonunda yaptığı değerlendirmede hedeflerinin belli olduğunu, bundan sonrada bu doğrultuda çalışmaları sürdüreceklerini söyledi. Karadeniz'e kıyısı olan dört ülkeden liman şehirlerinin bir iyi niyet protokolü imzalamış olduğunu vurguladı. Bu protokoldeki esas amacın belirtildiği gibi birlikte ortak çalışma ile bölgeyi tanıtmak olduğuna işaret etti.

 ABD'DE DE KARADENİZ TANITILACAK

 Hacısalihoğlu, önümüzdeki Mart ayında Amerika Birleşik Devletleri 'nin Miami şehrinde kurvaziyer fuarı düzenlendiğini, Trabzon'un bu fuara katıldığını kaydederek Karadeniz Kurvaziyer Platformu'nun da tanıtımının orada yapılacağını aktardı.

ALTI AY SONRA BATUM PLATFORMA EV SAHİPLİĞİ YAPACAK

Karadeniz Kurvaziyer Platformu'nun tarafları Türkiye, Gürcistan, Rusya Federasyonu ve Ukrayna olmak üzere dört ülkeden Trabzon, Batum, Sochi ve Yalta şehirlerinin altı ayda bir toplanmasının öngörüldüğünü, alfabetik sıraya göre bundan sonraki toplantı yerinin Gürcistan'ın Batum şehrinde gerçekleştirileceğini söyledi. Hacısalihoğlu, Karadeniz Kurvaziyer Platformunun dünyaya tanıtımının gerçekleştirilmesi amacıyla iki yılda bir zirve düzenlemesinde yarar olduğunu belirterek tarafların bu doğrultuda çalışacaklarını aktardı.

 GÜRCİSTAN ACARA ÖZERK BÖLGESİ TSO BAŞKANI TAMAZ SAHAVADZE

Gürcistan'ın Acara Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Tamaz Shavadze Kurvaziyer turizminde bölgemiz ve Batum şehrinin büyük bir rol oynadığını ifade etti. Turizmin Karadeniz'de büyük bir geleceği olduğunu düşündüklerini kaydetti. Sahavadze, " Batum 'un bu gelişmelerde büyük bir rol oynaması gerektiğini düşünüyoruz. Bu toplantıda Acara Özerk Cumhuriyeti Turizm Genel Müdürü ve Yardımcısı da katılmıştır. Bu toplantıya güzel bir işbirliği adımı olarak sevinerek katıldık."dedi.

UKRAYNA KIRIM ÖZERK BÖLGESİTSO BAŞKANI OLEKSANDR PETROVİÇ BASOV

Kırım Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Oleksandr Petroviç Basov Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin Kurvaziyer turizminden çok verimli sonuçlar elde edeceğine inandığını söyledi. Ülkeleri, şehirleri ve dostlukları denizin birbirine bağladığını aktardı. Kırım bölgesinin 2020 yılına kadar gelişme stratejisinin belirlendiğini kaydederek, " Bu doğrultuda yürütülen çalışmalarda her yıl turizmin gelişmekte olduğunu görmekteyiz. Özellikle Kurvaziyer turizminde çok fazla gelişme oluyor. Karadeniz bölgesine gelen turistlerin daha çok Kurvaziyeri tercih ettiğini gördük."dedi.

TRABZON LİMAN İŞLETME MÜDÜRÜ MUZAFFER ERMİŞ

1976 yılından beri Trabzon Limanı'nın kurvaziyer turizmine ev sahipliği yaptığını belirten Trabzon Liman İşletme Müdürü Muzaffer Ermiş, iki gemi ile başlayan yıllık seferlerin 27 gemiye çıktığını dile getirdi. Burada Karadeniz'e kıyısı olan ülkelere bir görev düştüğünü ifade eden Ermiş," Konuyla ilgili ülkelerin bakanlıklarının Türkiye Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'na biraz baskı yapması gerekmektedir. Ege ve Akdeniz'e gelen kurvaziyer gemilerinin Karadeniz'e çıkma arzuları vardır. Zira boğaz geçişi ücretlerinin yüksek olması dolayısıyla Karadeniz'e çıkmak istememektedirler. Bu sorunu kısmen çözebilirsek Karadeniz'de çok daha fazla kurvaziyer gemisinin olacağını düşünüyorum. Karadeniz'deki tüm kurvaziyer gemileri Trabzon limanına uğrak yapmaktadır.Ama bu kurvaziyer gemilerinin çok büyük oranda İstanbul'dan hareketle ring yapmaktadır. Uçakla gelen turistler İstanbul'dan kruz gemilerine binerek İstanbul, Samsun, Trabzon, Batum, Sochi, Yalta, Sinop ve tekrar İstanbul'da turu sonlandırmaktadırlar."dedi. Sochi Limanının yük trafiğine kapatılarak modernize edildiğine vurgu yapan Ermiş, mükemmel bir kurvaziyer limanı olduğunu dile getirdi. Kurvaziyer konusunda Trabzon limanının çok engin bir tecrübeye sahip olduğunu belirterek, tecrübelerini bütün platform üyeleri ile paylaşmaya hazır olduğunu sözlerine ekledi. "Gideceği yönü bilmeyen kaptana hiçbir rüzgar fayda etmez" sözünü anımsatan Ermiş, şöyle konuştu: " Bu platformda bir yön belirlenmiştir. Bunun sonuçlarını işbirliği halinde karşılıklı kazanacağız. Karadeniz Kurvaziyer Platformu'nu hayata geçiren Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı M. Suat Hacısalihoğlu'na çok teşekkür ediyorum.. Aynı zamanda Türkiye Kruvazör Birliği Yürütme Kurulu Üyesiyim. Akdeniz ve Eğe havzası Karadeniz'e göre daha ulaşımı kolay deniz yoludur. Atina'da yapılan Blaksea Cruise Poseidon formuna katıldık. Karadeniz Havzasının kurvaziyer konusunda çok dikkati çekici gelişmelere sahne olacağı ifade edilmişti. Tarihi ipek yolunun Karadeniz'e açılan başta Trabzon olmak üzere diğer Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin şehirlerinin çok büyük bir gizem taşıdığı vurgulanmıştı."

TURSAB KARADENİZ BÖLGESEL YÜRÜTME KURULU BAŞKANI SUAT GÜRKÖK

Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB) Karadeniz Bölgesel Yürütme Kurulu Başkanı Suat Gürkök kurvaziyer turizminin gün geçtikçe potansiyeli artan bir turizm çeşidi ve her yaşa uygun olduğunu söyledi. Kurvaziyer gemilerinin Karadeniz'de arttığını ileri yıllarda yılda 40'a ulaşacağını düşündüğünü belirtti. Bu destinasyonun kurulmasının gerekli olduğuna inandığını kaydederek, gerekli hazırlıkların tam anlamıyla tamamlanmasının önemine işaret etti.

 TRABZON KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRÜ İSMAİL KANSIZ

Trabzon Kültür ve Turizm Müdürü İsmail Kansız Karadeniz'in kıyısındaki ülkeler ve şehirler arasındaki bu işbirliğinin çok güzel sonuçlar doğuracağına inandığını vurguladı. Trabzon'un 5 bin yıllık bir kent olduğunu Bizans, Roma, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin bütün eserleri görkemleri ile ayakta turistlerin ziyaretlerine hazır olduğunu bildirdi. İşbirliğinin kültürel ve turizm alanında çok faydalı olacağını dile getirdi. Toplantının sonunda, katılımcılara Karadeniz Kurvaziyer Platformu plaketi katılımcılara düzenlenen törenle takdim edildi 

ŞENER MENGENE/İstanbul

TBMM Genel Sekreteri Dr. İrfan Neziroğlu, Twitter'dan yaptığı açıklamalarla TBMM'de yaptıkları çalışmaları açıkladı. Genel Sekreter Neziroğlu, "Genel Kuruldaki gündem dışı konuşmalar gibi yoğun twitter gündemi arasında birkaç hususu sizlerle paylaşmak istedim" dedi.

TBMM Genel Sekreteri Dr. İrfan Neziroğlu'nun Twitter'deki paylaşımları;

"Geçen 2 yılda TBMM'de güzel şeyler yaptık. Iphone ve Android tlf için TBMM Mobil uygulamasını indirenlerin sayısı 50 bini geçti. TBMM Mobil uygulaması ile Meclis TV dahil yasama ve denetime ilişkin bütün gelişmeleri takip edebilirsiniz. Meclis artık cebinizde. @TBMMresmi ve @TBMMGenelKurulu hesaplarından TBMM'yi anlık olarak takip edebilirsiniz. Takipçi sayımız 320bini geçti. Halk Günü uygulaması ile her Cumartesi 11:00-16:00 arası her saat başı rehber eşliğinde Meclisi gezebilisinz. Bekliyoruz. Web sayfamızı 8 dile çevirdik (İngilizce, Fransızca, Almanca, Arapça, İspanyolca, Çince, Rusça ve Kazakça). Anayasa ve TBMM İçtüzüğünü İngilizce'ye çevirdik Web sayfamızdan vatandaşlarımızın görüşlerini almaya başladık Önerilerinizi bekliyoruz. Görme engelli vatandaşlarımız için web sayfamıza yasama ve denetim süreçlerini anlatan ses kayıtları koyduk

 TBMM Genel Sekreteri Dr.İrfan Neziroğlu, ayrıca Bilgi edinme talepleri, Dilekçe komisyonuna elektronik başvuru, insan Hakları İnceleme Komisyonu,Kadın erkek fırsat eşitliği komisyonu ve kamu Denetçiliği kurumu'na da "Bir önerim var" sayfası ile kolaylıkla ulaşılabileceğini kaydetti.

Bir Önerim Var

Merhaba, Amacımız sizlerden gelecek görüş ve öneriler doğrultusunda TBMM Genel Sekreterliği olarak topluma ve diğer kurumlara örnek çalışmalar yapmaktır. Aşağıda yer alan proje ve faaliyetler hakkında görüş ve önerilerinizi bekliyoruz. Gerçekleştirilen proje ve faaliyetlere ilişkin özet bilgilere TC Kimlik numaranız ile sisteme kayıt olduktan sonra ulaşabilir, altındaki alanı doldurarak projeye ilişkin düşüncelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz. Listede yer alan projeler dışında bir konuda görüş veya öneri bildirmek için "Yeni Bir Önerim Var" başlığını seçiniz. Görüş ve önerilerinizin doğru adrese ulaşması son derece önemlidir. Bu sebeple proje ve faaliyetlere ilişkin önerileriniz için en doğru adres bu sayfa olmakla birlikte diğer konularda aşağıda bulunan ilgili linkleri ziyaret edebilirsiniz.

 Bilgi Edinme Talebi

Dilekçe Komisyonu'na Elektronik Başvuru

 İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu İletişim Adresi

Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu İletişim Adresi

Kamu Denetçiliği Kurumu'na Elektronik Başvuru

Web Sitesi Yöneticilerine Eposta

Sarıkamış harekatı ile ilgili bir çok oturumlar yapıldı, bir yığın yazılar yayınlandı. Ancak, hep tartışma odağında kayıp şehit rakamları oldu. Hala da net bir rakam üzerinde bir ittifak olabilmiş değildir.

 Genel Kurmay Başkanlığı’nın web sitesinde fotoğraf ağırlıklı yayın da konu; “Sarıkamış Harekâtı Şehitlerini Anma Etkinliklerinin 99'uncu Yıldönümü Töreni 03- 05 Ocak 2014 tarihleri arasında, Kara Kuvvetleri Komutanı, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Hava Kuvvetleri Komutanı, Jandarma Genel Komutanı, Askerî ve Sivil Temsilcilerin katılımı ile icra edilmiştir.Tören kapsamında; 03 Ocak 2014 tarihinde Kars'ta Şehit ve Gazi Ailelerine yemek, 04 Ocak 2014 tarihinde Kardan Heykeller ve Resim Sergisi, 05 Ocak 2014 tarihinde Sarıkamış Bölgesinde, Kızılçubuk-Yukarı Sarıkamış Şehitliği arasındaki 8,4 km lik anma yürüyüşü ve Solo Türk gösterisi etkinlikleri yapılmıştır” şeklinde yer alıyor.

 Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi’nde yer alan bilgiler, bir çok hastalığın salgın olarak kol gezdiği Sarıkamış Harekatı sırasındaki kayıpların neden net bir rakamla ifade edilemeyişine de aslında ışık tutuyor. Alev Keskin ve Fatma İlhan’ın, “BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA DOĞU CEPHESİ’NDE SALGIN HASTALIKLAR VE SALGIN HASTALIKLARA KARŞI ALINAN TEDBİRLER” konu başlığı ile yaptığı araştırma da; 1. Savaş Döneminde Cephede Görülen Hastalıklara Genel Bir Bakış Ordu 22 Aralık 1914’te taarruza başladığın da, kış şartlarının olumsuzluğu ve yokluklar, iyi giyinmemiş, iyi beslenmemiş ve uzun yürüyüşlerle yorulmuş olan askeri yıpratmıştır. (Sağlam, 1941: 9-10.) Savaşın ve coğrafi durumun yarattığı olumsuz koşulların yanı sıra genel anlamda yaşanan yokluk ve beslenme yetersizliği de hastalıkların temel sebebini oluşturmuştur. Harekât sırasında askerin iaşesi önemli bir sorun olmuş, istenilen kalorinin temini mümkün olmamıştır. Bu durum askerlerin günden güne zayıflamasına, sık sık hasta olmasına, âdeta hastaneden çıkmış gibi bir hâl almasına sebep olmuştur. Oysa askerin kışa ve düşmana direnebilmesi için üç binden fazla kalori sağlayacak ekmek, et, yağ, kuru sebze gibi kuvvetli gıdaya ihtiyacı vardır. (Kuntman, 2009: 107-108.) Özellikle vitaminsizliğin yol açtığı iskorbüt hastalığı sebebiyle büyük sıkıntı çeken askerler, bu duruma bir çare olarak çevrede buldukları her türlü bitkiyi yemek zorunda kalmıştır. (Kuntman, 2009: 100.)

Yedek subay olarak Doğu Cephesi’nde görev yapan Faik (Tonguç) Bey, anılarında durumu şöyle ifade etmektedir: “... Yolların çamur deryası hâline gelmesi ve taşıtların azlığı yüzünden bölükler ciddi bir açlık tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyordu; 150 dirheme (480 g) inmiş olan asker tayını bile verilmez oldu. Subaylara verilen de kuru peksimet, ara sıra gelen bir parçacık etten ibaretti. Bu böyle devam edebilse yine memnun olacaktık, zaman oluyordu ki bunu da bulamıyorduk. Askerin hâli pek feci olmaya başladı. Bir gün ihtiyatta bulunduğumuz köyden, ileri hattı teslim almaya giderken askerin arasında bilinen pancar, yemlik, kuzukulağı gibi otları yemek için her biri bir yana dağılıverdiler. Dağılan askeri toplayıp mevziye götürmek için bir hayli zahmet çektim. Gerçekten ot yemek mecburiyetindeydik. Açlık hiçbir şeye benzemiyordu. Açlık sağlam yapılı bu köylü çocuklarını zayıf, cılız bir hâle getiriyordu; dayanma güçleri düşüyor, yürürken şurada burada yığılıp kalıyorlardı. Biz takım subaylarının durumu da askerlerden pek farklı değildi...” (Tonguç, 1999: 47-48.) Doğu Cephesi’nde bulunan 31’inci Tümendeki zayıf askerlere içirilmek üzere kuvvet ilacı olarak alkollü pekmez gönderilmişse de bunun içimi zor olduğu için bu yöntem işe yaramamıştır. (Kuntman, 2009: 107-108.) Yine coğrafi şartlar ve dondurucu soğuklara karşı askerin dayanıklılığını artırmak amacıyla sıhhiye depolarındaki alkollere şeker, zencefil ve karanfil ilavesiyle yapılan likörlerden de birliklere ve istasyonlara gönderilmiştir. (ATASE, Kls: 2430, Dos: 89, Fih: 1-15.)

Dr. M. Derviş Bey de anılarında; Nisan 1915’te her gün düzenli olarak vizite yaparak hastalarla meşgul olduğunu ve Tümen Başhekimliğinden askerlere verilen yiyeceklerin kalorisinin ve aylık ilaç gelir gider cetvellerinin istendiğini belirtmiştir. Dr. M. Derviş Bey, cephede askerin düştüğü durumu şu şekilde ifade etmiştir: “Köşk siperlerinde (27 Ocak 1916) Tümenden askerlere gıda olarak ekmek yerine buğday gönderilmişti. Levazım, işin kolayını bulmuştu. Fakat ateş hattındaki askerlerin bunu yenir bir şekle sokmak için ne kadar zahmet çekeceklerini düşünmemişti. Bu sebepten zavallı askerler öbek öbek toplanıp saman ateşi üzerinde kavurga yapıyor, aç midelerinin feryadını dindirmeye çalışıyorlardı. Kavurga, çerez olarak biraz yenir; ancak sabah akşam yemek yerine nasıl geçerdi? Nitekim birkaç gün sonra hemen hepsinde ishal başladı. Zayıf ve hasta düştüler. Durumu hemen Tümen Başhekimine yazdım ve ayrıca kavurga denilen maddenin temin ettiği kalorinin miktarını tayinden aciz olduğumu bildirdim. Sonra bu usulden vazgeçildi.” (Kuntman, 2009: 106.)

Genel olarak Doğu Cephesi’nde lekeli tifo, hummayı racia, tifo,dizanteri, kolera,çiçek,sıtma, yılancık, tetanos ve donuk yaygın olmakla birlikte kızıl, kızamık, kuş palazı, veba, göz hastalıkları, nezleyi müstevliye (grip), cilt hastalıkları, Asya kolerası gibi hastalıklar da görülmüştür.Salgın hastalıklardan lekeli tifo, Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Cephesi’nde Türk ordusunu ve sıhhiye hizmetlerini olumsuz etkilemiştir. Lekeli tifo, Birinci Dünya Savaşı öncesinde de Doğu illerinde sıklıkla görülmekte ve özellikle kış aylarında salgın şeklinde yayılmaktaydı. Seferberliğin ilanıyla birlikte Erzurum ve civarına çok sayıda asker sevk edilmiştir. Askerler yolda hiçbir yerde temizlenemediğinden bit salgını başlamış, ulaştıkları birliklerinde de bitten temizlenme olanaklarına sahip olamamışlardır. Köylerde kalan bu askerlerin halkla temasta bulunmaları dolayısıyla bölgede mevcut olumsuz şartların da etkisiyle bit yoluyla bulaşan lekeli tifo yayılmıştır. Savaşın başından itibaren şiddetli muharebelerin olduğu üç haftalık dönemde tutulan istatistiklerde lekeli tifodan 357 musap, 138 vefat olduğu belirtilmiştir. Bu veriler önemli bir salgının mevcudiyetini göstermiştir.

 Asıl facia Sarıkamış Muharebesi’nden (22 Aralık 1914-19 Ocak 1915) sonra yaşanmıştır. Ordunun büyük bir kısmının yok olmasıyla sonuçlanan bu muharebelerden sonra Erzurum ve çevresindeki köyler hasta, zayıf ve bitkin askerlerle dolmuş; hastaneler ihtiyaca cevap veremeyecek duruma gelmiştir. Hatta doktorlar ve sağlık memurları da lekeli tifoya yakalanmışlardır. Nitekim Sahra Sıhhiye Genel Müfettişi Süleyman Numan Bey de lekeli tifoya yakalanan hastalardan biridir. Savaş ve hastalık ortamında kesin ve net bir istatistik tutulmasının mümkün olmamasına rağmen verilen bilgilerden hastalığın ciddi boyutlara ulaşmış olduğu tespit edilmiş; hatta halk arasında da salgın şeklini aldığı görülmüştür. (Sağlam, 1941: 12.) Erzurum’dan sonra Erzincan’da da hastalık şiddetli bir salgın hâlini almış ve hastaneler dolmuştur. Ulukışla’ya kadar menzil ana hattı ile Erzurum - Kiğı - Palu - Maden - Diyarbakır ve Erzurum - Erzincan - Harput - Diyarbakır yollarında ve civar köylerde hastalık yayılmıştır Mart başlarında hastalık hafiflemeye başlamış olsa da halk arasında etkisini sürdürmüştür. (Sağlam, 1941: 77-79.)

 Dr. M. Derviş Bey, 28 Ocak 1915 tarihine ait anılarında köydeki bütün ahırların hastalarla ve samanlıkların da ölülerle dolu olduğunu ifade ederek satırlarına şu şekilde devam etmiştir: “... Bizim Samikale (Erzurum Narman ilçesine bağlı bir köyü) samanlıklarından bir hayli ölü topladık. Bu amaçla ara sıra geziyor ve temizlik yaptırıyordum. Bir gün yine bir samanlığa uğradım. Burada rast geldiğim manzara beni dehşet içinde bıraktı. İki üç asker; karavanalarını bir ölünün dizleri üzerine koymuşlar, karşı karşıya geçmiş öylece yemeklerini yiyorlardı. Beni görünce hiç aldırmadılar, yemelerine devam ettiler. Ben de görmezlikten gelerek dışarı çıktım. Biraz sonra cenazeyi kaldırttım. Askerlerimiz artık kanıksamışlardı. Ölüden, ölümden kesinlikle ürkmüyorlardı. Ne yapsınlar! Zavallılar o kadar bitlenmişlerdi ki kırmakla kaynatmakla başa çıkamıyorlar, bu nedenle rahat yüzü görmüyorlardı. O kadar ki doğrudan doğruya bitlerin saldırısına uğrayıp ölenler de vardı. Kısacası bitsiz yer kalmamıştı. O da ancak ölülerdi. Çünkü insan ölüp de cesedi soğuyunca bitler derhâl kaçıyordu. … Birinci Dünya Savaşı sırasında 3’üncü Orduda bölgenin iklim şartlarına bağlı olarak pek çok kısmi donuk ve donarak ölümler de görülmüştür. Donuklar en çok kışa rastlayan askerî harekât sırasında meydana gelmiştir. (Sağlam, 1941: 125-126.) Sarıkamış Muharebeleri sırasında birçok subay ve er, soğuktan donarak ölmüştür. Birçoğunun el ve ayakları donmuş veya sakat kalmıştır. Geri dönebilenlerse zayıf düştükleri için kolaylıkla çeşitli hastalıklara yakalanmışlardır. (Sağlam, 1941: 11.)

Sarıkamış Kuşatma Harekâtı, şiddetli bir kışın hüküm sürdüğü geniş bir alanda yapılmıştır. Birlikler -30, -40 dereceye varan soğukta 50-60 cm karın üzerinde sürekli hareket hâlinde bulunduklarından meskûn yerlerden yararlanamamışlardır. Özellikle, 10’uncu Kolordunun Allahüekber Dağları’nı geçişinde, 32’nci Tümenin Bardız güneyinde ve 9’uncu Kolordunun Sarıkamış dolaylarında yaptığı muharebelerde donmalar nedeniyle çok ağır kayıplar verilmiştir. Yalnızca, 11’inci Kolordu bölgesinde 10.000, muharebe hatları gerisinde donma ve hastalık nedeniyle 20.000 olmak üzere kayıpların toplamı 60.000 eri bulmuştur.

Dr. M. Derviş Bey de anılarında bölgede askerî harekât sırasında yaşadıklarını anlatırken ayağında tiftik çorap, üzerinde kalçın ve onun üzerinde de Rus lastiği olduğu hâlde parmaklarının yine de üşüdüğünü yazmıştır. Nitekim aynı hava şartlarında askerlerin durumunu şu sözlerle ifade etmiştir: “Alayın geçtiği yol üzerinde idik. Biraz daha ilerledik. Bazı askerlerin kucaklarında silahları olduğu hâlde kıvrılarak yattıklarını, karın kefen gibi üzerlerini örttüğünü; yalnız ayakkabı, kaput, kabalak gibi bazı eşyalarının dışarıda kaldığını gördük. Bunların önünden azap duyarak geçtik.” (Kuntman, 2009: 86-87.)

Tespit edilmiş olan 17.304 kısmi donuk ve 1287 donarak ölme vakası, bu iklimde orduyu etkileyen sebepler arasında donukların da önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir. Donuk vakasının çok sayıda görülmesinde, iklim ile birlikte askerin kış şartlarına uygun şekilde giydirilememiş olmasının büyük etkisi olmuştur. (Sağlam, 1941: 126.) Bu yazıyı hazırlarken “Sarıkamış’ta kaç kişi şehit oldu?” diye sorduğum Bulut Yılmaz ile Sinan Keskin, “Doksan bin” dediler.Ama bu rakam bana hep abartılı gelmiştir. Babam da “Ben 15 bin diye duymuştum babamdan”dedi.Ben de kimi kaynaklarda 35 bin rakamını okumuştum ama net bir rakam verilemeyişi, içinde bulunulan savaş, kıtlık, salgın hastalıklar ve aşırı soğuklar yüzünden olmalı. Tüm Şehitlerimize Allah’dan rahmet niyaz ediyorum. Mekanları cennet olsun.yazının ayrıntılı haline ulaşmak için tıklayınız.



Öte yandan, Sarıkamış Şehitleri ile ilgili olarak Enver Paşa'nın torunu Osman Mayatepek, Ankara'da dha'dan Tahsin Güner ve Aynur Tattersall'a yaptığı açıklama da "90 bin asker donarak şehit oldu" ifadelerini yalanladı.

'90 bin askerin donarak öldüğü yalan'

Enver Paşa'nın torunu Osman Mayatepek, "En acıklı olan nokta ise temcit pilavı gibi pişirilip sürekli karşımıza çıkarılan '90 bin askerimiz donarak öldü' yalanıdır. Sarıkamış tamamen bir Vatan müdafaasıdır ve kaçınılmazdır" dedi.

"Sarıkamış şehitlerini anmak için yapılan tören Türk milletinin kahramanları için yapabildiği fedakarlıkların canlı bir örneğidir" diyen Mayatepek, "10 bin kişi eksi 9 derecede, Sarıkamış Şehitliği'ne yürüyüp saygı duruşunda bulunup, şehitlerimiz için dua etmiştir. Devlet ciddiyetiyle de fevkalade uyum gösteren bu yürüyüşe Gençlik ve Spor Bakanı, Kuvvet Komutanları, Kars Valisi ve milletvekillerinin de katılması herhalde Mehmet Akif Ersoy' un duasını bir kere daha gönüllere bahş etmiştir. Bundan evvel yapılan benzer bazı törenler, ister istemez amaç 'Şahsi reklam mı, Sarıkamış sırf araç mı?' diye düşündürmüştür. Bir magazinsel hava içinde tarihin çarpıtılıp, gazete sayfalarını süsleme çabaları, kanaatimce şehitlerin saygısına hakarettir. En acıklı olan nokta ise temcit pilavı gibi pişirilip sürekli karşımıza çıkarılan '90 bin askerimiz donarak öldü' yalanıdır. Bunun mimarı ise kendi beceriksizliğini örtmek için 9. Kolordu Kurmay Başkanı Şerif Bey'in 1922 senesinde yayınladığı ve tamamen bir uydurma olan hatıratıdır" dedi.

 SARIKAMIŞ TAMAMEN BİR 'VATAN MÜDAFAASIDIR' VE KAÇINILMAZDIR

Mayatepek şöyle devam etti: "Özet olarak, Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Erkanı Harbiye Başkanı General Bronsart Schellendorf tarafından, Noel dönemine rastlayacak ve Rusları sürpriz bir karşı hücum ile mağlup etmeye yönelik bir teşebbüstür. Maalesef basının bir bölümü bile, genel olarak, ciddi araştırmalar yapmadan veya 'magazin' havasında bazı şahıslar gibi tarihi çarpıtıp gazete sayfalarını süsleme çabası içindedir. 98 sene geçmiş olmasına rağmen Sarıkamış hala gerektiği gibi değerlendirilmemiştir. Bilhassa 1920'den itibaren siyasi çekişme malzemesi olmuştur. Amaç nettir: Rus orduları Batı cephesinde Almanlar ile harp içindedir. Bizim cephede ise çok az sayıda (100 bin civarı) asker kalmıştır. Rus ordusunun bir kısmı Sarıkamış civarındadır ve yanlış cephelenmiştir. İlk Rus saldırıları Kasım'da (1914) Köprüköy ve Azap Muhabereleriyle başlamıştır. Burada 3. Ordu komutanı Hasan İzzet Paşa büyük bir hata yapıyor ve Rusları yenmesine rağmen takip edip son darbeyi vurmak yerine, orduyu 15 km geriye çekiyor. Yani savaşı kazanan taraf kaçan düşmanı kovalayamıyor, geri çekiliyor. Hatta Rusları takip etse Sarıkamış'a ihtiyaç olmazdı. Ruslar Erzurum'a gelmişler, sen onlarla Köprüköy ve Azap'da savaşıp yenmişsin ve Sarıkamış'a çekilmeye zorlamışsın ama taarruz edip tamamen mağlup etmek yerine geri çekiliyorsun".

 ENVER PAŞA'NIN EMİRLERİNİ YERİNE GETİRSEYDİ SARIKAMIŞ ZAFERLE BİTERDİ

"Enver Paşa'nın emirleri yerine getirilseydi Sarıkamış zaferle biterdi" diyen Mayatepek, "Bir de hep iklim şartlarından bahsetmeye bayılırlar. Hava soğuktu falan. Bu bir savaş ve nerede, ne zaman ve hangi şartlar altında gerekiyorsa savaşacaksın. Şayet komutanlar Enver Paşa'nın emirlerini yerine getirseydi Sarıkamış zafer ile biterdi" diye vurguladı.

BU HATA SARIKAMIŞ FELAKETİNE SEBEP OLAN EN BÜYÜK NEDENDİR

" Mayatepek şöyle devam etti; "1- 9 Kolordu Rus cephesini arkadan çevirecekti. 2- 10 Kolordu ise 24 Aralık'ta Bardız bölgesinde olup, 9 Kolordu ile birleşip Rusları çevirecekti. Maalesef gerçekleşen ise çok farklıydı: 1- 10 Kolordu Hafız Hakkı Paşa komutasında Bardıza gitmesi gerekirken, Rus birliklerinin peşine takılıp Koşur istikametine yöneldi (30 ve 31 Tümenler). Yalnız 32 Tümen Bardız'a ilerledi. 25 Aralık' da ve Sarıkamış'ın batısında Rus Ordusu'nun arkasına düşmesi gereken 10 Kolordu, tamamen Haffız Hakkı'nın "zafer kazanma ihtirası ile yolu 75km uzattığı yetmezmiş gibi, Allahuekber dağlarını geçmeye mecbur kalmış ve fırtına ve tipiye yakalanıp çok büyük zayiat vermiştir ve zamanında Sarıkamış' a intikal etmemiştir. 2- 9 Kolordu ise 3. Ordu ile 24 Aralık' da Bardız da birleşir. Cephe arkasındaki Rus birliklerine taarruz etmek için Kötek yönüne gitmesi ve Rus ihtiyat kuvvetlerine taarruz edip Sarıkamış'a iltihak etmesi gerekiyordu. Maalesef yine evdeki hesap çarşıya uymamıştır. Bu sapmanın başlıca sebebi Hafız Hakkı (10 Kolordu) Paşa'nın 25 Aralık tarihinde Sarıkamış'da olacağı varsayımı ile Enver Paşa'nın, 10 Kolordu yalnız kalmasın diye yönünü Kötek'ten, Sarıkamış'a çevirmesi olmuştur. Netice olarak 10 Kolordu yüzde 80 zayiatla bitkin bir şekilde ancak 29 Aralık'ta Sarıkamış'a gelebilmiştir. Bütün bu hataların ve Enver Paşa'nın emrine uymamanın neticesi olarak: 9 Kolordu'nun kuzeybatıdan, 10 Kolordu'nun kuzeydoğudan taarruz etmesi gereken (25/26 Aralık geceleri )Sarıkamış, bu taarruz gerçekleşmeyince Rus takviye kuvvetleri tarafından güçlendirilmiş ve maalesef savunma yapmak da bile zorlanacak olan Ruslar demiryolu ile nakliye avantajıyla 31 Aralık' da taarruz edecek duruma gelmiştir. Netice: Sarıkamış Harekatı son derece iyi hazırlanmış bir plandı. Kış aylarında yapılması hatadır masalına gelince; baskın niteliği taşıyan her askeri harekatın düşmanın beklemediği yerde ve zaman'da olması zaruridir. Bizim akıl hocaları bugün ne kadar böyle bir mevsimde harekat yapılmazdı diyorsa, emin olun Ruslar' a o zaman aynı şeyi düşünüyordu. Alternatif olarak Ruslara herhalde "yahu şu kara kış da harp etmeyelim, bahar gelsin, çiçekler açsın, bir mangal ziyafeti yapıp, bir güzel savaşalım" diye bir alternatif düşünmek ancak Charlie Chaplin filmlerinde olabilirdi."

 RUS GENERALİN İTİRAFI

 Mayatepek, "Rus General Maslovski, (Türkler 23 bin şehit vermiştir diyen) Türk Ordusu, Enver Paşa'nın emirleri doğrultusunda hareket etseydi Sarıkamış düşerdi diye itiraf etmiştir. Hatta General Michaelevski harekatın bir kuşatma planı olduğunu anlayınca geri çekilme emri vermiştir. Şayet başarılı olunsaydı Kafkaslara kadar önümüz açılıyordu. Azerbaycan ile birleştiğin andan itibaren ikmal derdi kalmıyor ve tabii' ki petrol kaynaklarına sahip oluyorsun. Genel değerlendirmeyi Sayın Nevzat Kösoğlu ( Şehit Enver Paşa) çok güzel yapmıştır: "Komutanlar Enver Paşa'ya ayak uyduramadılar. Plana uymayan bu komutanlarda Enver Paşa hakkında olumsuz propagandayı yapan komutanlardır. Sarıkamış bir vatan müdafaasıdır. Şehit sayısı ile siyaset yapmak alçaklıktır. Çanakkale'de 250 bin şehit verdik. Hiç kimse hesap soruyor mu? Yok." Herhalde bir savaş kazanılınca 'şehit' kaybedilince "ölü olunuyor diye bitiriyor Nevzat bey. Rakamlar ise tam bir palavra. En şiddetli dönemde.... yazının devamı için tıklayınız

"Benim Genel Başkan Yardımcımla ilgili, son derece iffetli bir insanla ilgili ahlaksız bir filmden kare alıyorlar, onu servis ediyorlar. Bu alçaklıktır, bu şerefsizliktir, bu namuzsuzluktur, ahlaksızlıkdır, hem 'dindarım' diyeceksin, hem de gözünü kırpmadan, üstelik de en iğrenç biçimde masum insanlara iftira atacaksın, yazıklar olsun" değerlendirmesini yapan Başbakan Erdoğan, şöyle devam etti:

Türkiye'ye büyük tuzak kurduklarını ve komplolar hazırladıklarını belirten Başbakan Erdoğan, şunları söyledi:

"Açık açık ifade ediyorum, bu tuzak, bu komplo, yurt dışında pişirilmiş Türkiye'deki taşeronlar tarafından, maşalar tarafından servis edilmiştir. Ortada çok açık bir ihanet var, biz bu ihanetin, bu ajanlık faaliyetinin hesabını soracağız. Bu ihanetin hesabını hukuk yoluyla, sandık yoluyla soracağız. Hiç kimse hiçbir çevre, hiçbir karanlık merkez benim ülkede ameliyat yapamaz. Geçti o günler. Şimdi bakıyorum da bazıları bir araya gelerek kendilerine göre bir ittifak içine giriyorlar, kirli ittifak. CHP, MHP, TÜSİAD bakıyorsunuz böyle bir koalisyonun içindeler. Biz CHP ile MHP'yi siyasette tanıyoruz da TÜSİAD'ı da tanımıştık zaten biliyoruz ama şimdi son zamanlarda yine bir heyecan onları da kapladı. Bakın ne yaparsanız yapın sermaye bu ülkede dürüst çalıştığı sürece kazanır, dürüst çalışmadığı sürece her zaman bizi karşısında bulur. Vergisini yerinde ödeyecek, benim işçi kardeşim vergisini kaynağında ödüyor. Ama sermaye vatandaşımdan KDV'yi alıyor, bunu ödemiyor, ondan sonra ağlamaya başlıyor. Şu ahlaksızlığa bakın böyle bir şey olabilir mi?"

"Ne yaparsanız yapın, bu dine zerre kadar zarar veremeyeceksiniz. Bu din azizdir, kitabımız korunmuştur. Bu alçaklıkları yapanları, bunlara sahip çıkanları, bunlara kol kanat gerenleri, tek tek bulacak hukuk önüne çıkaracağız. Devlette parellel bir yapı olamaz, paralel bir yapı kurmak isteyenler, devletin kurumları içerisine sinenler şunu bilesiniz ki istediğiniz kadar oralara yerleşin, ininize gireceğiz, ininize, didik didik edeceğiz ve devletin içindeki bu örgütleri teşhir edeceğiz. Bugüne kadar çetelerle nasıl mücadele ettiysek, uluslararası merkezlerin taşeronu örgütleriyle de aynı şekilde mücadele edeceğiz. Bizim Allah'a verilecek bir borcumuz var, başka kimseye yok. Söylüyorum ya biz kefenimizle yola çıktık, vakti saati geldiğinde sahibine teslim ederiz. Bir tek geri adım atmayacağız, asla ve asla diz çökmeyeceğiz. Allah bize yeter, millet bize yeter. Sizin hayır dualarınızla biz bu tuzağı da bozacağız. Bu tezfahı da Allah'ın izniyle yerle bir edeceğiz."

Çok kirli bir ittifak kurulduğunu yineleyen Başbakan Erdoğan, "Şimdi gazetelere, televizyonlara, sermaye çevrelerine, sermaye örgütlerine bakın. Yurt dışındaki, yurt içindeki o malum çevrelere bakın. Bunlar geçmişte bir araya asla gelemezlerdi. Kuruluşlar, çevreler, şu anda Hükümete karşı, milli iradeye, demokrasiye karşı ortak hareket ediyorlar. Darbe dönemlerinde kurulan ittifak bir kez daha kuruldu. Vesayet dönemlerinde kurulan ittifak bir kez daha kuruldu. Millet bu oyunu bozar, bozacak, defalarca bu tuzakları alt üst ettiniz, inanıyorum ki yine bozacaksınız" diye konuştu.

Bu ittifakların, tuzakların büyük Türkiye yürüyüşünü engelleyemeyeceğini bildiren Başbakan Erdoğan, şunları kaydetti:

"2023'e hep birlikte yürüyeceğiz. 2023 Türkiyesini hep birlikte inşa edeceğiz. Türkiye'ye vesayetten kurtaracağız, karanlık örgütlerden temizleyeceğiz. İleri demokrasiyle, kardeşlikle, özgürlükle, tam bağımsızlıkla yeni Türkiye'yi birlikte inşa edeceğiz. Büyüyen Türkiye'den rahatsız olanların, bu komploları düzenleyenlerin inşallah hevesleri kursaklarında kalacak. Biz hizmet için geldik. Biz geride eser bırakmak için, şu gök kubbede hoş bir seda bırakmak için geldik. Bakın sadece son 3 ay içinde 11 şehrimize yaklaşık 11,5 milyar liralık eser ve yatırımı milletimizin hizmetine sunduk. 5,5 milyar lirayla tamamladığımız Marmaray'ı, asrın projesini hizmete açtık. İstanbul Boğazı'nın 62 metre derinliğinde dünyanın bir numarası bir tünel inşa ettik. Şimdi oradan trenler gidiyor. Asya ile Avrupa'yı bir birine bağladık. İnşallah Londra ile Pekin artık birleşiyor. Şu anda ortalama günde Marmaray'da gidip gelenlerin sayısı 300 bin. Şimdi yeni bir adım daha attık, onun biraz daha güneyinde bir tünel daha yapıyoruz, yine boğazın altında. Oradan da otomobiller gelip gidecek. İki tüp üst, üste. Bir de üçüncü köprüyü kuruyoruz, Yavuz Sultan Selim Köprüsü. Beş tane karşılıklı geçit. Zaten bunların çıldırması bundan. Bunların hakkı teslim etmek gibi bir dertleri yok. İşte biz bunlara rağmen bunları yapacağız."

"3 milyar liralık yatırımları hizmete açtık"

Başbakan Erdoğan, Ankara'da Orman ve Su İşleri Bakanlığının 3 milyar liralık yatırımlarını hizmete açtıklarını hatırlatarak, "Son 3 ay içinde 20 katrilyon liralık yatırımı milletimizle, ülkemizle buluşturduk" dedi.

Bugün toplu açılış törenleriyle Ordu ve ilçelerinde tamamlanan tüm yatırımları hizmete aldıklarını belirten Erdoğan, açılışını yapacağı eserleri anlattı.

Toplamda 632 milyon liralık yatırımı bugün Ordu'ya kazandırdıklarını dile getiren Erdoğan, hizmetlerin hayırlı olmasını diledi.

Ordu'ya bir söz verdiğini ve 750 bin nüfusu yakalaması durumunda Büyükşehir yapacaklarını söylediğini anımsatan Erdoğan, "Siz 750 bini aştınız biz de Ordu ilimizi büyükşehir yaptık. Şu anda artık Ordu Büyükşehir Belediyesi. Dolayısıyla Ordu'nun en ücra köşesine artık Büyükşehir Belediyesi olarak hizmet vereceğiz. Yani 30 Mart'ta Ordu mülki sınırların tamamında oy kullanacak. Hem ilçesi için hem de büyükşehir belediyesi için kullanacak" diye konuştu.

Artık İl Genel Meclisi olmayacağını, tek meclisin Büyükşehir Belediye Meclisi olacağını anlatan Erdoğan, köylerin artık mahalle olarak hizmet alacağını kaydetti.

Erdoğan, şöyle devam etti:

"Ne vardı eskiden köyde? Sadece muhtar, ihtiyar meclisi. Oranın herhangi bir aracı gereci yok. Sadece kaymakamlık o da her yere ulaşabiliyor muydu, ulaşamıyordu. Ama şimdi ilçe belediyesi tüm mahallelerine ulaşacak. Büyükşehir belediyesi ulaşacak ve böylece modern bir Ordu'yu inşallah mülki sınırların tamamında kurmuş olacağız. 'Efendim ama bu nasıl olur?' Sakın bunu söylemeyin. Bunu CHP'nin Genel Müdürü söylüyor, varsın o söylemeye devam etsin. Onlara siz şunu söyleyin, 'İstanbula bak, nasıl olduğunu görürsün. Kocaeli'ne bak, nasıl olduğunu görürsün.' Bu iki ilimizin mülki sınırları belediyenin sınırlarıdır. Kardeşlerim, önce inanacaksın, azmedeceksin, o zaman neticeyi alırsın. İman öyle bir şeydir ki tekeden bile süt çıkartır. Olaya böyle bakacaksın. Büyükşehir Ordu inşallah tüm Türkiye'ye büyük ders verecek. Samsun Büyükşehir, Ordu Büyükşehir, Trabzon Büyükşehir Karadeniz'de 3 tane büyükşehirimiz oldu böylece."

Başbakan Erdoğan, 2 dönem Ordu, son dönem İstanbul milletvekili Enver Yılmaz ile Ordu'da bu sıçramayı gerçekleştireceklerine inandığını belirterek, "Gece gündüz demeden koşacağız, el ele vererek koşacağız ve Ordu'nun modern bir şehir haline nasıl geldiğini, geleceğini göstereceğiz" dedi.

"Dik duracağız, dik duruyoruz ama dikleşmeyeceğiz"

"Sizden bir gayreti istiyoruz. Bir duanız bizim için çok önemli" diyen Erdoğan, "Rabbim kardeşliğimizi daim etsin, birliğimizi beraberliğimizi daim etsin. Hep söylüyorum, bir olacağız, iri olacağız, diri olacağız hep birlikte Türkiye olacağız" ifadesini kullandı.

Başbakan Erdoğan, "Dik dur eğilme, bu millet seninle" sloganları üzerine, "Dik duracağız, dik duruyoruz ama dikleşmeyeceğiz. İnşallah bu yolu böyle devam ettireceğiz" dedi.

Erdoğan, "Ben imam hatipli kardeşlerime, yavrularıma teşekkür ediyorum, başarılar diliyorum. Diğer meslek lisesi mensuplarına, diğer düz, ilk, orta, lise bütün yavrularımıza, eğitim camiamızın tüm mensuplarına, üniversiteli gençlerimize, dayanışma içinde, birlik beraberlik içerisinde aydınlık yarınların Türkiyesi için el ele, omuz omuza teröre üniversitelerimizin kapısını asla açmadan sevgiye dayalı olarak yarınlara yürümenizi istiyorum" diye konuştu.

Siz Dünyanın en güzel elbisesini, iskarpinini verseniz bile zaten üzerinde bir giysi varsa bir ikincisini kabullenemezdi, almazdı da. Ayakları çoğunlukla çıplaktı. Dünya malında gözü yoktu. Onu yakından tanıyanlar, onun ne kadar gururlu, dürüst ve aslında kendince de hijyenik olduğunu bilirlerdi. Bakmayın öyle tırnaklarının uzamışlığına, Manikür Pedikür gibi alışkanlıkları yoktu!


Hem zaten heveslilerinden de değil, kendiyle tam barışıktı! O halini görüp ona ‘Şöyle’ bakanlara o kendisi gülerdi. Bu Dünya’nın fazla bir akıl gerektirmediğine kanaat getirmiş olmalıydı ki, bizim “Akıllı” diye bildiğimiz bir çok insandan çok daha akıllıydı ama o bunu, kendince layık insanlara gösterirdi! Sokaklar onun eviydi, uzun yıllar Meydan Parkı’nda bir kulübede kalmıştı ama Meydan parkı çevresiyle düzenlenince işte evinden oluvermişti! Çömlekçi de, Moloz’da, bir bakmışsınız Değirmendere de bir köşe de inzivadadır! İhtiyacı belki bir lokma ekmek ama olmazsa olmazları sigarası ve birasıydı.


Siz ona kağıt para verseniz onu kabul etmezdi, hele öyle 50 ve veya 100 lira gibi paralara alerjisi vardı. O, bir bilemedin iki liraya tav olur, fazlasını almazdı! O Trabzon’un otuz-kırk yıl öncesinin delikanlılarındandı. Yakından tanıyanlar, onu “zamanının çok kalender delikanlılarındandı”  diye anlatıyor. Ve ;“Hem yakışıklı hem üzerine bakımlı, güçlü, kuvvetli, dürüst bir insandı. Sonra ‘Kafayı üşüttü’ dediler, ‘hayata küstü’ dediler, ‘Ailesini terketti’ dediler, ama kimse tam olarak Berbat Sülo’nun hayat hikayesini tam olarak bilmiyor” diyorlar. Berbat Sülo, lakaplı Süleyman Albayrak, gecelemek için sığındığı Trabzon Otogarı’nda soğuktan donmuş halde bulundu.

 Son yıllarda “üşüdüm” derdi, ona verilen kalın giysileri kabullenmezdi. Onun kendine has bir hali vardı, sanki cinleri ile konuşurdu durmadan, birilerine kızardı güya, sonra gülerdi kendi kendine. Ona kimin hangi gözle baktığını iyi anlar, ona saygı gösterenlerin lafını dinlerdi. Son dönemlerde çokça lafını ettiği o soğuklar, aldı canını! Bu alemden göçtü Berbat Sülo, tüm sevenlerinin başı sağolsun! Allah, rahmetini esirgemesin! Murat Menteş'in "Ruhi Mücerret"İn de bir deyimi vardır, "“Bir insan acıdan delirdiğinde, diğerleri onun acısını değil, deliliğini görürler". sanki berbat sülo gibi nicelerini anlatır!

Türkiye’de son yıllarda gerçekleştirilen en son ve en kapsamlı gençlik araştırması olan ‘Türkiye Gençlik Raporu: Gençliğin Özellikleri, Sorunları, Kimlikleri ve Beklentileri’ başlıklı çalışmanın sonuçları açıklandı. Bundan önce gerçekleştirdiği “Aile araştırması” ile büyük yankı uyandıran Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Araştırmalar Merkezi (SEKAM) tarafından Türkiye genelinde 81 ilde, 5541 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen bu çalışma, son yıllarda yapılmış en kapsamlı ‘gençlik araştırması’ olma özelliğini taşıyor.

SEKAM tarafından gerçekleştirilen ‘Türkiye Gençlik Raporu: Gençliğin Özellikleri, Sorunları, Kimlikleri ve Beklentileri’ adlı çalışma 30 Kasım 2013 Cumartesi günü İTO Üniversitesi Eminönü Yerleşkesi'nde yapılan bir sunumla kamuoyuna açıklandı. 

TÜİK’in 2012 yılı verilerine göre 75 milyona yaklaşan Türkiye nüfusunun yaklaşık 19 milyonu yani yüzde 25’i 15-29 yaş grubunda bulunan gençlerden oluşuyor. Bu da Türkiye bağlamında, mevcut gençliğin özelliklerini, sorunlarını ve beklentilerini tespit etmenin; hem mevcut şartlara ilişkin değerlendirmeler yapabilmek ve hem de geleceğin Türkiye’si hakkında tahminlerde bulunmak açısından ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye genelinde 81 ilde, 5541 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışma, bu açıdan, Türkiye’nin geleceğini oluşturan gençlere yönelik politikaların şekillenmesinde önemli doneler sunan bir çalışma özelliği taşıyor.

SEKAM Başkanı Prof. Dr. Burhanettin Can’ın öncülüğünde gerçekleştirilen araştırmanın, Proje Yöneticiliğini ise Prof. Dr. Celalettin Vatandaş üstlendi.  Araştırma Türkiye’deki gençlik profiline dair önemli tespitleri ortaya koyuyor.  

“NE O NE DE BU OLAMAYAN” BİR  GENÇLİK 

Araştırmada kendilerini “İslamcı, Ülkücü, Muhafazakâr, Liberal, Sosyal demokrat, Milliyetçi, Sosyalist, Atatürkçü, Dindar, Müslüman, Komünist, Ateist, Kemalist, Laik, Devrimci, Demokrat, Feminist, İlerici” olarak tanımlayan gruplara yöneltilen çeşitli sorulara cevaplar arandı. Araştırmada gençlere sorulan sorularda bekâr/nişanlı/evli/dul olmaları durumuna göre de ayrım yapıldı. 

Araştırmada ilk olarak gençlerin kendilerini gelenek-modern ekseninde nasıl konumlandırdıkları sorgulandı. Alınan cevaplara göre gençlerin dörtte üçü kendisini biraz modern biraz geleneksel olarak tanımlıyorlar. Gençlerin modernlik ve geleneksellik arasındaki bu tercihleri bir arafta kalmanın, “kimlik krizi” yaşadıklarının göstergesidir.   

Bununla birlikte Müslüman kimliğin %39 gibi bir oranla birinci sırada yer almış olması, üst kimliğin Müslümanlık üzerine inşa edilebilme şansının daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır.

GENÇLERİN ÇOĞU ANADİLDE EĞİTİMİ DESTEKLİYOR

Farklı kimlikleri benimsemiş gençler arasında, “Herkes kendi anadilinde eğitim alabilmelidir” yargı cümlesini % 56’lık bir oranla onaylayanların, onaylamayanlardan daha fazla olduğu görülmektedir. Dolayısıyla gençlerin Türkiye’nin kangrenleşmiş bu sorununa, çözüm arayıcı bir yaklaşım sergilemeleri, çok olumlu, ümit verici bir durum olarak değerlendirilmektedir.

 

KAMUDA BAŞÖRTÜSÜ TAKILMASI GENÇLERE GÖRE SORUN OLMAKTAN ÇIKTI

 Kamuda çalışanların başörtüsü takmalarına izin verilmesini gençler yaklaşık %70 gibi bir çoğunlukla olumlu karşılıyor ve destekliyor. Bu konuda Ülkücülerin%16’sinin, Muhafazakârların%12’sinin, Dindarların%13’ünün, İslamcıların%13’ünün ve Müslümanların%21’inin kamuda çalışanların başörtüsü takmalarına izin verilmesine karşı çıkmaları ise dikkat çekici bir başka veri olmuştur. 

GENÇLERİN MESLEK SORUNU EĞİTİM VE MESLEK

Gençlerin %60’ı, dini, siyasi ve ideolojik kimliğe bağlı olmaksızın Türkiye’nin en önemli sorununun terör olduğuna inanıyor. Gençlere göre, Türkiye’nin ikinci derecede önemli sorunu, ise sırasıyla yüzde 33’le işsizlik ve eğitim oldu.

Sorun olarak görülen diğer seçenekler ise; %17 ile ahlaki yozlaşma, %14’le meslek edinme, %12 ile iş bulamama ve %7 ile aile tarafından anlaşılamamak olarak sıralandı.

Araştırmanın önemli bir diğer bulgusu ise gençlerin benimsedikleri siyasi, ideolojik ve dini kimlik, her ne olursa olsun, toplumda % 1’in altında bir oranla irtica gibi bir sorun ve tehlikenin var olmadığına inanmaları oldu.

Gençliğin, en azından bir kısmının, eğitimi önemsemesi ve Türkiye’deki ahlaki yozlaşmanın farkında olması ve bunu ciddi bir sorun olarak görmesi, önemli bir olgu olarak görülebilir. 

GENÇLER AİLEYİ ÖNEMSİYOR

Gençlerin aile değerleri ile düşüncelerini öğrenmek amacıyla sorulan sorulara verdikleri cevaplarda da dikkat çekici sonuçlar elde edildi. Gençlerin, % 88’i, aile kurumunu önemsediklerini ifade ederlerken, aile kurumunun geleneksel işlev ve önemini de kabul ediyor gözüktü. Çocuk yapmada evliliği en üst düzeyde önemsemeyen gruplar arasında %29,6 ile kendilerini Ateist olarak niteleyenler birinci %17,4  ile Komünist olarak niteleyenler ikinci sırada gelirken, bu konuda dikkat çekici ve düşündürücü bir başka nokta ise, kendilerini Dindar, İslamcı, Müslüman ve Ülkücü olarak tanımlayanların yaklaşık %7-%8’i, çocuk yapmak için evlenmeyi şart olarak görmemesi ve yaklaşık %3’nün de, bu konuda kararsız olmaları oldu.

GENÇLERİN % 75’İ KIZLI ERKEKLİ YAŞAMAYA KARŞI

Araştırmada çarpıcı bir sonuç ise son günlerde gündemi işgal eden kızlı-erkekli aynı evde yaşama sorusuna verilen cevapta görüldü. Gençlerin yaklaşık % 25’lik bir kesimi, siyasi, ideolojik ve dini kimlikleri her ne olursa olsun, söz konusu görüşe katılıyor ve yaklaşık % 18’lik bir kesimi de kararsız kalmaktadır. Bu görüşe en yüksek oran da katılanlar %46’lık oranla Ateistler ve %49’luk oranla Komünistler oldu.

Ancak araştırmada şaşırtıcı olan, ” genç bir kız ile erkek istedikleri şartta aynı evde yaşayabilirler” yargı cümlesini, kendisini Dindar, İslamcı, Müslüman ve Ülkücü olarak niteleyenlerin %20-%24’nün onaylamaları ve aynı konuda bu kimlik mensuplarının %23-%16’sinin da kararsız kalmış olmaları oldu. Araştırmadaki veriler dikkatle incelendiğinde gençlerin siyasi görüşü her ne olursa olsun, kızlı erkekli birlikte yaşamaya %51-%75 aralığında karşı olduğu görülmektedir.

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN KIZLI ERKEKLİ AYNI EVDE KALMASINA GENÇLER NASIL BAKIYOR?

Genel anlamda gençlerin, üniversite öğrencileri ile üniversite öğrencisi olmayanlara bakışlarının farklı olduğunu, belirli bir kesimin, bu durumu genel anlamda gençlere uygun bulmadığını, ancak,  üniversiteli gençler için uygun bulduğunu ortaya koyuyor. Bir başka ifadeyle, kızlı erkekli aynı evlerde yaşamak, üniversite öğrencileri için, izafi olarak daha yüksek oranda normal bir durum olarak görülüyor.  Konuya ilişkin tablolar incelendiğinde, neredeyse hemen her konuda üniversite öğrencilerine daha geniş bir özgürlük alanının tanındığı gerçeği ile karşılaşıyoruz.

Gençlerin “Üniversite öğrencilerinin kız-erkek aynı evlerde yaşamaları kendilerinden başka hiç kimseyi ilgilendirmez.” sorusuna verdikleri cevaplar incelendiğinde,  aynı evde birlikte yaşamayı,  araştırmaya katılan gençlerin %51’nin onaylamadığı, %13,2’sinin kararsız kaldığı ve %35,8’inin ise onayladığı görülüyor. Üniversiteli gençlerin kızlı erkekli aynı evde yaşamalarını onaylayan gençlik kesiminin yaklaşık %36 düzeyinde olması, aile değerleri ile ilgili başlı başına ciddî bir tehlike, hattâ tehdit olarak kabul ediliyor. Konuya ilişkin yaygın ve geçerli toplumsal değerler dikkate alındığında, %13’lük kararsız kesimin de, herhangi bir tedbir alınmadığı takdirde, belli bir zaman sonra aynı evde birlikte yaşamayı onaylamaya dâhil olmaları mümkündür. Bu durumda, gençlerin konu hakkında hemen hemen yarı yarıya bölünmüş olduklarını söyleyebiliriz.

 Eşcinsellik konusuna gençlerin %10-20’si, bireysel tercih-kimseyi ilgilendirmez biçiminde, %30-%40’i onaylamıyorum ama beni ilgilendirmez şeklinde cevap verdi. Buna karşın Dindar, İslamcı, Müslüman ve Ülkücü kimlik mensuplarının %13-%17’si,  bireysel tercih-kimseyi ilgilendirmez biçiminde; %32-%35’i, onaylamıyorum ama beni ilgilendirmez biçiminde ve %1,4-%1,7’si, kararsızım/bilemiyorum biçiminde değerlendirmeleri, ciddi bir zihniyet kayması      ve kimlik krizi yaşandığını göstermektedir.

ATEİSLERİN YÜZDE KAÇI ALLAH’A İNANIYOR, YÜZDE KAÇI NAMAZ KILIYOR?

Genel olarak gençler, birbirinden çok farklı, siyasi, ideolojik ve dini kimliği benimsemiş olmalarına rağmen, ortalama %95-%100 gibi bir düzeyde Allah’ın varlığına inanmaktadır. Ancak ilginç olan kendisini Ateist olarak niteleyenler arasında, Allah’ın varlığına kesinlikle inananların oranı %61, inanmayanların oranı ise %17,6 olarak çıkması oldu. İkinci derecede şaşırtıcı olan durum ise Komünist kimliği benimsemiş olanların Allah’ın varlığına %92,5 gibi çok yüksek oranda inanmaları olarak görüldü. Ayrıca Ateistlerin % 13,3’nün düzenli, %33,6’sının ise ara sıra namaz kılması araştırmanın en dikkat çekici verilerinden biri oldu.

SEKÜLER BİR GENÇLİK Mİ GELİYOR?

Dini, ideolojik ve siyasi kimlik mensuplarında karşılaşılan ilginç verilerden biri de laiklikle ilgili soruda ortaya çıktı.  Dindar kimliğini benimseyenlerin %77’si, İslamcı kimliğini benimseyenlerin %76’si, Ülkücü kimliğini benimseyenlerin %78’i ve Müslüman kimlik mensuplarının%76’sinin laikliğin, önemli ve değerli olduğuna inandığı tespit edildi.

BABASINA BİLE GÜVENMEYEN BİR GENÇLİK

SEKAM’ın yaptığı gençlik araştırmasında dikkat çeken bir konu da, genel bir değerlendirme ile her üç gençten ikisinin, insanlara ilişkin bir güven sorunu yaşaması oldu. Gençlerin %68’inin insanlara güvenmediği, insanları güvenilir bulmadığı ortaya çıktı. Bu konuda güven duyguları görece en yüksek olanlar, Ateistler, Dindarlar, Ülkücüler, Muhafazakârlar, İslamcılar ve Komünistler olarak tespit edildi. Güven noktasında gençlikte en ciddi sorun ise babaya güven konusunda ortaya çıktı. Genel olarak gençlerin %36’sı babaya güvenilemeyeceğini ve %21’lik bir kesimi de bu konuda kararsız kaldığını ifade ediyor. Tedbir alınmadığı taktirde, gelecekte babaya bile güvenmeyeceklerin oranının, %57 gibi bir düzeye yükselebilme ihtimali mevcuttur. Araştırmaya katılan gençlerin yüzde 46’sı siyasetçilere güvenmezken, siyasetçilere güvenenlerin oranı yüzde 25 civarında kalıyor. 

GENÇLER EN ÇOK ORDUYA EN AZ MEDYAYA GÜVENİYOR

SEKAM’ın araştırmasında gençlere “Türkiye’nin geleceği açısından en güvendiğiniz kurum hangisidir” sorusu da yöneltildi. Gençler en güvenilir kurum olarak % 31 oranında Ordu’yu, % 21 oranında Meclis’i ve % 18 oranında Hükümet’i görüyor. Ülkenin birlik ve geleceği açısından en az güvenilir olarak gördükleri kurumların başında ise medya geliyor. Gençlerin % 1’i Medya’ya güvenirken, % 3’ü Siyasi partiler’e, % 3’ü Diyanet’e , % 6’si Sivil Toplum Örgütleri’ne ve % 7’si Cumhurbaşkanı’na güveniyor.

GENÇLERİN AB KONUSUNDA KAFASI KARIŞIK 

Gençlik araştırmasında ortaya çıkan sonuçlardan bir tanesi de gençlerin AB’ye olan bakışı. Türkiye’nin AB’ye üyeliği hakkında sorulan sorulara verilen cevaplara bakıldığında gençlerin AB konusunda kafalarının karışık olduğu görülmektedir. Katılımcıların % 12’si Türkiye mutlaka AB üyesi olmalı görüşündeyken, % 26’sı olursa iyi olur, % 26’sı olsa da olur olmasa da, % 12’sinin ise üyelik şartlarını yerine getirsin ama olmasın görüşünde olduğu saptandı. Bu sonuçlar, gençlerin Türkiye’nin AB üyeliği ile ilgili görüşlerinin iki ana eksene bölündüğünü göstermektedir. 

GENÇLER MODAYI TÜKETİM KÖLELİĞİ OLARAK GÖRÜYOR

Araştırmada ‘gençliğin tüketim ile ilişkisi’ bağlamında modanın anlamı soruldu. Gençlerin büyük bir çoğunluğunun modayla ilgili olduğu ama bu ilginin tutku düzeyinde olmadığı saptandı. Araştırma sonuçlarına göre, gençlerin %23’ü modayı bir tüketim köleliği olarak görüyor ve gençlerin yaklaşık % 66’sı gibi büyük bir çoğunluğu bir ürün satın alırken markasından ziyade öncellikle ürünün kalitesine bakıyor.

GENÇLER BOŞ ZAMANINI NASIL DEĞERLENDİRİYOR?

SEKAM araştırmasında gençlik ve boş zaman başlığı altında; gençlerin boş zaman faaliyetleri, boş zaman ile cep telefonu, kitap, televizyon ve gazete ilişkisi saptanmaya çalışıldı. Elde edilen sonuçlara göre, iş, okul, beslenme, temizlik, uyuma gibi zorunlu sorumluluk ve faaliyetlerinin dışında, gençlerin % 9’unun herhangi bir boş zamanı yokken % 58’lik bir kesimin günde yaklaşık 3 saat boş zamanı var.  Gençlerin % 24’ü aileleriyle birlikte bulunarak, % 18’i arkadaşlarıyla sohbet ederek, % 13’ü gezerek, % 11’i internette dolaşarak, % 10’u kitap okuyarak, % 9’u televizyon izleyerek-sinemaya giderek, % 5’i müzik dinleyerek, % 6’sı telefonla konuşup mesajlaşarak ve % 4’ü de spor yaparak boş zamanlarını değerlendiriyor.  Gençlerin boş zamanlarını değerlendirme noktasında elde edilen sonuçların gösterdiğine göre gençlikte ciddi bir bireyselleşme olduğu dikkat çekiyor.

GENÇLER İNTERNETİ CHATLEŞMEK İÇİN KULLANIYOR

Araştırmada gençliğin internetle olan ilişkisi de tespit edildi. Gençlerin yaklaşık olarak % 43’ü interneti her gün kullanıyor,  % 28’i de interneti birkaç günde bir kullanıyor. İnternet gençlerin % 44’ü tarafından chatleşme tarzında birbirleriyle iletişim kurmak için kullanılırken, interneti bilgi edinmek ve ödev yapmak için kullanan gençlerin oranı % 25 olarak karşımıza çıkıyor.

GENÇLER YAKIN TARİHİ BİLMİYOR

Araştırmaya katılanlara gençlik ve bilgi başlığı altında; Atatürk’ün ölüm tarihi, 27 Mayıs ihtilalinin tarihi, TBMM’nin ilk açılış tarihi, Cumhuriyet’in ilan tarihi, ilk cumhurbaşkanının seçilme tarihi gibi sorular soruldu. Alınan cevaplar, gençlerin yakın dönem tarihsel gelişmelerle ilgili şaşkınlık uyandıracak düzeyde ilgisiz ve bilgisiz olduğunu ortaya koymaktadır.

Araştırmada en çok doğru cevap verilen Atatürk’ün ölüm tarihiyle ilgili soruya gençler %70 oranında doğru tahmin vermiş olsalar bile, %19,4’ü bu soruyu cevaplamamayı tercih etmiş olması dikkat çekici bulundu.  Fakat ilginçtir herkesin bildiği ve kolaylıkla hatırlayabileceği varsayılan Cumhuriyetin ilan tarihiyle ilgili soruya araştırmaya katılan gençlerin %21,9’u cevap vermemiş, %5,8’i bilmiyorum demiş, %11,4’de 1911-1920 seçeneğini işaretledi. 1921-1930 seçeneğini işaretleyerek doğru cevabı vermiş olan gençlerin oranı %58,7 oldu. Buna göre gençlerin %47,3’ü ya Cumhuriyetin ilan tarihini bilmiyor ya da böyle bir konu zihninde yer almıyor.

SEKAM HAKKINDA

SOSYAL,  EKONOMİK, KÜLTÜREL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ (SEKAM) , Türkiye’nin toplumsal düzeyde karşı karşıya bulunduğu sorunlara çözüm seçenekleri oluşturmak amacıyla araştırmalar yürüten, bu araştırma sonuçlarından hareketle çözüm önerileri üreten ve uygulamaya dönük katkılar sunmayı amaçlayan bir stratejik düşünce üretim merkezidir. SEKAM, çalışmalarını yürütürken yaşanan dünyayı, kendi geçmişini ve değerlerini de dikkate almakta, bir bilgi geleneği oluşturma ihtiyacının önündeki engelleri ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda kurumumuzun şu ana kadar gerçekleştirdiği yayınlanmış çalışmalar şunlardır:

·         Türkiye’de Aile: Ailenin Yapısal Özellikleri, İşlevleri ve Değişimi araştırması

·         “Kalpsiz Bir Dünyada Aileyi Yeniden Keşfetmek” paneli ve panel kitabı

·         “Savrulan Dünyada Aile” sempozyumu ve sempozyum kitabı

·         Aile Yaşam Döngüsü ve Tüketim araştırması

·         Anayasa Raporu: Hak ve Hakikatin Işığında, Fıtrat Eksenli

·         ‘Türkiye Gençlik Raporu: Gençliğin Özellikleri, Sorunları, Kimlikleri ve Beklentileri’

·         Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Tarzı ve Toplumsal Değerler raporu

·         Kadın araştırması

Gürcistan Anayasa'nın cumhurbaşkanlarının görev süresini iki dönemle sınırlaması nedeniyle Batı yanlısı Mihail Saakaşvili devrinin sona erdiği, yirmi üç adaydan eski Eğitim Bakanı Georgi Margvelaşvil’nin ilk turda Gürcistan’ın yeni Cumhurbaşkanı seçildiği gün biz de Batum’daydık. Farklı bir ülkede seçim günü görmek, bahanemiz oldu. Batum, her geçen gün gelişen kent olma özelliğine bir de teleferik ilave edince, daha da cezbedici hale geldi. Hal böyle olunca insan ister istemez neden Rize, Trabzon ve Giresun’da bu tür bir yatırım yapılamadığını sorgular oluyor.

Sınırdan geçer geçmez Gürcü tarafın sınır kapısı ciddiyetinin daha fazla olduğunu fark ettim, yani onlar sınır kapısının varlığını daha önemsiyordu. Sonrasında sınırdan geçişin pasaportsuz olması nedeniyle Türk vatandaşlarının çokluğundan bir ülke sınırından geçtiğimin farkına varmadım, ta ki binaların mimarilerini, bahçe düzenlemelerinin farklılığı ve yollardaki arabaların Mercedes ve Lada otomobillerin sıklığını görene kadar.

Komünizm den kalan binalar sizi ikinci Dünya savaşı filmlerinin içine çeker gibi oluyor zaman zaman. Yanımda oturan ağabeyim daha önce sık sık ziyaret ettiği için o farklı şeylere bakıyor ben ise mimarinin o yarı yıkık virane ama kullanılmaya devam eden savaş dönemi binalarındaki yaşanan hayatlarla ilgili hayallere dalıyorum. Batum’a doğru ilerlerken Türkiye sınırının tersine Karadeniz sahili özelliğinden yavaş yavaş kopuyorken, daha geniş ovaların hâkim olduğunun fevkine varıyorum. Batum’a vardığımızda sağ tarafımızda eski kırık dökük evler ve caddeler, sol tarafımızda (deniz tarafında) ise planlanmış modern eski ya da yeni büyük binalar göze çarpıyor.

Şehirdeki çalışan nüfusun yoğunluğunu 50 yaş üstü daha çok kadınların oluşturduğunu fark ettim. Daha çok kadınların esnaf ve tezgâhtar olarak çalıştığı marketler, bakkallar, bizim tekel bayileri gibi büfeler… Velhasıl tembel bir erkek kesim olduğu kesin. Batum’un içinden kalkan ve şehiri tepeden gören bir konuma ulaşan teleferik sistemi ile kuşbakışı baktık o karmaşık kente. Bitki örtüsü ve yeşilliği bizim memlekete benziyordu. Ama mimarisi kiliseleri, Hristiyan mezarlıkları ve etraftaki Gürcüce sesler farklı bir ilkede olduğun hissini vermeye yetiyordu.

Chavchavadze Caddesi ile Gogebashvili caddesinin birleştiği Batum’u yani Batumi’yi Karadeniz’e paralel olarak adeta ikiye bölen, şehrin mecburiyet caddesi sayılabilir. Şehrin tüm sokaklarının bağlandığı ana caddesi. Chavchavadze Caddesi ile Gogebashvili caddesinin birleştiği kavşakta kurulu teleferik istasyonu. Batum Limanını teğet geçen Gogebashvili caddesinin üzerinden geçerek yükseliyorsunuz Batum’un üzerinden teleferikle, şehre hakim tepenin zirvesine. Zaten liman kenarına inşa edilmiş Cablecar, teleferik ana binasına girince bilet gişesinden yetişkinler için gidiş-dönüş dahil 3 Lari, (Türk lirası ile 3 lira 75 kuruş)10 yaşından küçükler için de 1,5 lari (Türk lirası ile 1 lira 850 kuruş) gibi bir ücretle, Altı kişilik gruplar halinde biniyorsunuz kabinlere ve on dakikalık bir yolculukla Batum’da harika bir telesefari yapabiliyorsunuz.

Teleferikle çıkılan seyir tepesindeki teras da dilediğiniz kadar vakit geçirebiliyorsunuz. Batum’un her tarafını rahatlıkla görebileceğiniz seyir tepesinden Çoruh Nehri’nin Karadeniz’e döküldüğü havzadan, Doğu’da Arberetum ve Kobuleti ile Batum’un çevresindeki yerleşim yerlerini de görebiliyorsunuz. Teleferikle seyir halindeyken de Batum’un mezarlıklarını ve arka bahçelerinin üzerinden bir kartal gibi adeta süzülüyorsunuz. Seyir terasında sıcak ve soğuk içecekleri bulabileceğiniz küçük bir işletme var. Batum’da Eylül ayından itibaren teleferiğin faaliyete geçmesi, özellikle de doğa severler için bulunmaz bir fırsat oldu. Özellikle Gürcü genç kızlar, belki de facebook’ta yayınlamak üzere bol bol Batum fonunda poz verip, fotoğraf çekiliyorlar. Dilediğiniz zaman geri dönüşü yine aynı teleferikle, yine on dakikalık bir yolculukla tamamlayabiliyorsunuz..

Türkiye ile Gürcistan arasındaki iyi komşuluk, her iki ülke insanlarının gümrüklerden rahatlıkla ve kolayca geçebileceği bir sistemle bütünlenmiş olunca, ilk başlarda kimlikle geçişler de sadece 1 liralık ücretler alınması, akaryakıtta sınır olmaması, özellikle Türkiye tarafından Gürcistan tarafına araçla ve yaya geçişlerde problemlere yol açmıştı. Zamanla yapılan düzenlemelerle şimdi 15 liraya yükseltilen kimlikli geçiş ve akaryakıttaki sınırlamalar, gümrük kapılarında geçişleri oldukça rahatlattı. Günü birlik geçişler için Sigara ve içkiye konan sınırlamalardan sonra şimdi de her türlü Bal için de sınırlama getirildi. Son olarak Türkiye Gümrük kısmında görev yapan Gümrük Muhafaza Memurları, Gürcistan’dan Türkiye’ye getirilecek bal için kilosuna 120 lira vergi konduğunu belirterek, getirilen bal ne olursa olsun el konuluyor.

Türkiye – Gürcistan sınırında her iki tarafın hem polis ve hem de Gümrük İdareleri’nin artık sanki bir bütün haldeki seri çalışması, bu iki ülke arasındaki geçişleri de rutine bağlamış gibi. Kapılarda beklemeden rahatlıkla geçebiliyorsunuz. Gümrüklerde alınan tedbirler, araç giriş çıkışlarını da rahatlatmış, yaya olarak rahatça gidip, gelebiliyorsunuz! Farklı bir ülkeye değil de sanki aynı ülkedeki farklı iller arası seyahat edebiliyorsunuz! 

KTÜ Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi, Fatih Eğitim Fakültesi “Trabzon Tarihi ve Coğrafyasının Tuvale Aktarımı” adı altında yürütülen bir Proje aslında Öğretim üyesi Şakir Şeyhoğlu’nun tabloları. Kardeşi Şuayıp Şeyıhoğlu'nun eşi Yard. Doç. Dr. Ayşegül Şeyhoğlu’nun yürütücüsü olduğu bu proje kapsamında geçmiş Tuvalinin başına Şakir hoca. Türkiye’de ve Dünya’da Fatih Sultan Mehmet Han’ın 1461 tarihindeki Trabzon’un Fethi’nin yeterli ve gerekli ilgi ve bilginin olmayışının eksikliğini öğrencilik yıllarından beri hissettiğini belirtiyor Şakir hoca ve ardından, “Her ne kadar Cumhuriyetten sonra Türkiye’de anıt yapımına, önemli şahsiyetlerin heykellerinin dikilmesine önem verilmişse de bu iş için Avrupa’dan sanatçılar getirilmiş, Türk tarihin de önemli olan kişi ve olaylar, yabancı ressamlarca resmedilmeye çalışılmıştır. Mesela “Fatih Sultan Mehmet Han’ın portresi” İtalyan Ressam Centille Bellini tarafından, “ İstanbul’un Fethi” yine İtalyan Zonaro tarafından, Anıtkabir’deki “Çanakkale Savaşları” Rus ressamlar tarafından resmedilmiştir. Türk tarihinde önemli bir mekan ve dönüm noktası olan Trabzon’un Fethi ve tarihi de layıkıyla resmedilmeliydi, bunda gecikilmişti. Onun için Trabzon ve tarihini tuvale aktarmaya çalışıyoruz” diyor.

Trabzon şehrinin tarihi ve coğrafi yapısını yağlı boya tekniği ile tuvale aktararak görselleştirmekle, tarihten bugüne stratejik önem taşıyan Trabzon’u genç nesillere anlatımını kolaylaştırmaya da çalıştıklarını ifade ediyor Şakir hoca ve ardından okuduğu bir kitaptan söz ediyor ve şunları anlatıyor;
“Araştırma yapıyorum mesela 1916’da muhacirlik döneminde, Gümüşhane’den gelen Harşit vadisi’nin denize ulaştığı Tirebolu’da halk derenin kenarına yığılıyor, karşıya geçecek ama köprü yok. Tabi o sırada da insan denen yamyamlar var, o dereyi karşıya geçirmek için insanlardan bir kayık parası kadar para istiyorlar. Kısa bir süre önce Amasya’daydım, Orada da Osmanlı vardı, Burada da var ama nedense bizim dereler üzerine bir köprü yok! Sanki bu bölgede Osmanlı’nın izi yok, sanki Trabzon’a kadar ordular, insanlar havadan gelmişler! İnsanlarımız da tarih bilincini oluşturmak, sahip olunan değerlerin nasıl bir sıkıntı ve gayretten sonra kent, coğrafyası, kültür ve tarihini yorumlayan tablolar o nedenle eksikliktir. Bu bizim hatamız, işte bunu giderme çabasındayız”...

Trabzon Tarih Müzesi’nde yer alacak eserlerini tek tek anlatan Şakir Şeyhoğlu, Osmanlı ordusunun 1461’de Zigana’dan Trabzon’a gelişini resmettiği “Trabzon’un Fethi-1”, Osmanlı Ordusunun Zağnos burçlarında “Trabzon’un Fethi -2”, Fatih Sultan Mehmet Han’ın Trabzon’a girişi “Trabzon’un Fethi -3” ,Osmanlı donanması Dönüş Hazırlığın da “Trabzon’un Fethi -4”. “Fatih Sultan Mehmet Han”ın portresi, Trabzon’da 1512-1520 yıllarında valilik yapan “Yavuz Sultan Selim” in Portresi, Trabzon’da doğan “Kanuni Sultan Süleyman”’ın Portesi, “Yavuz Sultan Selim’in Kutaisi seferi- 1512-1520”. 17.yy’da “Trabzon Bedesteni ve çarşı”, 1928’de Trabzon’u ziyareti sırasında “Mustafa Kemal Atatürk’ün Trabzon Atatürk Köşkü’ndeki portresi” , 1916 yıllarındaki “Trabzon’da Rus işgali ve muhacirlik”, 23 Haziran 1916’daki “Trabzon Sultan Murat yaylası. Osmanlı- Rus savaşı”, “Kanuni Sultan Süleyman’ın Trabzon’da çocukluk yılları”, 1810 yılındaki “Trabzon’da Rus çıkartması ve Sargana savaşı”nı anlatan tablo,” İpek Yolu’nda Değirmendere köprüsü”, “Trabzon Limanı”. 1640 yılında “Evliya Çelebi’nin Trabzon ziyareti”, “Trabzonlu kadınlar ve Musiki”, “Trabzonlu Milis kuvvetlerinin Osmanlı Ordusu ile Ruslara karşı verdiği mücadele” ve 24 Şubat 1918’de “Trabzon’un düşman işgalinden kurtuluşu” gibi 20 tabloyu tamamladı.

Ressam Öğretim Görevlisi Şakir Şeyıhoğlu, Evliya Çelebi’nin Trabzon ziyareti tablosundan bahsederken, Evliya Çelebi’nin Akçaabat’ta yediği patlıcan incirini unutamadığını, İpek yolu ve Değirmendere Köprü tablosundan söz ederken o dönemde kullanılan develerin özelliklerine varan bilgiler de veriyor. Tarihi tabloların yapılmasında kaynak sorunu yaşadıklarını ifade eden Şeyıhoğlu, tarihi belleği sadece araştırıp, okuyarak geliştirmenin zorluklarından söz ederken, “Yeterli müzemiz yok. Çanakkale savaşında askerimizin dört farklı elbisesi var mesela, Osmanlı’dan kalan o dönemlerin giysisi, kostümü, zamanın ruhunu elde edecek doneler maalesef yok veya biz ulaşamıyoruz. Zaman zaman yabancı kaynaklardan daha iyi görsel elde edebiliyoruz, tarihi hafızamıza maalesef yabancılar da olduğu kadar rahat ulaşamıyoruz. Bu büyük eksikliğimiz” diye sözlerini tamamlıyor.