CHP eski milletvekili Tahran Erdem’in NTV ’de yayınlanan Türkiye’nin 3 büyük ili İstanbul, Ankara ve İzmir iline ilişkin kamuoyu araştırmaları sonuçları ister istemez ülke gündemine hakim oldu. Haklı eleştiriler oldu. Haklı çünkü, madem bu anket 6 Mart’ta yapıldı neden 18 mart’ta yayınlanıyor?
Ankara’da CHP ve SHP adayları nasıl oluyor da aynı oranda yüzde 11.7 oranında olabiliyor? Tesadüfün bu kadarı olur mu? AKP adayı, nasıl oluyor da yüzde 68’lerde geziniyor. Anketlerde sapmalar olabilir, sapma oranı 1.5 olsun ama değil, aritmetiksel bakıldığında abartılı çıkıyor. Ben de bir anketörlük yapan biri olarak itiraz ediyorum. Anket sonuçları, manipülasyon amaçlı kullanılmıştır.
İktidar partisinin çok lehine yönlendirilmiş olsa da aslında sol ve sağ oyların ayrı ayrı tek çatı altında toplanmasının amaçlandığını açıkça gösteren bir anket olmuştur. Anketlerin yapımcıları, tıpkı gazeteciler gibi istedikleri sonuçları almaya yönelik sorularla istedikleri cevabı alabilecek yöntemlere sahiplerdir.
Rize ve Artvin’de 1991 erken genel seçimlerinde anketörlük yaptım. Aldığım sonuçlardaki sapma yüzde 1’i geçmedi. Ama aynı kurumda birlikte çalıştığım meslektaşımın Gümüşhane’deki anket sonucu yüzde yüz saptı. Onu da büroda telafi ettik. Anketlere mesafeli bakılması açısından o olayı nakletmem gerekiyor.
HHA’da muhabiriz. Meslektaşım Bursa DHA büroşefi Fuat Kars, Gümüşhane’ye bende Artvin ve Rize’de görev aldık. ZED Medya adına anket yapmak için 3 gün kaldık o bölgelerde. Büroda raporlarımız hazırlarken, masası karşımdaki Fuat’a sonuçlarının nasıl çıktığını sordum. Sıkıntılı ve zaten telaşlı arkadaşım “2-0 CHP”dedi. Ben de güldüm. Gümüşhane’den sol bir partinin milletvekili çıkarması mümkün değil. Evet oyu var ama o kadar olması mümkün değildi. Ama Fuat, ısrar ediyor.
“olmaz Fuat, delimisin böyle sonuç çıkmaz.şef görmesin” dediysem de diretti. Sonra anlattım neden o sonucun alınamayacağını ve düzeltmesinde bende ısrar ettim. Sonrada Fuat, CHP’ye verdiği 2 milletvekilliğinden 1 tanesini ANAP’a benim hatırıma verdi, ama diğerini yine CHP olarak yutturdu. Onun CHP’ye verdiği o milletvekilini de o dönemde RP’nin adayı Lütfü Doğan aldıydı zaten. Nasıl yaptın dedim ama nasıl yapıldığını bende biliyordum aslında anlamıştım. Bir kahveye gider ve anket kağıtlarını sistemine uygun(!) doldurmazsanız çıkacak sonuç elbette sapacak.
Yalanda bile bir sınır olur. Bize verilen anketlerde denekler (Anket yapılan kişiler) için belli yaş oranı ve cinsiyeti zaten bellidir. Hatta mahalle ve köyler sokakları adresleri de bellidir. “Cumhuriyet mahallesi’nde yaşları 20-30 arası olan 5 erkekle görüşülecek veya bayanla görüşülecek” denir. Biz o kriterlere uygun kişileri bulur ve soruları sorarız. Ama siz, bir kahveye gider ve o anketlerdeki kişi sayısını masada doldurmaya kalkarsanız, ister istemez sorduğunuz soruları cevaplarken hissi karar verirsiniz. O kişiler adına siz bir önceki seçimde kime oy verdiniz ve bu seçimde kime oy vereceksiniz gibi soruları 40 kişi adına kendinize soruyor ve cevaplıyorsunuz demektir. Onun için de isabet oranınız yüzde 20 tutsa yüzde 80 şaşarsınız. İşte Gümüşhane sonuçları öyle çıkmıştı.
Anket işi bilimsel bir çalışma ve ciddiyet ister. Sırf isabet oranı tutsun diye size bu işi yaptıran kurum, hiçbir masraftan kaçınmaz ve dağ başında da olsa dürüst bir çalışma yaptığınızda çıkaracağınız sonuç, isabet oranında yüzde 1 ile 3 arasında sapma yaşarsınız. Yüzde yüz sapma olmaz. Her işin bir kuralı vardır. Eğer siz bir siyasi partiye bunu yapıyorsanız eğitmeden sahaya süreceğiniz anketörde sizi yanıltabilir. O siyasi partiye meyilli bir sonuç çıkarır ve sizi mahcup edebilir. Nitekim her siyasi parti kendine göre yaptığı anketlerle seçim sonunda aldığı sonuçlar arasında hayal kırıklığını yaşar. Anket sonuçlarının gecikmeli yayınlanması elbette sonuçları bir amaç uğruna gecikmeli yayınlarlar. Çıkan sonuçlar, zaman kaybedilmeksizin yayınlandığında anlam ifade edebilir. Onun dışındaki tüm anket sonuçları, gerçek sonuçlarla kıyaslandığında farklı olacaktır. Kalın sağlıcakla.21.3.2004